Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच सतां जितात्मनां साक्षाद् द्विजातीनां द्विजोत्तमाः धर्मज्ञानां च साधूनाम् आचार्याणां शिवात्मनाम्

సూతుడు పలికెను—ఓ ద్విజోత్తములారా! మీరు సత్పురుషులు, జితాత్ములు, ప్రత్యక్షముగా శ్రేష్ఠ ద్విజులు; ధర్మజ్ఞులైన సాధువులు, అంతరాత్మ శివనిష్ఠయైన ఆచార్యులు.

Verse 2

दयावतां द्विजश्रेष्ठास् तथा चैव तपस्विनाम् संन्यासिनां विरक्तानां ज्ञानिनां वशगात्मनाम्

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ఇది కరుణావంతుల కొరకు; అలాగే తపస్వులు, సన్న్యాసులు, విరక్తులు, జ్ఞానులు మరియు వశపరచిన ఆత్మ కలవారికీ అనుకూలము.

Verse 3

दानिनां चैव दान्तानां त्रयाणां सत्यवादिनाम् अलुब्धानां सयोगानां श्रुतिस्मृतिविदां द्विजाः

దానశీలులకును, దాంతులకును (సంయములకును), త్రివిధ సత్యవాదులకును, అలుబ్ధులకును (లోభరహితులకును), యోగశాసనముతో ఉన్న సాధకులకును, శ్రుతి-స్మృతి తెలిసిన ద్విజులకును (ఇది యోగ్యము).

Verse 4

श्रौतस्मार्ताविरुद्धानां प्रसीदति महेश्वरः सदिति ब्रह्मणः शब्दस् तदन्ते ये लभन्त्युत

శ్రౌత–స్మార్త విధులకు విరోధం లేని వారి మీద మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడవుతాడు. ‘సత్’ అనేది బ్రహ్ముని పవిత్ర శబ్దం; సాధన లేదా జీవనాంతంలో దానిని పొందినవారు పరమ సిద్ధిని చేరుతారు.

Verse 5

सायुज्यं ब्रह्मणो याति तेन सन्तः प्रचक्षते दशात्मके ये विषये साधने चाष्टलक्षणे

ఆ సాధన వలన బ్రహ్మునితో సాయుజ్యం—పూర్తి ఏకత్వం—సిద్ధిస్తుంది; అందుకే సంతులు ఇలా ప్రకటిస్తారు. ఇది దశాత్మక తత్త్వవిషయం, మరియు సాధన అష్టలక్షణాలతో గుర్తింపబడింది.

Verse 6

न क्रुध्यन्ति न हृष्यन्ति जितात्मानस्तु ते स्मृताः सामान्येषु च द्रव्येषु तथा वैशेषिकेषु च

కోపపడక, అతిగా ఆనందించక, ఆత్మనిగ్రహం పొందినవారే ‘జితాత్మ’ అని స్మరించబడతారు. సాధారణ ద్రవ్యాలలోను, విశేష ద్రవ్యాలలోను వారు సమభావంగా ఉంటారు.

Verse 7

ब्रह्मक्षत्रविशो यस्माद् युक्तास्तस्माद्द्विजातयः वर्णाश्रमेषु युक्तस्य स्वर्गादिसुखकारिणः

బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యులు తమ తమ నియత ధర్మాచారాలకు యుక్తులైనందున వారు ‘ద్విజులు’ అని పిలువబడతారు. వర్ణాశ్రమ కర్తవ్యాలలో సరిగా స్థిరమైనవానికి ఆ ఆచారాలు స్వర్గాది సుఖాలకు కారణమవుతాయి.

Verse 8

श्रौतस्मार्तस्य धर्मस्य ज्ञानाद्धर्मज्ञ उच्यते विद्यायाः साधनात्साधुब्रह्मचारी गुरोर्हितः

శ్రుతి–స్మృతి బోధించిన ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు ‘ధర్మజ్ఞుడు’ అని పిలువబడతాడు. విద్యాసాధన ద్వారా బ్రహ్మచారి సద్గుణవంతుడై—గురుహితకారిగా—శుద్ధ ఆచరణతో పశు-జీవాన్ని పతి శివుని అనుగ్రహానికి పాత్రుడిగా చేస్తాడు.

