Adhyaya 37
Anushanga PadaAdhyaya 3733 Verses

Adhyaya 37

Agastyopadeśa: Viṣṇupada-stava-sādhanā and Paraśurāma’s Darśana of Hari

ఈ అధ్యాయంలో వసిష్ఠుని వర్ణన ప్రకారం పరశురాముడు వేట సందర్భంలో విన్న ఆశ్చర్యకర ఘటనను నివేదించి కుంభసంభవుడు అగస్త్య మహర్షి ఎదుట నిలుస్తాడు. అగస్త్యుడు అతని క్షేమార్థం ఉపదేశం చేస్తాడు—దూరంలో అత్యంత దుర్లభమైన ‘విష్ణువు మహాస్థానం’ ఉంది; అక్కడ దేవుని పాదముద్రలు (విష్ణుపదం) ఉన్నాయి. బలిని అణచేందుకు త్రివిక్రమ పాదవిక్షేపంలో మహాత్ముని ఎడమ పాదప్రదేశం నుండి అక్కడే గంగ ఉద్భవించిందని చెబుతారు. ఒక నెలపాటు ‘దివ్య స్తవం’ను నియమబద్ధంగా జపించాలి, ఆచార-ఆహార నియమాలతో పాటు, ముందుగా సాధించిన శత్రునిగ్రహ కవచసాధనతో కలిపితే సిద్ధి కలుగుతుందని అగస్త్యుడు నిర్దేశిస్తాడు. పరశురాముడు ఆశ్రమం విడిచి ఆ పాదతీర్థానికి చేరి నివసిస్తూ నిరంతర జపం చేస్తాడు. చివరికి హరి ప్రసన్నుడై ప్రత్యక్ష దర్శనం ఇస్తాడు—కృష్ణుడు చతుర్వ్యూహాధిప, కిరీటం-కుండలాలు-కౌస్తుభం-పీతాంబరం ధరించిన మనోహర రూపంతో జామదగ్న్యుని ముందర ప్రత్యక్షమవుతాడు. పరశురాముడు లేచి సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి బ్రహ్మాది దేవులు స్తుతించే పరమేశ్వరునికి శరణాగతి స్తవంతో స్తుతిస్తాడు; ఇలా తీర్థమహిమతో కూడిన స్తోత్రసాధన ఫలంగా భగవద్దర్శనం చూపబడుతుంది।

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३६// वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा परशुरामस्तु तदाश्चर्यं महाद्भुतम् / जगाद सर्ववृत्तान्तं मृगयोस्तु यथाश्रुतम्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యభాగం, తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదం, భార్గవచరిత్రలో ముప్పైఆరవ అధ్యాయం. వసిష్ఠుడు పలికెను—పరశురాముడు ఆ మహాద్భుత ఆశ్చర్యాన్ని చూచి, జింకల జంట గురించి వినినట్లే సమస్త వృత్తాంతాన్ని వివరించాడు.

Verse 2

तच्छ्रुत्वा भगवान्साक्षादगस्त्यः कुंभसंभवः / मोदमान उवाचेदं भार्गवं पुरतः स्थितम्

అది విని కుంభసంభవుడైన సాక్షాత్ భగవాన్ అగస్త్యుడు ఆనందంతో ముందున్న భార్గవునితో ఈ మాటలు పలికెను.

Verse 3

अगस्त्य उवाच शृणु राम महाभाग कार्याकार्विशारद / हितं वदामि यत्ते ऽद्य तत्कुरुष्व समाहितः

అగస్త్యుడు పలికెను—హే మహాభాగ రామా, కార్యాకారములలో నిపుణుడా, వినుము; నేడు నీ హితమును చెప్పుచున్నాను, ఏకాగ్రచిత్తుడై దానిని చేయుము.

