Adhyaya 20
Uttara BhagaAdhyaya 2048 Verses

Adhyaya 20

Śrāddha-Kāla-Nirṇaya: Proper Times, Nakṣatra Fruits, Tīrtha Merit, and Offerings for Ancestral Rites

ఈ అధ్యాయంలో ఉత్తరభాగ ధర్మోపదేశ పరంపరలో శ్రాద్ధాన్ని భోగమూ అపవర్గమూ ప్రసాదించే సంస్కారంగా క్రమబద్ధం చేశారు. మొదట అమావాస్య పిండాన్వాహార్యక శ్రాద్ధానికి ప్రాధాన్యం, కృష్ణపక్షంలో గ్రాహ్య తిథులు, చతుర్దశి నిషేధం (శస్త్రహత మరణానికి మినహాయింపు) చెప్పబడింది. తరువాత గ్రహణాలు, మరణం వంటి నైమిత్తిక కారణాలు, అలాగే అయనాలు, విషువాలు, వ్యతీపాతం, సంక్రాంతి, జన్మదినం వంటి కామ్య అవకాశాలు వివరించబడ్డాయి. నక్షత్రం, వారం, గ్రహం, తిథి ఆధారంగా ఫలితాలు చెప్పి శ్రాద్ధం కాలసూక్ష్మమైన ధర్మకర్మగా ప్రతిపాదించారు. నిత్య, కామ్య, నైమిత్తిక, ఏకోద్దిష్ట, వృద్ధి/పార్వణ, యాత్ర, శుద్ధి, దైవిక మొదలైన భేదాలు మరియు సంధ్యాకాల నియమాలు ఉన్నాయి. చివరగా తీర్థమాహాత్మ్యంలో గంగా, ప్రయాగ, గయ, వారాణసి తదితర స్థలాల అక్షయ పుణ్యం, పితృ తృప్తికి ధాన్య-ఫల-భోజ్యాల జాబితాలు మరియు వర్జ్య పదార్థాలు వివరించబడ్డాయి.

All Adhyayas

Shlokas

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकोनविंशो ऽध्यायः व्यास उवाच अथ श्राद्धममावास्यां प्राप्य कार्यं द्विजोत्तमैः / पिण्डान्वाहार्यकं भक्त्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్రీ సంహిత ఉపరివిభాగంలో పందొమ్మిదవ అధ్యాయం (ప్రారంభం). వ్యాసుడు పలికెను—అమావాస్య వచ్చినప్పుడు ద్విజోత్తములు భక్తితో పిండాన్వాహార్యక శ్రాద్ధాన్ని చేయవలెను; అది భోగమూ ముక్తియూ రెండింటి ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 2

पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं क्षीणे राजनि शस्यते / अपराह्ने द्विजातीनां प्रशस्तेनामिषेण च

రాజుని రక్షణశక్తి క్షీణించినప్పుడు పిండ-అన్వాహార్యక శ్రాద్ధం విశేషంగా ప్రశంసనీయం. ద్విజులు దీనిని అపరాహ్ణకాలంలో చేయాలి; శాస్త్రసమ్మతమైన మాంసంతో కూడ అర్పించవచ్చు.

Verse 3

प्रतिपत्प्रभृति ह्यन्यास्तिथयः कृष्णपक्षके / चतुर्दशीं वर्जयित्वा प्रशस्ता ह्युत्तरोत्तराः

ప్రతిపద నుండి కృష్ణపక్షంలోని ఇతర తిథులు—చతుర్దశిని మినహాయించి—ప్రశస్తమైనవి; అవి ఒక్కొక్కటి క్రమంగా మరింత శుభప్రదమవుతాయి.

Verse 4

अमावास्याष्टकास्तिस्त्रः पौषमासादिषु त्रिषु / तिस्त्रश्चान्वष्टकाः पुण्या माघी पञ्चदशी तथा

పౌషంతో ప్రారంభమయ్యే మూడు నెలలలో అమావాస్యతో సంబంధమైన మూడు అష్టకా వ్రతాలు ఉన్నాయి. అలాగే మూడు అన్వష్టకా దినాలు కూడా పుణ్యప్రదమైనవి; మాఘ పంచదశీ కూడా అంతే పుణ్యకరం.

