Shloka 34
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
तिरोभावयितुं बुद्धिरासीदङ्गेषु तां नदीम् / तस्यावलेपं ज्ञात्वा तु नद्याःक्रुद्धस्तुशङ्करः
Transliteration
tirobhāvayituṃ buddhirāsīdaṅgeṣu tāṃ nadīm / tasyāvalepaṃ jñātvā tu nadyāḥkruddhastuśaṅkaraḥ
Translation
ఆ నదిని తన అంగాలలో లీనముచేయాలని ఆయనకు బుద్ధి కలిగింది; నది అహంకారాన్ని తెలిసి శంకరుడు క్రోధించాడు.
Word by Word
तिरोभावयितुम्to make (her) disappear
तिरोभावयितुम्:
Prayojana/Hetu (प्रयोजन/हेतु)
TypeVerb
Rootतिरोभावय् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formतुमुनन्त (infinitive/तुमुन्), क्रियार्थक-अव्ययवत्; अर्थः—कर्तुं (to cause to disappear)
बुद्धिःthe intention/thought
बुद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/भूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अङ्गेषुin the limbs
अङ्गेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
ताम्that (her)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
नदीम्the river
नदीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तस्यof him/of that one
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
अवलेपम्arrogance/insolence
अवलेपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअवलेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु) + क्त्वा (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having known)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक
नद्याःof the river
नद्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
शङ्करःShankara (Śiva)
शङ्करः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेष-नाम