Verse 9

क्रियाणां साधनाच्चैव गृहस्थः साधुरुच्यते साधनात्तपसो ऽरण्ये साधुर्वैखानसः स्मृतः

విధివిధాన క్రియలు, కర్తవ్యాలను సమ్యక్‌గా సాధించుటవలన గృహస్థుడు ‘సాధు’ అని చెప్పబడును. అలాగే అరణ్యంలో తపస్సును నియమబద్ధంగా సాధించుటవలన వైఖానస తపస్వీ కూడా ‘సాధు’గా స్మరింపబడును.

Verse 10

यतमानो यतिः साधुः स्मृतो योगस्य साधनात् एवमाश्रमधर्माणां साधनात्साधवः स्मृताः

యోగసాధనను ఆచరించుటలో యత్నశీలుడైన యతి ‘సాధు’గా స్మరింపబడును. ఇదే విధంగా ఆశ్రమధర్మాలను సమ్యక్‌గా సాధించుటవలన కూడా సాధువులు స్మృతులు—అది పశు (జీవాత్మ)ను శుద్ధి చేసి పతి (శివ) వైపు మళ్లిస్తుంది.

Verse 11

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस् तथा धर्माधर्माविह प्रोक्तौ शब्दावेतौ क्रियात्मकौ

ఇక్కడ గృహస్థుడు, బ్రహ్మచారి, వానప్రస్థుడు, యతి—ఇవన్నీ ఆచరణ ద్వారానే నిర్వచింపబడినవని ప్రకటించబడింది. అలాగే ‘ధర్మ’ ‘అధర్మ’ అనే రెండు పదాలు కూడా ఇక్కడ క్రియాత్మకమైనవి, కర్మల ద్వారానే తెలిసే తత్త్వాలని చెప్పబడినవి.

Verse 12

कुशलाकुशलं कर्म धर्माधर्माविति स्मृतौ धारणार्थे महान् ह्य् एष धर्मशब्दः प्रकीर्तितः

స్మృతిలో కర్మ రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది—కుశలము, అకుశలము; ఇవే ధర్మము, అధర్మము అని స్మరింపబడును. ‘ధర్మ’ అనే మహత్తర పదం ‘ధారణ’ అర్థముగా—ధరించి నిలుపునది, పోషించునది—అని ప్రఖ్యాతి పొందింది.

Verse 13

अधारणे महत्त्वे च अधर्म इति चोच्यते अत्रेष्टप्रापको धर्म आचार्यैरुपदिश्यते

ధరించని దానిని, అయినా మహత్త్వమని చెప్పుకొనేదానిని ‘అధర్మం’ అని అంటారు. ఇక్కడ ఆచార్యులు ధర్మాన్ని ఇష్టప్రాప్తిని కలిగించేదిగా ఉపదేశిస్తారు—పశు (జీవాత్మ)ను శ్రేయస్సు వైపు, చివరకు పతి (శివ) అనుగ్రహప్రాప్తి వరకు నడిపించునది.

Verse 14

अधर्मश्चानिष्टफलो ह्य् आचार्यैरुपदिश्यते वृद्धाश्चालोलुपाश्चैव आत्मवन्तो ह्यदाम्भिकाः

ఆచార్యులు ఉపదేశించునది—అధర్మము నిశ్చయంగా అనిష్టఫలమును ఇస్తుంది. నిజమైన వృద్ధులు లోభరహితులు, ఆత్మనిగ్రహముగలవారు, దంభరహితులు.

Verse 15

सम्यग्विनीता ऋजवस् तानाचार्यान् प्रचक्षते स्वयमाचरते यस्माद् आचारे स्थापयत्यपि

సమ్యక్వినీతులు, ఋజువులు అయినవారిని ఆచార్యులని అంటారు; ఎందుకంటే వారు తామే సదాచారాన్ని ఆచరిస్తారు, ఇతరులను కూడా అదే ఆచారంలో స్థాపిస్తారు.

Verse 16

आचिनोति च शास्त्रार्थान् आचार्यस्तेन चोच्यते विज्ञेयं श्रवणाच्छ्रौतं स्मरणात्स्मार्तमुच्यते

శాస్త్రార్థాలను సంగ్రహించి గ్రహించువాడు అందువల్ల ఆచార్యుడని పిలువబడును. తెలుసుకొనుడి—‘శ్రౌతం’ శ్రవణమున (వేదశ్రుతి వినుటలో) ఆధారపడినది; ‘స్మార్తం’ స్మరణమున (పరంపర జ్ఞాపకమున) ఆధారపడినదని చెప్పబడును.

