Previous Verse
Next Verse

Shloka 100

प्रत्याहारवर्णनम्

Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence

दृश्यादृश्येषु निर्देश्यं तदा तद्दुर्द्धरं वरम् / विज्ञाता न च दृश्येत वृथक्त्वेनेह सर्वशः

dṛśyādṛśyeṣu nirdeśyaṃ tadā taddurddharaṃ varam / vijñātā na ca dṛśyeta vṛthaktveneha sarvaśaḥ

దృశ్యములలోనూ అదృశ్యములలోనూ ఆయనను సూచించునప్పుడు, ఆ శ్రేష్ఠ తత్త్వం గ్రహించుట దుర్లభమగును. జ్ఞాతుడు ఇక్కడ సర్వథా వేరుగా దృశ్యపడడు.

dṛśya-adṛśyeṣuin the visible and the invisible (domains)
dṛśya-adṛśyeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdṛśya (प्रातिपदिक) + adṛśya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन); द्वन्द्व-समासः (visible and invisible)
nirdeśyamthat which is to be indicated/defined
nirdeśyam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootnirdeśya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1st/2nd प्रथमा/द्वितीया), Singular (एकवचन)
tadāthen
tadā:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormTemporal adverb (कालवाचक-अव्यय)
tatthat
tat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1st/2nd प्रथमा/द्वितीया), Singular (एकवचन); pronoun (सर्वनाम)
durddharamhard to hold/maintain; difficult
durddharam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdurddhara (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1st/2nd प्रथमा/द्वितीया), Singular (एकवचन)
varamexcellent; best
varam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvara (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1st/2nd प्रथमा/द्वितीया), Singular (एकवचन)
vijñātāthe discerner/knower
vijñātā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvi-jñātṛ (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध-अव्यय)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयार्थक-अव्यय)
dṛśyetawould be seen; should appear
dṛśyeta:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormOptative/Potential (विधिलिङ्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
vṛthaktvenaby separateness; as separate
vṛthaktvena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvṛthaktva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
ihahere; in this context
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
FormDeictic adverb (देशवाचक-अव्यय)
sarvaśaḥin every way; entirely
sarvaśaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsarvaśaḥ (अव्यय)
FormAdverb (प्रकारवाचक-अव्यय)