Verse 4

इतो विदूरे सुमहत्स्थानं विष्णोः सुदुर्लभम् / पदानि यत्र दृश्यन्ते न्यस्तानि सुमाहात्मना

ఇక్కడి నుండి దూరంగా విష్ణువునకు అత్యంత మహత్తరమైన, దుర్లభమైన స్థలం ఉంది; అక్కడ ఆ మహాత్ముడు నిలిపిన పాదచిహ్నాలు దర్శనమిస్తాయి.

Verse 5

यत्र गङ्गा समुद्भूता वामस्य महात्मनः / पदाग्रात्क्रमतो लोकांस्तद्बलेस्तु विनिग्रहे

అక్కడ ఆ మహాత్ముని ఎడమ పాదాగ్రం నుండి గంగా ఉద్భవించింది; బలిని నియంత్రించుటకు ఆయన లోకములను క్రమంగా అడుగులచే కొలుచుచుండగా.

Verse 6

तत्र गत्वा स्तवं चेदं मासमैकमनन्यधीः / पठस्व नियमेनैव नियतो नियताशनः

అక్కడికి వెళ్లి ఒక నెలపాటు, మనస్సు మరెక్కడికీ తిప్పకుండా, నియమంతోనే ఈ స్తవాన్ని పఠించుము; నియమితుడై నియతాహారుడవై ఉండుము.

Verse 7

यत्त्वया कवचं पूर्वमभ्यस्तं सिद्धिमिच्छता / शत्रूणां निग्रहार्थाय तच्च ते सिद्धिदं भवेत्

హే సాధకా! నీవు సిద్ధిని కోరుకొని ముందుగా అభ్యసించిన కవచము శత్రువుల నిగ్రహార్థమై నీకు సిద్ధిదాయకమగునుగాక.

Verse 8

वसिष्ठ उवाच एव मुक्तो ह्यगस्त्येन रामः शत्रुनिबर्हणः / नमस्कृत्य मुनीं शान्तं निर्जगामाश्रमाद्बहिः

వసిష్ఠుడు పలికెను—ఇలా అగస్త్యునిచే విముక్తుడైన శత్రునిబర్హణుడు రాముడు శాంతమునిని నమస్కరించి ఆశ్రమం వెలుపలికి బయలుదేరెను.

Verse 9

पुनस्तेनैव मार्गेण संप्राप्तस्तत्र सत्वरम् / यत्रोत्तरात्पदन्यासान्निर्गता स्वर्णदी नृप

హే నృపా! అతడు మళ్లీ అదే మార్గమున వేగముగా అక్కడికి చేరెను; అక్కడ ఉత్తర దిశలో పాదన్యాసమునుండి స్వర్ణదీ నది బయలుదేరినది.

Verse 10

तत्र वासं प्रकल्प्यासावकृतव्रणसंयुतः / समभ्यस्यत्स्तवं दिव्यं कृष्मप्रेमामृताभिधम्

అక్కడ నివాసము ఏర్పరచుకొని, గాయములతో కూడినవాడైయున్న అతడు ‘కృష్ణప్రేమామృత’ నామక దివ్య స్తవమును సమభ్యసించెను.

Verse 11

नित्यं व्रजपतेस्तस्य स्तोत्रं तुष्टो ऽभवद्धरिः / जगाम दर्शनं तस्य जामदग्न्यस्य भूपते

హే భూపతే! వ్రజపతియైన ఆయనకు నిత్య స్తోత్రముచే హరి సంతుష్టుడై, జామదగ్న్యునికి (పరశురామునికి) దర్శనమిచ్చుటకు వచ్చెను.

Verse 12

चतुर्व्यूहाधिपः साक्षात्कृष्णः कमललोचनः / किरीटंनार्कवर्णेन कुण्डलाभ्यां च राजितः

చతుర్వ్యూహాధిపతి, సాక్షాత్ కమలలోచన శ్రీకృష్ణుడు; సూర్యవర్ణ కిరీటం, జంట కుండలాలతో విరాజిల్లెను.

