Adhyaya 2

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऋषिसर्गवर्णनं नाम प्रथमो ऽध्यायः सूत उवाच विनिवृत्ते प्रजासर्गे षष्ठे वै चाक्षुषस्य ह / प्रजाः सृजेति व्यदिष्टः स्वयं दक्षः स्वयंभुवा

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణమున వాయుప్రోక్త మధ్యభాగమున తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదమున ‘ఋషిసర్గవర్ణనం’ నామ ప్రథమాధ్యాయము. సూతుడు పలికెను— చాక్షుష మన్వంతరమున ఆరవ ప్రజాసర్గము ముగిసిన తరువాత స్వయంభువు స్వయంగా దక్షునకు ‘ప్రజలను సృష్టించుము’ అని ఆజ్ఞాపించెను।

Verse 2

ससर्ज सर्वभूतानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / मानसानि च भूतानि स पूर्वमसृजत्प्रभुः

ఆ ప్రభువు సమస్త భూతములను సృష్టించెను— గమనమున్నవాటిని, ధ్రువములనైన స్థిరములనూ; మరియు ముందుగా మనసునుండి పుట్టిన భూతములను సృజించెను।

Verse 3

ऋषीन्देवांश्च गन्धर्वान्मनुष्योरगराक्षसान् / यक्षभूतपिशाचांश्च वयः पशुमृगांस्तथा

ఋషులు, దేవులు, గంధర్వులు, మనుష్యులు, ఉరగులు, రాక్షసులు; అలాగే యక్షులు, భూతాలు, పిశాచాలు, పక్షులు, పశువులు, మృగాలు కూడా।

Verse 4

यदास्य मनसा सृष्टा न व्यवर्द्धन्त ताः प्रजाः / अपध्याता भगवता महादेवेन धीमता

ఆయన మనసుతో సృష్టించిన ఆ ప్రజలు వృద్ధి చెందనప్పుడు, ధీమంతుడైన భగవాన్ మహాదేవుడు వారిని అపధ్యానముచేసి విరమించాడు।

Verse 5

स मैथुनेन भावेन सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः / असिक्रीमावहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः

అప్పుడు సంయోగభావంతో వివిధ ప్రజలను సృష్టించదలచి, ప్రజాపతి వీరణుని భార్య అయిన అసిక్రీని ఆయన స్వీకరించాడు।

Verse 6

सुतां सुमहता युक्तां तपसा लोक धारिणीम् / यया धृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

ఆమె మహత్తర తపస్సుతో యుక్తమైన, లోకాన్ని ధారించే కుమార్తె—ఆమెచేత ఈ సమస్త స్థావర-జంగమ జగత్తు నిలిచియున్నది।

Verse 7

अत्राप्युदाहरन्तीमौ श्लोकौ प्राचेतसां प्रति / दक्षस्योद्वहतो भार्यांमसिक्रीं वैरणीं पुरा

ఇక్కడ కూడా ప్రాచేతసుల పట్ల ఈ రెండు శ్లోకాలు ఉదాహరించబడుతున్నాయి—పూర్వకాలంలో దక్షుడు వైరణీ అసిక్రీని భార్యగా స్వీకరించినప్పుడు।

Verse 8

कृपानां नियुतं दक्षं सर्पिणां साभिमानिनाम् / नदीगिरिष्बसज्जन्तं पृष्ठतो ऽनुययौ प्रभुम्

కృపాణుల నియుతముతో, అభిమాని సర్పులతో కూడిన దక్షుడు నది-పర్వతాలలో ఆసక్తుడైయుండి కూడా ప్రభువును వెనుకనుండి అనుసరించాడు।

Verse 9

तं दृष्ट्वा ऋषिभिः प्रोक्तं प्रतिष्ठास्यति वै प्रजाः / प्रथमो ऽत्र द्वितीयस्तु दक्षः स हि प्रजापतिः

అతనిని చూచి ఋషులు పలికిరి—ఇతడు ప్రజలను స్థాపించును; ఇక్కడ మొదటివాడు ఇతడే, రెండవడు దక్షుడు, ఎందుకంటే అతడే ప్రజాపతి।

Verse 10

अथागच्छद्यथाकालं प्रहीनां नियुतं तु यत् / असिक्रीं वैरणीं तत्र दक्षः प्राचेतसो ऽवहत्

తర్వాత యథాకాలముగా మిగిలిన నియుత భాగము వచ్చెను; అక్కడ ప్రాచేతస దక్షుడు అసిక్నీ అనే వైరణీని భార్యగా స్వీకరించాడు।