Verse 5

त्रयोदशी मघायुक्ता वर्षासु तु विशेषतः / शस्यापाकश्राद्धकाला नित्याः प्रोक्ता दिने दिने

వర్షాకాలంలో విశేషంగా మఘా నక్షత్రంతో కూడిన త్రయోదశి ప్రశస్తం. శస్యపాక-శ్రాద్ధానికి ఇది ప్రతిదినమూ నిత్యంగా యోగ్యకాలమని చెప్పబడింది.

Verse 6

नैमित्तिकं तु कर्तव्यं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः / बान्धवानां च मरणे नारकी स्यादतो ऽन्यथा

చంద్రసూర్య గ్రహణ సమయాలలోను, బంధువుల మరణ సమయంలోను నైమిత్తిక కర్మలు తప్పక చేయవలెను; లేకపోతే నరకయోగ్యుడవుతాడు.

Verse 7

काम्यानि चैव श्राद्धानि शस्यान्ते ग्रहणादिषु / अयने विषुवे चैव व्यतीपाते ऽप्यनन्तकम्

కామ్య శ్రాద్ధాలు పంట ముగింపు వేళ, గ్రహణాది సందర్భాలలో ప్రశంసింపబడతాయి. అయన, విషువం, వ్యతీపాతంలో చేసినా అనంత పుణ్యఫలం కలుగుతుంది।

Verse 8

संक्रान्त्यमक्षयं श्राद्धं तथा जन्मदिनेष्वपि / नक्षत्रेषु च सर्वेषु कार्यं काम्यं विशेषतः

సంక్రాంతి రోజున చేసిన శ్రాద్ధం అక్షయ పుణ్యదాయకం; జన్మదినమున కూడా అలాగే. అన్ని నక్షత్రాలలోనూ ప్రత్యేకంగా కామ్యకర్మ చేయవలెను.

Verse 9

स्वर्गं च लभते कृत्वा कृत्तिकासु द्विजोत्तमः / अपत्यमथ रोहिण्यां सौम्ये तु ब्रह्मवर्चसम्

కృత్తికా నక్షత్రంలో విధిని ఆచరించిన శ్రేష్ఠ ద్విజుడు స్వర్గాన్ని పొందును. రోహిణీలో సత్పుత్రసంపద, సౌమ్య నక్షత్రంలో బ్రహ్మవర్చస్సు—వేదతేజస్సు—లభించును.

Verse 10

रौद्राणां कर्मणां सिद्धिमार्द्रायां शौर्यमेव च / पुनर्वसौ तथा भूमिं श्रियं पुष्ये तथैव च

ఆర్ద్రా నక్షత్రంలో రౌద్ర కార్యసిద్ధి, శౌర్యం కూడా లభించును. పునర్వసులో భూమిలాభం, పుష్యంలో శ్రీ—సమృద్ధి—ప్రాప్తి కలుగును.

Verse 11

सर्वान् कामांस्तथा सार्पे पित्र्ये सौभाग्यमेव च / अर्यम्णे तु धनं विन्द्यात् फाल्गुन्यां पापनाशनम्

సార్ప నక్షత్రంలో సమస్త కోరికలు సిద్ధించును; పిత్ర్య నక్షత్రంలో సౌభాగ్యం లభించును. ఆర్యమన్‌లో ధనలాభం, ఫాల్గునీలో పాపనాశనం కలుగును.

Verse 12

ज्ञातिश्रैष्ठ्यं तथा हस्ते चित्रायां च बहून् सुतान् / वाणिज्यसिद्धिं स्वातौ तु विशाखासु सुवर्णकम्

హస్త నక్షత్రంలో జన్మించినవాడు తన బంధువులలో శ్రేష్ఠత్వం పొందుతాడు; చిత్రా నక్షత్రంలో అనేక కుమారులను పొందుతాడు. స్వాతీలో వాణిజ్యసిద్ధి కలుగుతుంది; విశాఖలో స్వర్ణధనసంపద లభిస్తుంది.