Verse 13

कौस्तुभोद्भासितोरस्कः पीतवासा धनप्रभः / मुरलीवादनपरः साक्षान्मोहनरूपधृक्

కౌస్తుభమణి వక్షస్థలాన్ని ప్రకాశింపజేసెను; పీతాంబరధారి, ధనప్రభతో దివ్యంగా మెరిసెను; మురళీవాదనంలో నిమగ్నుడు, సాక్షాత్ మోహనరూపధారి.

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय जामदग्न्यो मुदान्वितः / प्रणम्य दण्डवद्भमौ तुष्टाव प्रयतो विभुम्

ఆయనను చూచి జామదగ్న్యుడు (పరశురాముడు) ఆనందంతో వెంటనే లేచెను; భూమిపై దండవత్ ప్రణమించి, ఏకాగ్రుడై ఆ విభువును స్తుతించెను.

Verse 15

परशुराम् उवाच नमो नमः कारणविग्रहाय प्रपन्नपालाय सुरार्त्तिहारिणे / ब्रह्मेशविष्ण्विद्रमुखस्तुताय नतो ऽस्मि नित्यं परमेश्वराय

పరశురాముడు పలికెను— కారణస్వరూపుడైనవాడా, శరణాగతపాలకుడా, దేవుల ఆర్తిని హరsమించువాడా; బ్రహ్మ, ఈశ, విష్ణు, ఇంద్రాదులచే స్తుతింపబడే పరమేశ్వరా, నీకు నమో నమః; నేను నిత్యం నమస్కరిస్తున్నాను.

Verse 16

यं वेदवादैर्विविधप्रकारैर्निर्णेतुमीशानमुखा न शक्नुयुः / तं त्वामनिर्देश्यमचं पुराममनन्तमीडे भव मे दयापरः

వేదవాక్యాలు ఎన్నెన్ని విధాలుగా చెప్పినను ఈశానాదులు కూడా నిర్ణయించలేనివాడా; ఆ అనిర్దేశ్యుడు, అజుడు, పురాతనుడు, అనంతుడైన నిన్నే నేను స్తుతించుచున్నాను—ప్రభూ, నాపై దయాపరుడవై యుండుము.

Verse 17

यस्त्वेक ईशो निजवाञ्च्छितप्रदो धत्ते तनूर्लोकविहार रक्षणे / नाना विधा देवमनुष्यतिर्यग्यादः सु भूमेर्भरवारणाय

ఏకైక పరమేశ్వరుడు స్వేచ్ఛిత ఫలప్రదుడు; లోకవిహార-రక్షణార్థం నానావిధ దేహాలను ధరిస్తాడు. దేవ, మనుష్య, తిర్యగాది రూపాలతో భూమి భారాన్ని నివారిస్తాడు।

Verse 18

तं त्वामहं भक्तजनानुरक्तं विरक्तमत्यन्तमपीन्दिरादिषु / स्वयं समक्षंव्यभिचारदुष्टचित्तास्वपि प्रेमनिबद्धमानसम्

భక్తజనానురక్తుడవైన నిన్ను నేను నమస్కరిస్తున్నాను; ఇందిరాది (లక్ష్మీ మొదలైన) విషయాలలోనూ అత్యంత విరక్తుడవు. స్వయంగా సమక్షంలో ఉన్నప్పటికీ వ్యభిచారదుష్టచిత్తులలోనూ ప్రేమతో బద్ధమైన మనస్సు నీది।

Verse 19

यं वै प्रसन्ना असुराः सुरा नराः सकिन्नरास्तिर्यकेयोनयो ऽपि हि / गताः स्वरूपं निखलं विहाय ते देहस्त्र्यपत्यार्थममत्वमीश्वर

హే ఈశ్వరా! నీపై ప్రసన్నులై అసురులు, సురులు, మనుష్యులు, కిన్నరులు, తిర్యగ్యోనులవారు కూడా తమ సమస్త స్వరూపాన్ని విడిచి నీ శరణు చేరుతారు; కానీ దేహం, స్త్రీ, సంతానం కోసం ‘మమత్వం’లో చిక్కిపోతారు।

