Adhyaya 11

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मोहिनीप्रादुर्भावमलकासुरवधो नाम दशमो ऽध्यायः समाप्तश्चोपोद्धातखण्डः / अगस्त्य उवाच कथं भण्डासुरो जातः कथं वा त्रिपुरांबिका / कथं बभञ्ज तं संख्ये तत्सर्वं वद विस्तरात्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణ ఉత్తరభాగంలో, హయగ్రీవ–అగస్త్య సంభాషణలోని లలితోపాఖ్యానంలో ‘మోహినీ ప్రాదుర్భావం మరియు మల్కాసురవధ’ అనే దశమాధ్యాయం, అలాగే ఉపోద్ధాతఖండం ముగిసింది. అగస్త్యుడు పలికెను—భండాసురుడు ఎలా జన్మించాడు? త్రిపురాంబిక ఎలా? యుద్ధంలో ఆమె అతనిని ఎలా ఓడించింది? ఇవన్నీ విస్తారంగా చెప్పండి।

Verse 2

हयग्रीव उवाच पुरा दाक्षायणीं त्यक्त्वा पितुर्यज्ञविनाशनम्

హయగ్రీవుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో దాక్షాయణిని విడిచి, (శివుడు) ఆమె తండ్రి యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేశాడు।

Verse 3

आत्मानमात्मना पश्यञ्ज्ञानानन्दरसात्मकः / उपास्यमानो मुनिभिरद्वन्द्वगुणलक्षणः

ఆత్మను ఆత్మతోనే దర్శించుచు, జ్ఞానానందరసస్వరూపుడై ఉన్నాడు. మునులచే ఉపాసింపబడుచు, ద్వంద్వరహిత గుణలక్షణములు కలవాడు।

Verse 4

गङ्गाकूले हिमवतः पर्यन्ते प्रविवेश ह / सापि शङ्करमा राध्य चिरकालं मनस्विनी

అతడు గంగాతీరమున, హిమవంతుని సరిహద్దు ప్రాంతమున ప్రవేశించెను. ఆ మనస్వినీ కూడా చిరకాలము శంకరుని ఆరాధించుచుండెను।

Verse 5

योगेन स्वां तनुं त्यक्त्वा सुतासीद्धिमभूभृतः

యోగబలముతో తన దేహమును త్యజించి, హిమభూభృతుని (హిమవంతుని) కుమార్తెగా జన్మించెను।

Verse 6

स शैलो नारदाच्छ्रुत्वा रुद्राणीति स्वकन्याकाम् / तस्य शुश्रूषणार्थाय स्थापयामास चान्तिके

ఆ శైలరాజు నారదుని నుండి ‘తన కుమార్తె రుద్రాణి’ అని విని, ఆమె సేవార్థముగా ఆమెను (శంకరుని) సమీపమున నిలిపెను।

Verse 7

एतस्मिन्नन्तरे देवास्तारकेण हि पीडिताः / ब्रह्मणोक्ताः समाहूय मदनं चेदमब्रुवन्

ఈ మధ్యలో తారకునిచే పీడింపబడిన దేవతలు, బ్రహ్మ ఆజ్ఞచే సమాహృతులై మదనునితో ఈ విధముగా పలికిరి।

Verse 8

सर्गादौ भगवान्ब्रह्म सृजमानो ऽखिलाः प्रजाः / न निर्वृतिरभूत्तस्य कदाचिदपि मानसे / तपश्चचार सुचिरं मनोवाक्कायकर्मभिः

సృష్టి ఆరంభంలో భగవాన్ బ్రహ్మ సమస్త ప్రజలను సృష్టిస్తూ కూడా మనస్సులో ఎప్పుడూ తృప్తి పొందలేదు; అందుచేత మనో-వాక్కు-కాయ-కర్మలతో దీర్ఘకాలం తపస్సు చేశాడు।

Verse 9

ततः प्रसन्नो भगवान्सलक्ष्मीको जनार्दनः / वरेण च्छन्दयामास वरदः सर्वदेहिनाम्

అప్పుడు లక్ష్మీతో కూడిన భగవాన్ జనార్దనుడు ప్రసన్నుడై, సమస్త దేహధారులకు వరదాతగా వరం ఇచ్చి (బ్రహ్మను) సంతృప్తిపరిచాడు।