Verse 13

मैत्रे बहूनि मित्राणि राज्यं शाक्रे तथैव च / मूले कृषिं लभेद् यानसिद्धिमाप्ये समुद्रतः

మైత్ర నక్షత్రంలో అనేక మిత్రులు లభిస్తారు; శాక్ర నక్షత్రంలో రాజ్యసిద్ధి కూడా కలుగుతుంది. మూల నక్షత్రంలో వ్యవసాయసిద్ధి పొందుతాడు; ఆప్య నక్షత్రంలో సముద్రయాత్రలలో విజయము లభిస్తుంది.

Verse 14

सर्वान् कामान् वैश्वदेवे श्रैष्ठ्यं तु श्रवणे पुनः / श्रविष्ठायां तथा कामान् वारुणे च परं बलम्

వైశ్వదేవ నక్షత్రంలో సమస్త కోరికలు నెరవేరుతాయి; శ్రవణ నక్షత్రంలో శ్రేష్ఠత్వం లభిస్తుంది. శ్రవిష్ఠా (ధనిష్ఠా) నక్షత్రంలో కోరిన ఫలాలు పొందుతాడు; వారుణ (శతభిషజ్) నక్షత్రంలో పరమ బలం లభిస్తుంది.

Verse 15

अजैकपादे कुप्यं स्यादहिर्बुध्ने गृहं शुभम् / रेवत्यां बहवो गावो ह्यश्विन्यां तुरगांस्तथा / याम्ये ऽथ जीवनं तत् स्याद्यदि श्राद्धं प्रयच्छति

అజైకపాద నక్షత్రంలో శ్రాద్ధం సమర్పిస్తే పాత్రలు-ఉపకరణాలు లభిస్తాయి; అహిర్బుధ్న నక్షత్రంలో శుభగృహం పొందుతాడు. రేవతీలో అనేక గోవులు లభిస్తాయి; అశ్వినీలో అలాగే గుర్రాలు. యామ్య నక్షత్రంలో విధిగా శ్రాద్ధం ఇచ్చినచో జీవశక్తి మరియు దీర్ఘాయువు కలుగుతాయి.

Verse 16

आदित्यवारे त्वारोग्यं चन्द्रे सौभाग्यमेव च / कौजे सर्वत्र विजयं सर्वान् कामान् बुधस्य तु

ఆదివారం ఆరోగ్యం లభిస్తుంది; సోమవారం సౌభాగ్యము మరియు సంపద కలుగుతాయి. మంగళవారం సర్వత్ర విజయము; బుధవారం సమస్త కోరికల నెరవేర్పు కలుగుతుంది.

Verse 17

विद्यामभीष्टा जीवे तु धनं वै भार्गवे पुनः / शमैश्वरे लभेदायुः प्रतिपत्सु सुतान् शुभान्

గురు ప్రభావం బలంగా ఉన్నప్పుడు జీవుడు ఇష్టమైన విద్యను పొందుతాడు; శుక్రుడు ప్రబలితే ధనసంపద లభిస్తుంది. శనిశాంతి వల్ల దీర్ఘాయువు కలుగుతుంది; ప్రతిపద తిథిన శుభపుత్రులు లభిస్తారు.

Verse 18

कन्यकां वै द्वितीयायां तृतीयायां तु वन्दिनः / पशून्क्षुद्रांश्चतुर्थ्यां तु पञ्चम्यांशोभनान् सुतान्

ద్వితీయ తిథిన కన్య (యోగ్య వధువు) లభిస్తుంది; తృతీయ తిథిన కీర్తిని పాడి ప్రకటించే వందులు లభిస్తారు. చతుర్థి తిథిన చిన్న పశువులు లభిస్తాయి; పంచమి తిథిన అందమైన శుభపుత్రులు ప్రసాదమవుతారు.

Verse 19

षष्ट्यां द्यूतं कृषिं चापि सप्तम्यां लभते नरः / अष्टम्यामपि वाणिज्यं लभते श्राद्धदः सदा

షష్ఠి తిథిన శ్రాద్ధదానం చేసే వాడు జూదం మరియు వ్యవసాయంలో విజయాన్ని పొందుతాడు; సప్తమి తిథిన మనిషికి ఇష్టసిద్ధి లభిస్తుంది. అష్టమి తిథిన కూడా శ్రాద్ధదాతకు వ్యాపారసమృద్ధి నిత్యం కలుగుతుంది.

