Shloka 33
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
हेमन्ते शिशिरे चैव हिम मुत्सृजते त्रिभिः / इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रो ऽथ वरुणोर्ऽयमा
Transliteration
hemante śiśire caiva hima mutsṛjate tribhiḥ / indro dhātā bhagaḥ pūṣā mitro 'tha varuṇor'yamā
Translation
హేమంతం, శిశిరంలో ఆయన మూడు వందల కిరణాలతో హిమాన్ని విడిచిపెడతాడు; (ఆదిత్యరూపాలు) ఇంద్రుడు, ధాత, భగ, పూష, మిత్ర, వరుణుడు, అర్యమా.
Word by Word
हेमन्तेin hemanta (early winter)
हेमन्ते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative of time)
TypeNoun
Rootहेमन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; कालाधिकरण
शिशिरेin śiśira (late winter)
शिशिरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative of time)
TypeNoun
Rootशिशिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; कालाधिकरण
चand
च:
सम्बन्ध (Sambandha/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Sambandha/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis)
हिमsnow/frost
हिम:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootहिम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म
उत्सृजतेhe emits/lets fall
उत्सृजते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्ग: उत्-
त्रिभिःwith three (hundreds)
त्रिभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (गणनापद), तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; प्रमाण-भाव
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; नाम (देवता)
धाताDhātā
धाता:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootधातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (देवता)
भगःBhaga
भगः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (देवता)
पूषाPūṣā
पूषा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (देवता)
मित्रःMitra
मित्रः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (देवता)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (देवता)
अयमाAryaman
अयमा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअर्यमन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (देवता)