Verse 17

इज्या वेदात्मकं श्रौतं स्मार्तं वर्णाश्रमात्मकम् दृष्ट्वानुरूपमर्थं यः पृष्टो नैवापि गूहति

ఇజ్యా (పూజ) వేదాత్మకమైనది—శ్రౌత కర్మలు, స్మార్త ఆచారాలు—వర్ణాశ్రమ ధర్మానుసారంగా వ్యవస్థితమైనవి. సందర్భానుగుణమైన అర్థాన్ని గ్రహించి, అడిగినప్పుడు దానిని దాచనివాడు శివారాధన ధర్మమార్గాన్ని నిలుపుతాడు.

Verse 18

यथादृष्टप्रवादस्तु सत्यं लैङ्गे ऽत्र पठ्यते ब्रह्मचर्यं तथा मौनं निराहारत्वमेव च

చూసి వినిన పరంపర ప్రకారమే, ఇక్కడ ఈ లైంగ (లింగ) పురాణంలో సత్యంగా పఠించబడింది—బ్రహ్మచర్యాచరణం, మౌనవ్రతం, మరియు నిరాహారత్వం (ఉపవాసం) కూడాను.

Verse 19

अहिंसा सर्वतः शान्तिस् तप इत्यभिधीयते आत्मवत् सर्वभूतेषु यो हितायाहिताय च

అహింసే సర్వత్ర శాంతి; అదే తపస్సు అని చెప్పబడింది. అన్ని భూతాలను తనవలె భావించి, వారి హితానికి నిలిచి, అహితాన్ని దూరం చేసే వాడే ఆ తపస్సు స్వరూపుడు.

Verse 20

वर्तते त्वसकृद्वृत्तिः कृत्स्ना ह्येषा दया स्मृता यद्यदिष्टतमं द्रव्यं न्यायेनैवागतं क्रमात्

ఇలా ప్రవర్తన పదేపదే సాగితే, అదే సంపూర్ణ దయగా స్మరించబడుతుంది. న్యాయమార్గంలో క్రమంగా పొందిన అత్యంత ప్రియమైన ధనాన్ని భూతహితానికి వినియోగించాలి—అభావం, దుఃఖం అనే పాశాలను సడలించి, పశు-ఆత్మను పతి అయిన ప్రభువైన శివుని వైపు మళ్లిస్తూ.

Verse 21

तत्तद्गुणवते देयं दातुस्तद्दानलक्षणम् दानं त्रिविधमित्येतत् कनिष्ठज्येष्ठमध्यमम्

తగిన గుణాలు కలిగిన పాత్రునికే దానం ఇవ్వాలి; అదే దాత యొక్క నిజ లక్షణం. దానం మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది—కనిష్ఠం, మధ్యమం, జ్యేష్ఠం—భావం, శుద్ధి ప్రకారం.

Verse 22

कारुण्यात्सर्वभूतेभ्यः संविभागस्तु मध्यमः श्रुतिस्मृतिभ्यां विहितो धर्मो वर्णाश्रमात्मकः

సర్వభూతాల పట్ల కరుణతో జరిగే సమ్యక్ సంభాగం (న్యాయమైన పంచకం) మధ్యమ మార్గం. శ్రుతి-స్మృతులు విధించిన వర్ణాశ్రమ ధర్మం ఇదే; దీని ద్వారా పశు-జీవుడు క్రమంగా శుద్ధి పొంది పతి అయిన ప్రభువు శివుని వైపు సాగుతాడు.

Verse 23

शिष्टाचाराविरुद्धश् च स धर्मः साधुरुच्यते मायाकर्मफलत्यागी शिवात्मा परिकीर्तितः

శిష్టుల ఆచారానికి విరుద్ధం కానిదే ధర్మం. మాయాజన్య కర్మఫలాన్ని త్యజించి, శివాత్మభావంతో నిలిచినవాడే సద్గురు/సాధువు అని కీర్తించబడతాడు.