Verse 20

तं देवदेवं भजतामभीप्सितप्रदं निरीहं गुणवर्जितं च / अचिन्त्यमव्यक्तमघौघनाशनं प्राप्तो ऽरणं प्रेमनिधानमादरात्

ఆ దేవదేవుని ఆదరంతో శరణుగా పొందండి—భజించువారికి అభీష్టఫలప్రదుడు, నిరీహుడు, గుణవర్జితుడు. అచింత్యుడు, అవ్యక్తుడు, పాపఘౌఘనాశకుడు, ప్రేమనిధి ఆయన।

Verse 21

तपन्ति तापैर्विविधैः स्वदेहमन्ये तु यज्ञैर्विविधैर्यजन्ति / स्वप्ने ऽपि ते रूपमलौकिकंविभो पश्यन्ति नैवार्थनिबद्धवासनाः

కొంతమంది నానావిధ తపస్సులతో తమ దేహాన్ని కఠినంగా శ్రమింపజేస్తారు, మరికొందరు నానావిధ యజ్ఞాలతో యజిస్తారు; హే విభో! ధనాసక్తి వాసనలతో బద్ధులు కానివారు స్వప్నంలోనూ నీ అలౌకిక రూపాన్ని దర్శిస్తారు।

Verse 22

ये वै त्वदीयं चरणं भवश्रमान्निर्विण्मचित्ता विधिवत्स्मरन्ति / नमन्ति भक्त्याथ समर्चयन्ति वै परस्परं संसदि वर्णयन्ति

సంసారశ్రమంతో విరక్తచిత్తులై విధివిధానంగా నీ పాదాలను స్మరిస్తూ, భక్తితో నమస్కరించి ఆరాధించే వారు సభలో పరస్పరం నీ మహిమను వర్ణిస్తారు।

Verse 23

तेनैकजन्मोद्भवपङ्कभेदनप्रसक्तचित्ता भवतोंऽघ्रिपद्मे / तरन्ति चान्यानपि तारयन्ति हि भवौषधं नाम सुधा तवेश

అందువల్ల ఒకే జన్మలో పుట్టిన పాపమనే మట్టిని చీల్చేందుకు ఆసక్తిచిత్తులై వారు నీ పాదపద్మాన్ని ఆశ్రయిస్తారు; వారు తామే తరించి ఇతరులను కూడా తరింపజేస్తారు, ఓ ఈశా, నీ నామమే భవరోగానికి ఔషధం, అమృతం।

Verse 24

अहं प्रभो कामनिबद्धचित्तो भवन्तमार्यं विविधप्रयत्नैः / आराधयं नाथ भवानभिज्ञः किं ते ह विज्ञाप्यमिहास्ति लोके

ప్రభూ, నా చిత్తం కోరికలతో బంధించబడి ఉంది; ఎన్నో ప్రయత్నాలతోనూ, ఆర్యా, నేను నిన్ను యథావిధిగా ఆరాధించలేకపోతున్నాను। నాథా, నీవు సర్వజ్ఞుడవు—ఈ లోకంలో నీకు ఏమి వినపించగలను?

Verse 25

वसिष्ठ उवाच इत्येवं जामदग्न्यं तु स्तुवन्तं प्रणतं पुरः / उवाचागाधया वाचा मोहयन्निव मायया

వసిష్ఠుడు పలికెను—ఇలా ముందర స్తుతిస్తూ ప్రణమించిన జామదగ్న్యుని చూచి, ఆయన అగాధమైన వాణితో పలికెను; మాయతో మోహింపజేస్తున్నట్టుగా।

Verse 26

कृष्ण उवाच हन्त राम महाभाग सिद्धं ते कार्यमुत्तमम् / कवचस्य स्तवस्यापि प्रभावादवधारय

కృష్ణుడు పలికెను—హే మహాభాగ రామా, నీ ఉత్తమ కార్యం సిద్ధమైంది. ఈ కవచ-స్తవ ప్రభావాన్ని కూడా గ్రహించి నిశ్చయించు।