Verse 10

ब्रह्मोवाच / यदि तुष्टो ऽसि भगवन्ननायासेन वै जगत् / चराचरयुतं चैतत्सृजामि त्वत्प्रसादतः

బ్రహ్ముడు పలికెను— ఓ భగవాన్! మీరు ప్రసన్నులైతే, మీ కృపవల్ల నేను శ్రమలేకుండా చరాచరాలతో కూడిన ఈ జగత్తును సృష్టిస్తాను।

Verse 11

एवमुक्तो विधात्रा तु महाल क्ष्मीमुदैक्षत / तदा प्रादुरभूस्त्वं हि जगन्मोहनरूपधृक्

విధాత (బ్రహ్మ) ఇలా చెప్పగానే ఆయన మహాలక్ష్మిని చూచెను; అప్పుడు మీరు జగత్తును మోహింపజేసే రూపాన్ని ధరించి ప్రత్యక్షమయ్యారు।

Verse 12

तवायुधार्थं दत्तं च पुष्पबाणेक्षुकार्मुकम् / विजयत्वमजेयत्वं प्रादा त्प्रमुदितो हरिः

మీ ఆయుధార్థం పుష్పబాణాలు మరియు ఇక్షుధనుస్సు ఇవ్వబడెను; ఆనందించిన హరి మీకు విజయము మరియు అజేయత్వమును ప్రసాదించాడు।

Verse 13

असौ सृजति भूतानि कारणेन स्वकर्मणा / साक्षिभूतः स्वजनतो भवान्भजतु निर्वृन्तिम्

ఆయన తన కర్మకారణముచేత భూతములను సృష్టించుచున్నాడు; స్వజనుల మధ్య సాక్షిగా ఉండి మీరు పరమ నిర్వృతిని పొందండి।

Verse 14

एष दत्तवरो ब्रह्मा त्वयि विन्यस्य तद्भरम् / मनसो निर्वृतिं प्राप्य वर्तते ऽद्यापि मन्मथ

హే మన్మథా! వరప్రాప్తుడైన ఈ బ్రహ్మ తన భారమును నీపై ఉంచి మనస్సు నిర్వృతిని పొందీ నేటికీ నిలిచియున్నాడు।

Verse 15

अमोघं बलवीर्यं ते न ते मोघः पराक्रमः

నీ బలవీర్యము అమోఘము; నీ పరాక్రమము ఎప్పుడూ వ్యర్థము కాదు।

Verse 16

सुकुमाराण्यमोघानि कुसुमास्त्राणि ते सदा / ब्रह्मदत्तवरो ऽयं हि तारको नाम दानवः

నీ సుకుమారమైన కుసుమాస్త్రములు కూడ సదా అమోఘములు; ఎందుకంటే ‘తారక’ అనే ఈ దానవుడు బ్రహ్మదత్త వరప్రాప్తుడు।

Verse 17

बाधते सकलांल्लोकानस्मानपि विशेषतः / शिवपुत्रादृते ऽन्यत्र न भयं तस्य विद्यते

అతడు సమస్త లోకములను, ముఖ్యంగా మమ్మల్ని కూడా, బాధించుచున్నాడు; శివపుత్రుని తప్ప మరెవరివలన అతనికి భయం లేదు।

Verse 18

त्वां विनास्मिन्महाकार्ये न कश्चित्प्रवदेदपि / स्वकराच्च भवेत्कार्यं भवतो नान्यतः क्वचित्

హే ప్రభూ, నిన్ను విడిచి ఈ మహాకార్యంలో ఎవ్వరూ మాటాడగలరు కాదు. ఈ కార్యం నీ స్వహస్తమున నుండే సిద్ధిస్తుంది; ఇతరత్ర ఎప్పటికీ కాదు.

Verse 19

आत्म्यैक्यधयाननिरतः शिवो गौर्या समन्वितः / हिमाचलतले रम्ये वर्तते मुनिभिर्वृतः

ఆత్మైక్య ధ్యానమున నిమగ్నుడైన శివుడు, గౌరీతో కూడి, రమ్యమైన హిమాచల పాదదేశమున మునులచే పరివృతుడై నివసించుచున్నాడు.