Verse 20

स्यान्नवम्यामेकखुरं दशम्यां द्विखुरं बहु / एकादश्यां तथा रूप्यं ब्रह्मवर्चस्विनः सुतान्

నవమి తిథిన ఒక ఖురం గల జంతువును దానం చేయాలి; దశమి తిథిన అనేక ద్విఖుర జంతువులను దానం చేయాలి. ఏకాదశి తిథిన వెండిని దానం చేస్తే బ్రహ్మవర్చస్సుతో ప్రకాశించే పుత్రులు లభిస్తారు.

Verse 21

द्वादश्यां जातरूपं च रजतं कुप्यमेव च / ज्ञातिश्रैष्ठ्यं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां तु क्रुप्रजाः / पञ्चदश्यां सर्वकामानाप्नोति श्राद्धदः सदा

ద్వాదశి తిథిన బంగారం, వెండి మరియు కుప్య (లోహధనం) లభిస్తాయి. త్రయోదశి తిథిన బంధువులలో శ్రేష్ఠత పొందుతాడు; చతుర్దశి తిథిన కరుణాశీల సంతానం కలుగుతుంది. పంచదశి తిథిన శ్రాద్ధదాత నిత్యం సమస్త కోరికలను పొందుతాడు.

Verse 22

तस्माच्छ्राद्धं न कर्तव्यं चतुर्दश्यां द्विजातिभिः / शस्त्रेण तु हतानां वै तत्र श्राद्धं प्रकल्पयेत्

అందుచేత చతుర్దశీ తిథినాడు ద్విజులు శ్రాద్ధం చేయకూడదు. అయితే శస్త్రహతులైనవారికి ఆ తిథినాడే విధివిధానంగా శ్రాద్ధం నిర్వహించవచ్చు.

Verse 23

द्रव्यब्राह्मणसंपत्तौ न कालनियमः कृतः / तस्माद् भोगापवर्गार्थं श्राद्धं कुर्युर्द्विजातयः

ద్రవ్యసంపత్తి మరియు యోగ్య బ్రాహ్మణుల లభ్యత ఉన్నప్పుడు కాలనియమం లేదు. అందుచేత భోగమూ అపవర్గమూ—రెండింటి కోసం ద్విజులు శ్రాద్ధం చేయాలి.

Verse 24

कर्मारम्भेषु सर्वेषु कुर्यादाभ्युदयं पुनः / पुत्रजन्मादिषु श्राद्धं पार्वणं पर्वणि स्मृतम्

అన్ని కార్యారంభాలలో మళ్లీ ఆభ్యుదయిక (మంగళ) కర్మ చేయాలి. పుత్రజన్మాది ఆనంద సందర్భాలలో విధించిన శ్రాద్ధం పార్వణం; పర్వదినాలలో కూడా పార్వణ శ్రాద్ధమే స్మృతం.

Verse 25

अहन्यहनि नित्यं स्यात् काम्यं नैमित्तिकं पुनः / एकोद्दिष्टादि विज्ञेयं वृद्धिश्राद्धं तु पार्वणम्

ప్రతిరోజూ చేయబడేది ‘నిత్య’ కర్మగా చెప్పబడుతుంది. అలాగే ‘కామ్య’ మరియు ‘నైమిత్తిక’ కర్మలు ఉన్నాయి. ఏకోద్దిష్టాది రూపాలు తదనుగుణంగా గ్రహించాలి; ‘వృద్ధి-శ్రాద్ధం’ మాత్రం నిశ్చయంగా పార్వణమే (పితృఅర్పణ సంపూర్ణంగా).

Verse 26

एतत् पञ्चविधं श्राद्धं मनुना परिकीर्तितम् / यात्रायां षष्ठमाख्यातं तत्प्रयत्नेन पालयेत्

ఈ విధంగా ఐదు విధాల శ్రాద్ధం మనువు ప్రకటించాడు; ప్రయాణ సమయంలో చేయవలసిన ఆరవదాన్నీ ఉపదేశించాడు. ఆ నియమాన్ని శ్రద్ధతో, ప్రయత్నంతో పాటించాలి.