Verse 11

अथ पुत्रसहस्रं स वैरण्याममितौजसम् / असिक्न्यां जनयामास दक्षः प्राचे तसः प्रभुः

అప్పుడు ప్రభువు ప్రాచేతస దక్షుడు అసిక్నీ ద్వారా వైరణీలో అపార తేజస్సుగల వెయ్యి కుమారులను జనింపజేశాడు।

Verse 12

तांस्तु दृष्ट्वा महातेजाः स विवर्द्धयिषुः प्रजाः / देवर्षिप्रियसंवादो नारदो ब्रह्मणः सुतः

వారిని చూచి, ప్రజలను విస్తరింపజేయదలచిన మహాతేజస్సుగల, దేవర్షులకు ప్రియమైన సంభాషకుడు, బ్రహ్మపుత్రుడు నారదుడు (అక్కడికి వచ్చెను)।

Verse 13

नाशाय वचनं तेषां शापयैवात्मनो ऽब्रवीत् / यः कश्यपसुतस्याथ परमेष्ठी व्यजायत

వారి నాశార్థం అతడు తన శాపరూప వచనాన్ని పలికెను; కశ్యపసుతుని వద్ద పరమేష్ఠి జన్మించెను.

Verse 14

मानसः कश्यपस्यासीद्दक्षशापवशात्पुनः / तस्मात्स काश्यपस्याथ द्वितीयो मानसो ऽभवत्

దక్షశాప ప్రభావముచేత అతడు మళ్లీ కశ్యపుని మానసపుత్రుడయ్యెను; అందుచేత కాశ్యపునికి రెండవ మానసుడయ్యెను.

Verse 15

स हि पूर्वं समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः / तेन वृक्षस्य पुत्रा वै हर्यश्वा इति विश्रुताः

ఆ నారదుడు ముందుగా పరమేష్ఠి నుండి జన్మించెను; అతని కారణముచేత వృక్షుని కుమారులు ‘హర్యశ్వులు’ అని ప్రసిద్ధులయ్యారు.

Verse 16

धर्मार्थं नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः / तस्योद्यतस्तदा दक्षः क्रुद्धः शापाय वै प्रभुः

ధర్మార్థమై వారు అందరూ విధిచేత నశింపబడ్డారు—సందేహము లేదు; అప్పుడు ఉద్ధతుడైన ప్రభువు దక్షుడు కోపించి శాపమివ్వుటకు సిద్ధమయ్యెను.

Verse 17

ब्रह्मर्षीन्वै पुरस्कृत्य याचितः परमेष्ठिना / ततो ऽभिसंधिं चक्रे वै दक्षश्च परमेष्ठिना

బ్రహ్మర్షులను ముందుంచి పరమేష్ఠి ప్రార్థించెను; అప్పుడు దక్షుడు కూడా పరమేష్ఠితో సంధి చేసెను.

Verse 18

कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेदिति / ततो दक्षः सुतां प्रदात् प्रियां वै परमेष्ठिने / तस्मात्स नारदो जज्ञे भूयः शापभयदृषिः

కన్య విషయంలో—“నారదుడు నాకు కుమారుడగుగాక” అని వరమిచ్చి, ఆపై దక్షుడు పరమేష్ఠికి తన ప్రియ కుమార్తెను ఇచ్చెను. అందువల్ల నారదుడు మళ్లీ జన్మించాడు; శాపభయాన్ని దర్శించిన ఋషి.

Verse 19

शांशपायन उवाच कथं वै नाशिताः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा / प्रजापतिसुतास्ते वै श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

శాంశపాయనుడు పలికెను—దేవర్షి నారదుడు పూర్వం వారిని ఎలా నాశనం చేశాడు? ఆ ప్రజాపతి కుమారులు ఎలా నశించారో తత్త్వంగా వినదలచుకున్నాను.

Verse 20

सूत उवाच दक्षपुत्राश्च हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः / समागता महावीर्या नारदस्तानुवाच ह

సూతుడు పలికెను—దక్షుని కుమారులైన హర్యశ్వులు ప్రజలను విస్తరింపజేయదలచి సమాగమయ్యారు. వారు మహావీర్యులు; అప్పుడు నారదుడు వారితో పలికెను.

Verse 21

बालिशा बत यूयं वै न प्रजानीथ भूतलम् / अन्तरूर्ध्वमधश्चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः

అయ్యో, మీరు బాలిషులు; భూతలాన్ని మీరు ఎరుగరు. అంతరము, ఊర్ధ్వము, అధః—ఇవన్నీ తెలియక ప్రజలను ఎలా సృష్టించగలరు?