Verse 20

तं नियोजय गौर्यां तु जनिष्यति च तत्सुतः / ईषत्कार्यमिदं कृत्वा त्रायस्वास्मान्महाबल

ఆయనను గౌరీయందు నియోగించుము; అప్పుడు ఆయన కుమారుడు జన్మించును. హే మహాబలవంతుడా, ఈ స్వల్ప కార్యం చేసి మమ్మల్ని రక్షించుము.

Verse 21

एवमभ्यर्थितो देवैः स्तूयमानो मुहुर्मुहुः / जगामात्मविनाशाय यतो हिमवतस्तटम्

ఇలా దేవతలచే ప్రార్థింపబడి, మళ్లీ మళ్లీ స్తుతింపబడిన వాడు, తన ఆత్మవినాశార్థం హిమవంతుని తీరమునకు వెళ్లెను.

Verse 22

किमप्याराधयान्तं तु ध्यानसंमीलितेक्षणम् / ददर्शेशानमासीनं कुसुमषुरुदायुधः

కొంత ఆరాధన చేస్తూ, ధ్యానమున కళ్లను మూసుకున్న ఆసీనుడైన ఈశానుని అతడు దర్శించెను; అతని ఆయుధము పుష్పబాణములు.

Verse 23

एतस्मिन्नन्तरे तत्र हिमवत्तनया शिवम् / आरिराधयिषुश्चा गाद्बिभ्राणा रूपमद्भुतम्

అంతలో అక్కడ హిమవంతుని కుమార్తె గిరిజ, అద్భుత రూపం ధరించి, శివుని ఆరాధించుటకు వెళ్లింది।

Verse 24

समेत्य शम्भुं गिरिजां गन्धपुष्पोपहारकैः / शुश्रूषणपरां तत्र ददर्शातिबलः स्मरः

గిరిజ గంధపుష్పాల ఉపహారాలతో శంభువుని చేరి, అక్కడ సేవాపరాయణగా ఉన్న ఆమెను అతిబలుడైన స్మరుడు చూచెను।

Verse 25

अदृश्यः सर्वभूतानान्नातिदूरे ऽस्य संस्थितः / सुमनोमार्गणैरग्र्यैस्स विव्याध महेश्वरम्

సర్వభూతాలకు అదృశ్యుడై, అతడు దూరం కాకుండా అక్కడే నిలిచి, శ్రేష్ఠ పుష్పబాణాలతో మహేశ్వరుని గాయపరిచెను।

Verse 26

विस्मृत्य स हि कार्याणि बाणविद्धो ऽन्तिके स्थिताम् / गौरीं विलोकयामास मन्मथाविष्टचेतनः

బాణవిద్ధుడై అతడు తన కార్యాలను మరచి, మन्मథావిష్టచిత్తుడై సమీపంలో ఉన్న గౌరీని తిలకించసాగెను।

Verse 27

धृतिमालंब्य तु पुनः किमेतदिति चिन्तयन् / ददर्शाग्रे तु सन्नद्धं मन्मथं कुसुमायुधम्

మళ్లీ ధైర్యం పట్టుకొని ‘ఇది ఏమిటి?’ అని ఆలోచిస్తూ, ముందర సిద్ధంగా ఉన్న కుసుమాయుధుడైన మन्मథుని చూచెను।

Verse 28

तं दृष्ट्वा कुपितः शूली त्रैलोक्यदहनक्षमः / तार्तीयं चक्षुरुन्मील्य ददाह मकरध्वजम्

అతనిని చూచి శూలధారి శివుడు కోపించాడు; త్రిలోకదహనసామర్థ్యుడు. తృతీయ నేత్రాన్ని తెరిచి మకరధ్వజుడు (కామదేవుడు)ను దహించాడు.

Verse 29

शिवेनैवमवज्ञाता दुःखिता शैलकन्यका / अनुज्ञया ततः पित्रोस्तपः कर्तुमगाद्वनम्

శివుడు ఇలా అవమానించడంతో శైలకన్య (పార్వతి) దుఃఖించింది. తరువాత తండ్రి అనుమతితో తపస్సు చేయుటకు అరణ్యానికి వెళ్లింది.