Verse 27

शुद्धये सप्तमं श्राद्धं ब्रह्मणा परिभाषितम् / दैविकं चाष्टमं श्राद्धं यत्कृत्वा मुच्यते भयात्

శుద్ధి కొరకు బ్రహ్ముడు శ్రాద్ధములో ఏడవ విధానాన్ని ప్రకటించాడు. ఎనిమిదవది ‘దైవిక శ్రాద్ధం’; దానిని ఆచరించితే భయమునుండి విముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 28

संध्यारात्र्योर्न कर्तव्यं राहोरन्यत्र दर्शनात् / देशानां च विशेषेण भवेत् पुण्यमनन्तकम्

రాత్రివేళ సంధ్యాకర్మ చేయకూడదు—రాహు దర్శనం (గ్రహణలక్షణం) కనిపించినప్పుడు మాత్రమే మినహాయింపు. అలాగే ప్రత్యేక దేశ-తీర్థ మహిమవల్ల పుణ్యం అనంతమవుతుంది.

Verse 29

गङ्गायामक्षयं श्राद्धं प्रयागे ऽमरकण्टके / गायन्ति पितरो गाथां कीर्तयन्ति मनीषिणः

గంగానదిలో చేసిన శ్రాద్ధం అక్షయ ఫలప్రదం; ప్రయాగం మరియు అమరకంటకంలో పితృదేవతలు స్వయంగా గాథను పాడుతారు, జ్ఞానులు దాని కీర్తన చేస్తారు.

Verse 30

एष्टव्या बहवः पुत्राः शीलवन्तो गुणान्विताः / तेषां तु समवेतानां यद्येको ऽपि गायां व्रजेत्

శీలవంతులూ గుణసంపన్నులూ అయిన అనేక కుమారులను కోరాలి. ఎందుకంటే వారు సమవేతులైనప్పుడు, వారిలో ఒకడైనా గోవు సేవ-రక్షణకు వెళితే ధర్మం సిద్ధమవుతుంది.

Verse 31

गयां प्राप्यानुषङ्गेण यदि श्राद्धं समाचरेत् / तारिताः पितरस्तेन स याति परमां गतिम्

గయకు చేరి—అనుషంగంగా అయినా—ఎవరైనా విధివిధానంగా శ్రాద్ధం ఆచరిస్తే, ఆ కర్మవల్ల పితృదేవతలు తరించబడతారు; కర్త పరమగతిని పొందుతాడు.

Verse 32

वराहपर्वते चैव गङ्गायां वै विशेषतः / वाराणस्यां विशेषेण यत्र देवः स्वयं हरः

వరాహపర్వతంలోను, ప్రత్యేకంగా గంగానదిలోను, మరీ విశేషంగా వారాణసీలో—అక్కడ స్వయంగా దేవుడు హరుడు (శివుడు) సాక్షాత్తుగా నివసిస్తాడు।

Verse 33

गङ्गाद्वारे प्रभासे च बिल्वके नीलपर्वते / कुरुक्षेत्रे च कुब्जाम्रे भृगुतुङ्गे महालये

గంగాద్వారం (హరిద్వార్), ప్రభాసం, బిల్వకం, నీలపర్వతం, కురుక్షేత్రం, కుబ్జామ్రం, భృగుతుంగం, మహాలయం—ఇవి ప్రసిద్ధ పుణ్యతీర్థస్థానాలు।

Verse 34

केदारे फल्गुतीर्थे च नैमिषारण्य एव च / सरस्वत्यां विशेषेण पुष्करेषु विशेषतः

కేదారంలో, ఫల్గుతీర్థంలో, నైమిషారణ్యంలో; ప్రత్యేకంగా సరస్వతీ తీరంలో, మరీ విశేషంగా పుష్కరాల్లో—పుణ్యఫలం అత్యంత విశిష్టమని ప్రకటించబడింది।

Verse 35

नर्मदायां कुशावर्ते श्रीशैले भद्रकर्णके / वेत्रवत्यां विपाशायां गोदावर्यां विशेषतः

నర్మదలో కుశావర్తంలో, శ్రీశైలంలో భద్రకర్ణకంలో, వేత్రవతీలో, విపాశాలో, మరియు ప్రత్యేకంగా గోదావరిలో—ఈ పవిత్ర జలస్థలాలను భక్తితో గౌరవించాలి।