Verse 24

निवृत्तः सर्वसङ्गेभ्यो युक्तो योगी प्रकीर्तितः असक्तो भयतो यस्तु विषयेषु विचार्य च

సర్వసంగాల నుండి నివృత్తుడైన యోగి ‘యుక్తుడు’ అని కీర్తించబడతాడు. విషయాలను విచారించి వాటిలోని భయాన్ని (దోషాన్ని) గ్రహించి అతడు అనాసక్తుడై ఉంటాడు; అలా పశువు (జీవుడు) పాశాన్ని సడలించి పతి—శివుని వైపు మళ్లుతాడు.

Verse 25

अलुब्धः संयमी प्रोक्तः प्रार्थितो ऽपि समन्ततः आत्मार्थं वा परार्थं वा इन्द्रियाणीह यस्य वै

లోభరహితుడే నిజమైన సంయమీ అని చెప్పబడతాడు. అన్ని వైపుల నుండి ప్రార్థింపబడినప్పటికీ—తన కోసమో ఇతరుల కోసమో—ఇక్కడ అతని ఇంద్రియాలు బయటకు పరుగెత్తవు; అతడు జితేంద్రియుడు.

Verse 26

न मिथ्या सम्प्रवर्तन्ते शमस्यैव तु लक्षणम् अनुद्विग्नो ह्यनिष्टेषु तथेष्टान्नाभिनन्दति

అబద్ధంలో ప్రవృత్తి చెందకపోవడమే శమం (అంతఃశాంతి) యొక్క లక్షణం. శమంలో స్థితుడైనవాడు అనిష్టాలలో కలత చెందడు, ఇష్టాలలో కూడా అతిగా ఆనందించడు; సమచిత్తుడై, పశువు స్థైర్యచేత పతి—శివుని వైపు మళ్లే మార్గానికి అర్హుడవుతాడు.

Verse 27

प्रीतितापविषादेभ्यो विनिवृत्तिर्विरक्तता संन्यासः कर्मणां न्यासः कृतानामकृतैः सह

ప్రీతి, తాపం, విషాదం—ఇవన్నీ నుండి వెనుదిరగడమే వైరాగ్యం (విరక్తత). చేసినవి, చేయవలసినవి—ఈ రెండింటితో కూడిన కర్మన్యాసమే సన్యాసం; దానివల్ల పశువు పాశబంధాన్ని ఛేదించి పతి—శివుని వైపు ప్రవృత్తి చెందుతాడు.

Verse 28

कुशलाकुशलानां तु प्रहाणं न्यास उच्यते अव्यक्ताद्यविशेषान्ते विकारे ऽस्मिन्नचेतने

పుణ్యం, పాపం—ఈ రెండింటినీ విడిచిపెట్టడమే ‘న్యాసం’ అని చెప్పబడుతుంది. అవ్యక్తంతో ప్రారంభమై అవిశేషాంతం వరకు వ్యాపించే ఈ అచేతన ప్రకృతి-వికారంలో కర్తృత్వాభిమానాన్ని వదలి, బంధాలకు అతీతుడైన పతి—శివునిలో విశ్రాంతి పొందాలి.

Verse 29

चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानं ज्ञानमुच्यते एवं तु ज्ञानयुक्तस्य श्रद्धायुक्तस्य शङ्करः

చేతనము–అచేతనము మధ్య భేదాన్ని వివేచించే జ్ఞానమే నిజమైన జ్ఞానమని చెప్పబడింది. అట్టి జ్ఞానం, దృఢ శ్రద్ధ కలిగినవానికి శంకరుడు (పతి) సులభుడై ప్రసన్నుడవుతాడు।

Verse 30

प्रसीदति न संदेहो धर्मश्चायं द्विजोत्तमाः किं तु गुह्यतमं वक्ष्ये सर्वत्र परमेश्वरे

ఈ ధర్మం కృపను నిశ్చయంగా ప్రసాదిస్తుంది—సందేహం లేదు, ఓ ద్విజోత్తములారా. అయితే ఇప్పుడు పరమ గుహ్య బోధను చెబుతున్నాను: సర్వత్ర పరమేశ్వరుడు శివుడే అంతర్యామి పతి, బంధనాతీత శరణు।