Verse 22

ते तु तद्वचन श्रुत्वा प्याताः सर्वतो दिशम् / अधापि म निवर्त्तन्ते समुद्रस्था इवापगाः

ఆ మాట విని వారు అన్ని దిశలకూ వెళ్లిపోయారు. ఈనాటికీ వారు తిరిగి రాలేదు—సముద్రంలో కలిసిన నదులవలె.

Verse 23

अथ तेषु प्रणष्टेषु दक्षः प्राचे तसः पुनः / वैरण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः

వారు నశించిన తరువాత ప్రాచేతసుడైన దక్షుడు మళ్లీ వైరణ్యలో సహస్ర మంది పుత్రులను సృష్టించాడు।

Verse 24

प्रजा विवर्द्धयिषवः शबलाश्वाः पुनस्तु ते / पूर्वमुक्तं वचस्तद्वै श्राविता नारदेन ह

శబలాశ్వులైన వారు ప్రజలను విస్తరించాలనుకున్నారు; కాని నారదుడు వారికి పూర్వోక్త వచనాన్ని వినిపించాడు।

Verse 25

अन्योन्यमूचुस्ते सर्वे सम्यगाह ऋषिः स्वयम् / भ्रातॄणां पदवीं चैव गन्तव्या नात्र संशयः

వారంతా పరస్పరం అన్నారు—ఋషి స్వయంగా సరిగ్గా చెప్పాడు; అన్నదమ్ముల మార్గాన్నే వెళ్లాలి, సందేహం లేదు।

Verse 26

ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्या वै सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः / प्रकाशाः स्वस्थमनसा यथावदनुशासिताः

భూమి యొక్క ప్రమాణాన్ని తెలుసుకొని మేము సుఖంగా ప్రజలను సృష్టిస్తాము; నిర్మలంగా, ప్రశాంత మనస్సుతో, యథావిధిగా శాసింపబడ్డాము।

Verse 27

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् / अद्यापि न निवर्त्तन्ते विस्तारायमलिप्सवः

వారూ అదే మార్గంలో అన్ని దిశలకూ వెళ్లిపోయారు; విస్తరించాలనే ఆశతో వారు ఇప్పటికీ తిరిగి రారు।

Verse 28

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः / प्रयतो नश्यति क्षिप्रं तन्न कार्यं विजानता

అప్పటినుంచి ఆ అన్న తన అన్నను వెదకడంలోనే నిమగ్నుడయ్యాడు. ప్రయత్నించినా త్వరగా నశిస్తాడు; తెలిసినవాడు అటువంటి పని చేయకూడదు.

Verse 29

नष्टेषु शबलाश्वेषु दक्षः क्रुद्धो ऽशपद्विभुः / नारदं नाशमेहीति गर्भवासं वसेति च

శబల అశ్వాలు నశించినప్పుడు ప్రభువు దక్షుడు కోపించి శపించాడు— ‘నారదా, నాశమును పొందు; అలాగే గర్భవాసంలో నివసించు.’

Verse 30

तदा तेष्वपि नष्टेषु महात्मा स प्रभुः किल / षष्टिं दक्षो ऽसृजत्कन्या वैरण्यामेव विश्रुताः

అప్పుడు అవి కూడా నశించినప్పుడు, మహాత్ముడైన ప్రభువు దక్షుడు అరవై కన్యలను సృష్టించాడు; వారు ‘వైరాణ్యా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధులు.

Verse 31

तास्तदा प्रतिजग्राह पत्न्यर्थं कश्यपः सुताः / धर्मः सोमश्च भगवांस्तथा चान्ये महर्षयः

అప్పుడు కశ్యపుడు వారిని భార్యలుగా స్వీకరించాడు; అలాగే ధర్ముడు, భగవాన్ సోముడు మరియు ఇతర మహర్షులు కూడా (వారిని) స్వీకరించారు.

Verse 32

इमां विसृष्टिं दक्षस्य कृत्स्नां यो वेद तत्त्वतः / आयुष्मान्कीर्त्तिमान्धन्यः प्रजावाश्च भवत्युत

దక్షుని ఈ సమస్త సృష్టిని తత్త్వంగా తెలిసినవాడు దీర్ఘాయువు, కీర్తిమంతుడు, ధన్యుడు, సంతానవంతుడూ అవుతాడు.