Verse 36

एवमादिषु चान्येषु तीर्थेषु पुलिनेषु च / नदीनां चैव तीरेषु तुष्यन्ति पितरः सदा

ఇలాగే ఇతర తీర్థాల్లోను, నదుల ఇసుకతీరాల్లోను, నదీ తీరప్రాంతాల్లోను—అక్కడ నిర్వహించే కర్మలతో పితృదేవతలు ఎల్లప్పుడూ తృప్తి చెందుతారు।

Verse 37

व्रीहिभिश्च यवैर्माषैरद्भिर्मूलफलेन वा / श्यामाकैश्च यवैः शाकैर्नोवारैश्च प्रियङ्गुभिः / गौधूमैश्च तिलैर्मुद्गैर्मासं प्रीणयते पितॄन्

బియ్యం, యవాలు, మాషం (ఉడద), జలం, మూలాలు‑ఫలాలు; శ్యామాకం, యవాలు, శాకాలు, నివార ధాన్యం, ప్రియంగు; అలాగే గోధూమం, నువ్వులు, ముద్గం (పెసలు)—ఇవన్నీ అర్పిస్తే పితృదేవతలు ఒక మాసం తృప్తి పొందుతారు।

Verse 38

आम्रान् पाने रतानिक्षून् मृद्वीकांश्च सदाडिमान् / विदार्याश्च भरण्डाश्च श्राद्धकाले प्रादपयेत्

శ్రాద్ధకాలంలో విధివిధానంగా మామిడిపండ్లు, త్రాగదగిన రసమున్న చెరకు, ద్రాక్షలు, దానిమ్మలు; అలాగే విదారీ మరియు భరణ్డ ఫలాలను కూడా సమర్పించాలి।

Verse 39

लाजान् मधुयुतान् दद्यात् सक्तून् शर्करया सह / दद्याच्छ्राद्धे प्रयत्नेन शृङ्गाटककशेरुकान्

తేనె కలిపిన లాజాలు (వేపిన ధాన్యం) దానం చేయాలి; చక్కెరతో కూడిన సక్తువును అర్పించాలి. శ్రాద్ధంలో శ్రద్ధతో శృంగాటకాలు (సింగాడి) మరియు కశేరుకాలు (భోజ్య కందాలు) కూడా సమర్పించాలి।

Verse 40

द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन त्रीन् मासान् हारिणेनतु / औरभ्रेणाथ चतुरः शाकुनेनेह पञ्च तु

చేప మాంసం భక్షిస్తే (దోష/అశౌచ) కాలం రెండు మాసాలు; హరిణ మాంసంతో మూడు; గొర్రె మాంసంతో నాలుగు; పక్షి మాంసంతో ఇక్కడ ఐదు మాసాలు అవుతుంది।

Verse 41

षण्मासांश्छागमांसेन पार्षतेनाथ सप्त वै / अष्टावेणस्य मांसेन रौरवेण नवैव तु

మేక మాంసం వల్ల (దోష/అశౌచ) ఆరు మాసాలు; ‘పార్షత’ జంతు మాంసంతో ఏడు; ‘వేణ’ మాంసంతో ఎనిమిది; ‘రౌరవ’ మాంసంతో నిశ్చయంగా తొమ్మిది మాసాలు అవుతాయి।

Verse 42

दशमासांस्तु तृप्यन्ति वराहमहिषामिषैः / शशकूर्मर्योर्मांसेन मासानेकादशैव तु

వరాహము మరియు మహిషము మాంసముతో పితృదేవతలు పది నెలలు తృప్తి పొందుతారు; శశకము మరియు కూర్మము మాంసముతో వారు నిశ్చయంగా పదకొండు నెలలు తృప్తి పొందుతారు।

Verse 43

संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन तु / वार्ध्रोणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी

గోవు పాలతో ఒక సంవత్సరం తృప్తి కలుగుతుంది; అలాగే పాలతోను, పాలలో వండిన పాయసంతోను (పాయసం/ఖీరు) కూడా. కానీ వార్ధ్రోణస (వరాహ) మాంసంతో పన్నెండు సంవత్సరాల తృప్తి అని చెప్పబడింది।