Verse 30

अथ तद्भस्म संवीक्ष्य चित्रकर्मा गणेश्वरः / तद्भस्मना तु पुरुषं चित्राकारं चकार सः

ఆ భస్మాన్ని చూచి గణేశ్వరుడు చిత్రకర్ముడు, ఆ భస్మంతోనే విచిత్రాకారుడైన ఒక పురుషుణ్ని సృష్టించాడు.

Verse 31

तं विचित्रतनुं रुद्रो ददर्शाग्रे तु पूरुषम् / तत्क्षणाज्जात जीवो ऽभून्मूर्तिमानिव मन्मथः / महाबलो ऽतितेजस्वी मध्याह्नार्कसमप्रभः

రుద్రుడు ముందర ఆ విచిత్రదేహుడైన పురుషుణ్ని చూచాడు. క్షణమాత్రంలోనే అతడు జీవంతో లేచాడు; మూర్తిమంతుడైన మన్మథుడివలె—మహాబలుడు, అతితేజస్వి, మధ్యాహ్న సూర్యసమ ప్రభతో.

Verse 32

तं चित्रकर्मा बाहुभ्यां समालिङ्ग्य मुदान्वितः / स्तुहि वाल महादेवं स तु सर्वार्थसिद्धिदः

చిత్రకర్ముడు ఆనందంతో అతనిని రెండు భుజాలతో ఆలింగనం చేసి అన్నాడు—“వత్సా, మహాదేవుని స్తుతించు; ఆయనే సమస్తార్థసిద్ధిదాత.”

Verse 33

इत्युक्त्वा शतरुद्रीयमुपादिशदमेयधीः / ननाम शतशो रुद्रं शतरुद्रियमाजपन्

ఇట్లు చెప్పి అపారబుద్ధిగలవాడు శతరుద్రీయాన్ని ఉపదేశించాడు. తరువాత శతరుద్రీయాన్ని జపిస్తూ వందలసార్లు రుద్రునికి నమస్కరించాడు.

Verse 34

ततः प्रसन्नो भगवान्महादेवो वृषध्वजः / वरेण च्छन्दयामास वरं वव्रे स बालकः

అప్పుడు వృషధ్వజుడైన భగవాన్ మహాదేవుడు ప్రసన్నుడై వరం ఇవ్వమని ప్రేరేపించాడు. ఆ బాలుడు ఒక వరాన్ని కోరాడు.

Verse 35

प्रतिद्वन्द्विबलार्थं तु मद्बलेनोपयोक्ष्यति / तदस्त्रशस्त्रमुख्यानि वृथा कुर्वन्तु नो मम

ప్రతిద్వంద్వి బలార్థం అతడు నా బలాన్నే వినియోగించును; అందువల్ల నా మీద అతని ప్రధాన అస్త్రశస్త్రాలు వ్యర్థమగునుగాక.

Verse 36

तथेति तत्प्रतिश्रुत्य विचार्य किमपि प्रभुः / षष्टिवर्षसहस्राणि राज्यमस्मै ददौ पुनः

‘తథాస్తు’ అని అతని మాటను అంగీకరించి ప్రభువు కొంత ఆలోచించి, మళ్లీ అతనికి అరవై వేల సంవత్సరాల రాజ్యాన్ని ప్రసాదించాడు.

Verse 37

एतद्दृष्ट्वा तु चरितं धाता भण्डिति भण्डिति / यदुवाच ततो नाम्ना भण्डो लोकेषु कथ्यते

ఈ చరితాన్ని చూచి ధాత ‘భండీ! భండీ!’ అని పలికాడు; ధాత పలికిన ఆ నామం వల్లనే అతడు లోకాల్లో ‘భండ’ అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.

Verse 38

इति दत्त्वा वरं तस्मै सर्वैर्मुनिगणैर्वृतः / दत्त्वास्त्राणि च शस्त्राणि तत्रैवान्तरधाच्च सः

ఇట్లు అతనికి వరం ఇచ్చి, సమస్త మునిగణములచే పరివృతుడై, అస్త్రశస్త్రములను దానమిచ్చి అక్కడనే అంతర్ధానమయ్యెను।