Verse 27

हत्वा तं कार्त्तवीर्यं हि राजानं दृप्तमानसम् / साधयित्वा पितुर्वैरं कुरु निःक्षत्रियां महीम्

దర్పితమనస్సు గల రాజు కార్త్తవీర్యుణ్ని సంహరించి, తండ్రి వైరం తీర్చుకొని, ఈ భూమిని క్షత్రియరహితంగా చేయుము।

Verse 28

मम चक्रावतारो हि कार्त्तवीर्यो धरातले / कृतकार्यो द्विजश्रेष्ट तं समापय मानद

ధరాతలమున కార్త్తవీర్యుడు నా చక్రావతారమే; ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, అతని కార్యం పూర్తైంది—ఓ మానదా, అతనిని సమాప్తం చేయుము।

Verse 29

अद्य प्रभृति लोके ऽस्मिन्नंशावेशेन मे भवान् / चरिष्यति यथा कालं कर्त्ता हर्त्ता स्वयं प्रभुः

ఈ రోజు నుండీ ఈ లోకములో నీవు నా అంశావేశంతో, కాలానుగుణంగా, స్వయంప్రభువులా కర్తా హర్తా అయి సంచరించెదవు।

Verse 30

चतुर्विशे युगे वत्स त्रेतायां रघुवंशजः / रामो नाम भविष्यामि चतुर्व्यूहः सनातनः

ఓ వత్సా, ఇరవై నాలుగవ యుగంలో, త్రేతాయుగమున, నేను రఘువంశజుడిగా ‘రామ’ నామంతో, సనాతన చతుర్వ్యూహ స్వరూపంగా అవతరిస్తాను।

Verse 31

कौसल्यानन्दजनको राज्ञो दशरथादहम् / तदा कौशिकयज्ञं तु साधयित्वा सलक्ष्मणः

నేను రాజు దశరథుని నుండి జన్మించి కౌసల్యకు ఆనందకారణమగుదును; అప్పుడు లక్ష్మణునితో కలిసి కౌశికుని యజ్ఞాన్ని సిద్ధం చేయుదును।

Verse 32

गमिष्यामि महाभाग जनकस्य पुर महत् / तत्रेशचापं निर्भज्य परिणीय विदेहजाम्

హే మహాభాగ! నేను జనకుని మహానగరానికి వెళ్తాను; అక్కడ శివధనుస్సును విరిచి విదేహకన్య సీతను వివాహం చేసుకుంటాను।

Verse 33

तदा यास्यन्नयोध्यां ते हरिष्ये तेज उन्मदम् / वसिष्ठ उवाच कृष्ण एवं समदिश्य जामदग्न्यं तपोनिधिम् / पश्यतोंऽतर्दधे तत्र रामस्य मुमहात्मनः

అప్పుడు నీవు అయోధ్యకు వెళ్తుండగా, నీ ఉన్మత్త తేజస్సును నేను హరించెదను. వసిష్ఠుడు పలికెను—హే కృష్ణా! ఈ విధంగా తపోనిధి జామదగ్న్యునికి ఆజ్ఞాపించి, మహాత్మ రాముడు చూస్తుండగానే అతడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను।

Frequently Asked Questions

Agastya prescribes going to the rare Viṣṇu-site marked by divine footprints and performing a month-long, rule-bound recitation of a divine stava with controlled conduct and diet, presented as siddhi-producing and complementary to Paraśurāma’s earlier kavaca practice.

It maps a cosmological event onto a physical locus: Viṣṇu’s Trivikrama stride (used to subdue Bali) leaves footprints that become a tīrtha, and Gaṅgā is said to arise there—turning mythic time into navigable devotional space.

The epithet frames the appearing deity as the supreme organizer of the fourfold emanational theology (vyūha) associated with Vaiṣṇava metaphysics; the darśana functions as the narrative proof-of-result (phala) for disciplined stotra-sādhanā and surrender.