Verse 44

कालशाकं महाशल्कं खङ्गलोहामिषं मधु / आनन्त्यायैव कल्पन्ते मुन्यन्नानि च सर्वशः

కాలశాకము, మహాశల్కము (పెద్ద చేప), ఖఙ్గ-లోహ మాంసము, మధువు మొదలైనవి—ఇవి అన్నీ మునుల ఆహారములుగా చెప్పబడి, ‘ఆనంత్య’ అను అపరిమిత ఫలసిద్ధికి దోహదపడతాయని పేర్కొనబడినవి।

Verse 45

क्रीत्वा लब्ध्वा स्वयं वाथ मृतानाहृत्य वा द्विजः / दद्याच्छ्राद्धे प्रयत्नेन तदस्याक्षयमुच्यते

కొని, దానంగా పొంది, స్వయంకృషితో సంపాదించి, లేదా మృతులు వదిలినదాన్ని కూడ సేకరించి—ద్విజుడు శ్రాద్ధకర్మలో యత్నపూర్వకంగా అర్పిస్తే, దాని పుణ్యఫలం అక్షయమని చెప్పబడుతుంది।

Verse 46

पिप्पलीं क्रमुकं चैव तथा चैव मसूरकम् / कूष्माण्डालाबुवार्ताकान् भूस्तृणं सुरसं तथा

పిప్పలి, క్రముకము (సుపారీ) మరియు మసూరకము; అలాగే కూష్మాండము (బూడిద గుమ్మడి), ఆలాబు (సొరకాయ), వార్తాకము (వంకాయ), భూస్తృణము మరియు సురసా (తులసి) కూడా।

Verse 47

कुसुम्भपिण्डमूलं वै तन्दुलीयकमेव च / राजमाषांस्तथा क्षीरं माहिषं च विवर्जयेत्

కుసుంభ పిండమూలము, తందులీయక శాకము, రాజమాషము మరియు మహిషీక్షీరము—ఇవన్నీ తప్పక వర్జించవలెను।

Verse 48

कोद्रवान् कोविदारांश्चपालक्यान् मरिचांस्तथा / वर्जयेत् सर्वयत्नेन श्राद्धकाले द्विजोत्तमः

శ్రాద్ధకాలమున ద్విజోత్తముడు సర్వయత్నముతో కోద్రవము, కోవిదార పుష్ప/ఫలము, పాలక్య శాకము, మరిచము వర్జించవలెను।

← Adhyaya 19Adhyaya 21

Frequently Asked Questions

The dark-fortnight tithis from pratipat onward are commended, progressively auspicious, with caturdaśī generally prohibited; however, for those slain by weapons, śrāddha may be performed on caturdaśī.

It presents a multi-type framework: nitya (daily), kāmya (desire-motivated), naimittika (occasion-specific), plus ekoddiṣṭa-related forms, vṛddhi/pārvaṇa, a travel form, a purification form, and daivika. This taxonomy governs intention, eligibility, timing, and expected phala (results), aligning ritual with both social dharma and liberation-oriented merit.

Saṃkrānti days are explicitly said to give inexhaustible merit, and the chapter also praises eclipses, solstices, equinoxes, and vyatīpāta conjunctions as exceptionally fruitful occasions for kāmya rites.

The Gaṅgā is singled out for inexhaustible fruit, and sites such as Prayāga, Amarakantaka, Gayā, Varāha Mountain, Gaṅgādvāra (Haridvāra), Prabhāsa, Kurukṣetra, Kedāra, Phalgu-tīrtha, Naimiṣāraṇya, Sarasvatī, Puṣkara, Narmadā locations, Śrīśaila, and especially Vārāṇasī are praised.

Recommended items include rice, barley, black gram, sesame, wheat, green gram, roots/fruits, and various fruits (mango, sugarcane juice, grapes, pomegranate), along with specific preparations (parched grain with honey, saktu with sugar, water-chestnut, tubers). Items to avoid include kusumbha root, tandulīyaka greens, rāja-māṣa, buffalo milk, kodo millet, kovidāra blossoms/pods, pālakya greens, and black pepper.