Shloka 17
Agastyopadeśa: Viṣṇupada-stava-sādhanā and Paraśurāma’s Darśana of Hari
Devanagari script
यस्त्वेक ईशो निजवाञ्च्छितप्रदो धत्ते तनूर्लोकविहार रक्षणे / नाना विधा देवमनुष्यतिर्यग्यादः सु भूमेर्भरवारणाय
Transliteration
yastveka īśo nijavāñcchitaprado dhatte tanūrlokavihāra rakṣaṇe / nānā vidhā devamanuṣyatiryagyādaḥ su bhūmerbharavāraṇāya
Translation
ఏకైక పరమేశ్వరుడు స్వేచ్ఛిత ఫలప్రదుడు; లోకవిహార-రక్షణార్థం నానావిధ దేహాలను ధరిస్తాడు. దేవ, మనుష్య, తిర్యగాది రూపాలతో భూమి భారాన్ని నివారిస్తాడు।
Word by Word
यःwho
यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; relative pronoun (यः = who)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formसमुच्चय/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)
एकःone, sole
एकः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (one/alone)
ईशःthe Lord
ईशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निज-वाञ्छित-प्रदःgiver of one’s desired (boons)
निज-वाञ्छित-प्रदः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक) + वाञ्छित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वाञ्छ्) + प्रद (प्रातिपदिक; √दा/प्रदा)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (निजस्य वाञ्छितस्य प्रदः = giver of one’s desired [boon])
धत्तेassumes, bears
धत्ते:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√धा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धत्ते = bears/assumes
तनूःa body, form
तनूः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; object of धत्ते
लोक-विहार-रक्षणेfor the protection of the world’s sport (līlā)
लोक-विहार-रक्षणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + विहार (प्रातिपदिक) + रक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; purpose/location sense: ‘in/for the protection of the world’s play’ (समासः: लोकस्य विहारस्य रक्षणे)
नानाvarious
नाना:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय/प्रातिपदिक-प्रयोग)
Formअव्यय (indeclinable adjective/adverb: various)
विधाःkinds, forms
विधाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootविधा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘of kinds/forms’ agreeing with implied तनूः (forms)
देव-मनुष्य-तिर्यक्-यादः(as) gods, humans, animals, and aquatic beings
देव-मनुष्य-तिर्यक्-यादः:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Domain)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + मनुष्य (प्रातिपदिक) + तिर्यक् (प्रातिपदिक) + यादस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वः); ‘gods, humans, animals, aquatic beings’ as classes (in which forms are assumed)
सुwell, greatly
सु:
Sambandha (सम्बन्ध/Modifier particle)
TypeIndeclinable
Rootसु (अव्यय)
Formउपसर्ग/निपात (intensifier: well/very)
भूमेःof the earth
भूमेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन
भर-वारणायfor averting the burden
भर-वारणाय:
Sampradāna (सम्प्रदान/Purpose-Dative)
TypeNoun
Rootभर (प्रातिपदिक) + वारण (प्रातिपदिक; √वृ/√वृञ् ‘to restrain’ as noun)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th case), एकवचन; प्रयोजन-दत्तिव (for the purpose of preventing the burden)