Verse 31

भवे भक्तिर्न संदेहस् तया युक्तो विमुच्यते अयोग्यस्यापि भगवान् भक्तस्य परमेश्वरः

సంసారంలో భక్తియే నిశ్చయం—సందేహం లేదు. ఆ భక్తితో యుక్తుడైనవాడు విముక్తి పొందుతాడు. ఇతరथा అయోగ్యుడైనా, నిజ భక్తుడైతే భగవాన్ పరమేశ్వరుడు సులభుడవుతాడు।

Verse 32

प्रसीदति न संदेहो निगृह्य विविधं तमः ज्ञानमध्यापनं होमो ध्यानं यज्ञस्तपः श्रुतम्

సందేహం లేదు: వివిధ రూపాల తమస్సు (అజ్ఞానం) నియంత్రించబడినప్పుడు ప్రభువు ప్రసన్నుడవుతాడు—జ్ఞానంతో, శాస్త్రోపదేశంతో, హోమంతో, ధ్యానంతో, యజ్ఞంతో, తపస్సుతో, శ్రుతి-శ్రవణంతో।

Verse 33

दानमध्ययनं सर्वं भवभक्त्यै न संशयः चान्द्रायणसहस्रैश् च प्राजापत्यशतैस् तथा

సర్వ దానమూ, సర్వ అధ్యయనమూ—సందేహం లేకుండా—భవుడు (శివుడు) పట్ల భక్తికోసమే. అలాగే ఈ భక్తి వేల చాంద్రాయణాలు, వందల ప్రాజాపత్య వ్రతాలకన్నా శ్రేష్ఠమని ప్రశంసించబడింది।

Verse 34

मासोपवासैश्चान्यैर्वा भक्तिर्मुनिवरोत्तमाः अभक्ता भगवत्यस्मिंल् लोके गिरिगुहाशये

ఓ మునివరశ్రేష్ఠులారా, మాసోపవాసములు గాని ఇతర వ్రతాచరణల గాని ద్వారా కూడా భక్తి జన్మిస్తుంది; కాని ఈ లోకంలో గిరి-గుహావాసి భగవాన్ శివుని యందు అభక్తులైనవారు నిజమైన భక్తి లేనివారిగానే ఉంటారు।

Verse 35

पतन्ति चात्मभोगार्थं भक्तो भावेन मुच्यते भक्तानां दर्शनादेव नृणां स्वर्गादयो द्विजाः

ఆత్మభోగార్థం విషయాలలో పడిపోయేవారు బంధింపబడతారు; కానీ భక్తుడు నిజమైన భావంతోనే విముక్తి పొందుతాడు। ఓ ద్విజులారా, శివభక్తుల దర్శనమాత్రంతోనే మనుష్యులకు స్వర్గాది శుభగతులు లభిస్తాయి; ఎందుకంటే భక్తి పాశాన్ని సడలించి పశువును పతియైన ప్రభువుని వైపు తిప్పుతుంది।

Verse 36

न दुर्लभा न सन्देहो भक्तानां किं पुनस् तथा ब्रह्मविष्णुसुरेन्द्राणां तथान्येषामपि स्थितिः

భక్తులకై ఆయన అనుగ్రహం దుర్లభమూ కాదు, సందేహమూ కాదు। మరి బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రులకు అయితే ఎంత మరింత నిశ్చయం! అలాగే ఇతరులకూ పొందే స్థితి తత్సమానమే।

Verse 37

भक्त्या एव मुनीनां च बलसौभाग्यमेव च भवेन च तथा प्रोक्तं सम्प्रेक्ष्योमां पिनाकिना

భక్తి ద్వారానే మునులకు బలం, సౌభాగ్యం లభిస్తుంది. ఉమను దర్శించి పినాకధారి భవుడు (శివుడు) కూడా ఇదే అని ప్రకటించాడు।

Verse 38

देव्यै देवेन मधुरं वाराणस्यां पुरा द्विजाः अविमुक्ते समासीना रुद्रेण परमात्मना

ఓ ద్విజులారా, పూర్వకాలంలో వారాణసీలోని అవిముక్త క్షేత్రంలో పరమాత్మ రుద్రదేవుడు దేవికి మధురమైన పవిత్ర ఉపదేశాన్ని పలికాడు।

Verse 39

रुद्राणी रुद्रमाहेदं लब्ध्वा वाराणसीं पुरीम् श्रीदेव्युवाच केन वश्यो महादेव पूज्यो दृश्यस्त्वमीश्वरः

పుణ్యమైన వారాణసీ నగరిని పొందిన రుద్రాణి రుద్రునితో పలికింది— “ఓ మహాదేవా! ఏ ఉపాయంతో మీరు ప్రసన్నుడై వశుడవుతారు? ఏ విధంగా మీ పూజ చేయాలి? ఓ ఈశ్వరా, మీరు ప్రత్యక్షంగా ఎలా దర్శనమిస్తారు?”

