Shloka 32
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
ततो निरूद्धा सा देवी भवेन स्मयता किल / चिन्तयामास मनसा शङ्करक्षेपमं प्रति
Transliteration
tato nirūddhā sā devī bhavena smayatā kila / cintayāmāsa manasā śaṅkarakṣepamaṃ prati
Translation
అప్పుడు భవుడు (శివుడు) చిరునవ్వుతో ఆమెను నిరోధించాడు; ఆమె మనసులో శంకరుణ్ని త్రోసివేయు ఉపాయాన్ని ఆలోచించింది.
Word by Word
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थे (then/thereupon)
निरूद्धाbeing restrained
निरूद्धा:
क्रिया-विशेषण (Predicative participle)
TypeVerb
Rootनिर् + √रुध् (धातु) → निरुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘restrained/blocked’
साshe
सा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
देवीthe goddess
देवी:
कर्ता (Kartā/Apposition)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अपपद-सम्बोधन/समासन्न (appositive)
भवेनby Bhava (Śiva)
भवेन:
करण (Karaṇa/Agent-instrument in passive sense)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘by Bhava (Śiva)’
स्मयताsmiling
स्मयता:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Root√स्मि (धातु) → स्मयत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; वर्तमान-कृदन्त (शतृ), ‘smiling’ (agreeing with भवेन)
किलindeed/it is said
किल:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootकिल (अव्यय)
Formनिपात; प्रसिद्ध्यर्थ/अनुश्रव (indeed, it is said)
चिन्तयामासshe thought/pondered
चिन्तयामास:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√चिन्त् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; परिप्रयोगः (periphrastic perfect sense)
मनसाwith (her) mind
मनसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; साधन-करणे
शङ्करक्षेपम्the casting/throwing off of Śaṅkara
शङ्करक्षेपम्:
कर्म (Karma/Object of thinking)
TypeNoun
Rootशङ्कर (प्रातिपदिक) + क्षेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शङ्करस्य क्षेपः)
प्रतिtowards/with regard to
प्रति:
सम्बन्ध (Relational marker)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्यय; ‘towards/with regard to’