Shloka 18
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेदिति / ततो दक्षः सुतां प्रदात् प्रियां वै परमेष्ठिने / तस्मात्स नारदो जज्ञे भूयः शापभयदृषिः
Transliteration
kanyāyāṃ nārado mahyaṃ tava putro bhavediti / tato dakṣaḥ sutāṃ pradāt priyāṃ vai parameṣṭhine / tasmātsa nārado jajñe bhūyaḥ śāpabhayadṛṣiḥ
Translation
కన్య విషయంలో—“నారదుడు నాకు కుమారుడగుగాక” అని వరమిచ్చి, ఆపై దక్షుడు పరమేష్ఠికి తన ప్రియ కుమార్తెను ఇచ్చెను. అందువల్ల నారదుడు మళ్లీ జన్మించాడు; శాపభయాన్ని దర్శించిన ఋషి.
Word by Word
कन्यायाम्in/with regard to the maiden
कन्यायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative of place/condition)
नारदःNarada
नारदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन
मह्यम्to me
मह्यम्:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति (4th/चतुर्थी), एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भवेत्should become
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति सूचक अव्यय (quotative particle)
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/क्रम सूचक (then/thereupon)
दक्षःDaksha
दक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सुताम्daughter
सुताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन
प्रदात्gave
प्रदात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-दा (धातु)
Formलुङ् (Aorist/लुङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद; छान्दस/पुराण-प्रयोग (aorist form)
प्रियाम्beloved/dear
प्रियाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘सुताम्’)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चय/उपपादक अव्यय (emphatic particle)
परमेष्ठिनेto Parameṣṭhin (Brahmā)
परमेष्ठिने:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपरमेष्ठिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक तद्)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोग; हेत्वर्थे (therefore/from that)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नारदःNarada
नारदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
जज्ञेwas born
जज्ञे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपद
भूयःagain
भूयः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस्/भूयः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक (again/once more)
शाप-भय-दृशिःone who feared the curse (curse-fearful seer)
शाप-भय-दृशिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशाप (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + दृशि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शापस्य भयम् यस्य/शापभयेन दृशिः) — ‘one whose outlook is (marked by) fear of a curse’