Verse 40

तपसा विद्यया वापि योगेनेह वद प्रभो सूत उवाच निशम्य वचनं तस्यास् तथा ह्यालोक्य पार्वतीम्

“ఓ ప్రభూ, ఇక్కడ చెప్పండి— తపస్సుతోనా, విద్యతోనా, లేక యోగంతోనా (పరమసిద్ధి కలుగుతుంది)?” అని. సూతుడు అన్నాడు— ఆమె మాటలు విని, అలాగే పార్వతీదేవిని చూచి (భగవాన్ ప్రత్యుత్తరం చెప్పుటకు సిద్ధమయ్యాడు)।

Verse 41

आह बालेन्दुतिलकः पूर्णेन्दुवदनां हसन् स्मृत्वाथ मेनया पत्न्या गिरेर्गां कथितां पुरा

అప్పుడు నుదుటిపై అర్ధచంద్రాన్ని ధరించిన భగవాన్, పూర్ణచంద్రసమాన ముఖమున్న దేవిని చూసి చిరునవ్వుతో పలికాడు— పర్వతుని భార్య మేనా పూర్వం చెప్పిన మాటలను స్మరించుకుంటూ।

Verse 42

चिरकालस्थितिं प्रेक्ष्य गिरौ देव्या महात्मनः देवि लब्धा पुरी रम्या त्वया यत्प्रष्टुमर्हसि

పర్వతంపై దీర్ఘకాలం నివసించిన మహాత్మ దేవిని చూచి (భగవాన్ పలికాడు)— “దేవీ, నీవు రమ్యమైన పురిని పొందావు; ఇప్పుడు నీవు అడగదగినదేదైనా అడుగు।”

Verse 43

स्थानार्थं कथितं मात्रा विस्मृतेह विलासिनि पुरा पितामहेनापि पृष्टः प्रश्नवतां वरे

“ఓ విలాసినీ! మాత చెప్పిన ‘స్థానం’ యొక్క అర్థాన్ని నీవు ఇక్కడ మరచిపోయావు; అందుకే నేను మళ్లీ చెబుతున్నాను— ఈ ప్రశ్నను పూర్వం పితామహుడు బ్రహ్మ కూడా, ప్రశ్నించువారిలో శ్రేష్ఠుడై, నన్ను అడిగాడు।”

Verse 44

यथा त्वयाद्य वै पृष्टो द्रष्टुं ब्रह्मात्मकं त्वहम् श्वेते श्वेतेन वर्णेन दृष्ट्वा कल्पे तु मां शुभे

హే శుభే! నేడు నన్ను బ్రహ్మాత్మస్వరూపంగా దర్శించమని నీవు అడిగినట్లే, పూర్వకల్పంలో శ్వేతకల్పంలో నన్ను ప్రకాశించే శ్వేతవర్ణ దివ్యరూపంగా నీవు దర్శించితివి।

Verse 45

सद्योजातं तथा रक्ते रक्तं वामं पितामहः पीते तत्पुरुषं पीतम् अघोरे कृष्णमीश्वरम्

పితామహుడు (బ్రహ్మ) పలికెను—రక్తంలో సద్యోజాతుడు రక్తవర్ణుడు; వాముడు ఎడమ భాగంలో; పీతంలో తత్పురుషుడు పీతవర్ణుడు; అఘోరంలో ఈశ్వరుడు కృష్ణవర్ణుడు—ఇలా వర్ణభేదాలతో ఈశ్వరరూపాలు విభజింపబడినవి।

