Shloka 33
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसागृह्य शङ्करम् / ज्ञात्वा तम्या अभिप्रायं क्रूरं देव्याश्चिकीर्षितम्
Transliteration
bhittvā viśāmi pātālaṃ srotasāgṛhya śaṅkaram / jñātvā tamyā abhiprāyaṃ krūraṃ devyāścikīrṣitam
Translation
‘పాతాళాన్ని చీల్చుకొని ప్రవేశించి, నా ప్రవాహంతో శంకరుణ్ని పట్టుకొని తీసుకుపోతాను’ అని దేవి చేసిన క్రూర సంకల్పాన్ని తెలిసికొని.
Word by Word
भित्त्वाhaving broken through
भित्त्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Root√भिद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having split/pierced’
विशामिI enter
विशामि:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवि + √विश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष (1st), एकवचन
पातालम्the netherworld (Pātāla)
पातालम्:
कर्म (Karma/Goal as object)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
स्रोतसाby/with the stream
स्रोतसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootस्रोतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
गृह्यhaving seized
गृह्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Root√ग्रह् (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive), ‘having seized/taken’
शङ्करम्Śaṅkara (Śiva)
शङ्करम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Root√ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having known’
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
अभिप्रायम्intention
अभिप्रायम्:
कर्म (Karma/Object of knowing)
TypeNoun
Rootअभिप्राय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
क्रूरम्cruel, fierce
क्रूरम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootक्रूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying अभिप्रायम्)
देव्याःof the goddess
देव्याः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
चिकीर्षितम्the intended act (what she wished to do)
चिकीर्षितम्:
कर्म (Karma/Appositive object)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) + सन् (desiderative) → चिकीर्ष (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘what was wished to be done/intended’ (agreeing with अभिप्रायम् as intended act)