Verse 46

ईशानं विश्वरूपाख्यो विश्वरूपं तदाह माम्

అప్పుడు ‘విశ్వరూప’ అని ప్రసిద్ధుడైన అతడు నాతో పలికెను—“ఈశానుడే విశ్వరూపము”; ఈ విధంగా ఈశాన (శివ)ుని సర్వవ్యాపి విశ్వరూపంగా ప్రకటించెను।

Verse 47

पितामह उवाच वाम तत्पुरुषाघोर सद्योजात महेश्वर दृष्टो मया त्वं गायत्र्या देवदेव महेश्वर केन वश्यो महादेव ध्येयः कुत्र घृणानिधे

పితామహుడు (బ్రహ్మ) పలికెను—హే మహేశ్వరా! వామ, తత్పురుష, అఘోర, సద్యోజాత—హే దేవదేవ మహేశ్వరా! గాయత్రి శక్తిచేత నేను నిన్ను దర్శించితిని. హే మహాదేవా, ఏ ఉపాయంతో నీవు ప్రసన్నుడై వశుడవుతావు? హే కరుణానిధీ, నిన్ను ఎక్కడ ధ్యానించాలి?

Verse 48

दृश्यः पूज्यस् तथा देव्या वक्तुमर्हसि शङ्कर श्रीभगवानुवाच अवोचं श्रद्धयैवेति वश्यो वारिजसंभव

“హే శంకరా! దేవికి (ప్రభువు) దర్శనము, పూజ ఎలా చేయవలెనో నీవు చెప్పవలసినది.” శ్రీభగవానుడు పలికెను—“నేను ముందే చెప్పితిని—శ్రద్ధయే మార్గము. ఆ శ్రద్ధచేత కమలజుడు (బ్రహ్మ) కూడ వశుడగును.”

Verse 49

ध्येयो लिङ्गे त्वया दृष्टे विष्णुना पयसां निधौ पूज्यः पञ्चास्यरूपेण पवित्रैः पञ्चभिर्द्विजैः

నీవు లింగాన్ని దర్శించినప్పుడు—జల నిధి అయిన సముద్రంలో విష్ణువు ఒకప్పుడు దర్శించినట్లే—ఆ లింగాన్ని ధ్యానించాలి. అది పంచాస్య ప్రభువు రూపంగా, ఐదు పవిత్ర ద్విజుల శుద్ధ సేవతో పూజ్యము.

Verse 50

भव भक्त्याद्य दृष्टो ऽहं त्वयाण्डज जगद्गुरो सो ऽपि मामाह भावार्थं दत्तं तस्मै मया पुरा

హే భవ (శివా), భక్తి ద్వారా నేడు నేను నిన్ను దర్శించాను. హే అండజ (బ్రహ్మా), హే జగద్గురో—అతడూ నాతో ఇలా అన్నాడు: “నేను అతనికి పూర్వం ఇచ్చిన భావార్థమే ఇదే.”

Verse 51

भावं भावेन देवेशि दृष्टवान्मां हृदीश्वरम् तस्मात्तु श्रद्धया वश्यो दृश्यः श्रेष्ठगिरेः सुते

హే దేవేశీ, భావాన్ని భావంతో కలిపి నీవు నన్ను—హృదయంలో నివసించే ఈశ్వరుణ్ని—దర్శించావు. అందువల్ల, హే శ్రేష్ఠగిరి కుమార్తె, శ్రద్ధచేత నేను వశుడనై భక్తులకు నిజంగా దర్శనమిస్తాను.

Verse 52

पूज्यो लिङ्गे न संदेहः सर्वदा श्रद्धया द्विजैः श्रद्धा धर्मः परः सूक्ष्मः श्रद्धा ज्ञानं हुतं तपः

సందేహం లేదు: లింగం ఎల్లప్పుడూ పూజ్యమే; ద్విజులు శ్రద్ధతో నిత్యం పూజించాలి. శ్రద్ధయే పరమ సూక్ష్మ ధర్మం; శ్రద్ధయే జ్ఞానం, హోమార్పణం, తపస్సు కూడా.

Verse 53

श्रद्धा स्वर्गश् च मोक्षश् च दृश्यो ऽहं श्रद्धया सदा

శ్రద్ధయే స్వర్గం, శ్రద్ధయే మోక్షం; శ్రద్ధ ద్వారానే నేను ఎల్లప్పుడూ ప్రత్యక్షమవుతాను.