Adhyaya 12

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे समिद्वर्णन नामैकादशो ऽध्यायः // ११// सूत उवाच देवाश्चपितरश्चैव अन्योन्यं नियताः स्मृताः / आथर्वणस्त्वेष विधिरित्युवाच बृहस्पतिः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో వాయువు ఉపదేశించిన మధ్యభాగ తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలోని శ్రాద్ధకల్పంలో ‘సమిద్వర్ణన’ అనే పదకొండవ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—దేవతలూ పితృదేవతలూ పరస్పరం నియతులని స్మృతులు చెబుతాయి; బృహస్పతి—ఇది ఆథర్వణ విధి అని అన్నాడు.

Verse 2

पूजयेत पितॄन्पूर्वं देवांश्च तदनन्तरम् / देवा अपि पितॄन्पूर्वमर्च्चयन्ति हि यत्नतः

ముందుగా పితృదేవతలను పూజించి, ఆ తరువాత దేవతలను పూజించాలి. దేవతలూ కూడా యత్నపూర్వకంగా ముందుగా పితృలను అర్చిస్తారు.

Verse 3

दक्षस्य दुहिता नाम्ना विश्वा नामेति विश्रुता / विश्वाख्यास्तु सुतास्तस्यां धर्मतो जज्ञिरे दश

దక్షుని కుమార్తె ‘విశ్వా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందింది; ఆమెకు ధర్ముని ద్వారా ‘విశ్వా’ అనే పేరుగల పది కుమార్తెలు జన్మించాయి।

Verse 4

प्रख्याता स्त्रिषु लोकेषु सर्वलोकनमस्कृताः / समस्तास्ते महात्मानश्चेरुरुग्रं महत्तपः

వారు మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధులు, సమస్త లోకములచే నమస్కరింపబడినవారు; ఆ మహాత్ములందరూ ఘోరమైన మహత్తపస్సు ఆచరించారు।

Verse 5

हिमवच्छिखरे रम्ये देवर्षिगणसेविते / शुद्धेन मन्सा प्रीता ऊचुस्तान्पितरस्तदा

హిమవంతుని రమ్య శిఖరంపై, దేవర్షిగణసేవితమైన ఆ స్థలంలో, శుద్ధమనస్సుతో సంతోషించిన పితృదేవతలు అప్పుడవారితో పలికారు।

Verse 6

वरं वृणीध्वं प्रीताः स्म कं कामं कखामहे / एवमुक्ते तु पितृभिस्तदा त्रैलोक्यभावनः

పితృదేవతలు అన్నారు—“మేము సంతోషించాము; వరం కోరండి, మీ ఏ కోరికను నెరవేర్చుదుము?” అని చెప్పగా, అప్పుడు త్రిలోకపాలకుడు (ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను)।

Verse 7

ब्रह्मोवाच महातेजास्तपसा तैस्तु तोषितः / प्रीतो ऽस्मि तपसानेन कं कामं करवाणि वः

బ్రహ్ముడు పలికెను—“మీ తపస్సుతో నేను మహాతేజస్సుగలవాడను సంతుష్టుడనయ్యాను; ఈ తపస్సుతో నేను ప్రసన్నుడను—మీ ఏ కోరికను నెరవేర్చుదును?”

Verse 8

एवमुक्तास्तदा विश्वे ब्रह्मणा विश्वकर्मणा / ऊचुस्ते सहिताः सर्वे ब्रह्माणां लोकभावनम्

అప్పుడు విశ్వకర్మ బ్రహ్మ ఇలా పలికిన తరువాత, సమస్త విశ్వేదేవులు కలిసి లోకభావనుడైన బ్రహ్మను ఉద్దేశించి పలికారు.

Verse 9

श्राद्धे ऽस्माकं भवेदंशो ह्येष नः काङ्क्षितो वरः / प्रत्युवाच ततो ब्रह्मा तान्वै त्रिदशपूजितः

వారు అన్నారు—“శ్రాద్ధంలో మా వాటా ఉండాలి; ఇదే మా కోరుకున్న వరం.” అప్పుడు త్రిదశులు పూజించే బ్రహ్మ వారికి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు.

Verse 10

भविष्यत्येवमेवं तु काङ्क्षितो वो वरस्तु यः / पितृभिश्च तथेत्युक्तमेवमेतन्न संशयः

బ్రహ్మ అన్నాడు—“మీరు కోరుకున్న వరం ఇదే విధంగా నెరవేరుతుంది.” పితృదేవతలూ ‘తథాస్తు’ అన్నారు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 11

सहस्माभिस्तु भोक्तव्यं यत्किं चिद्दृश्यते त्विह / अस्माकं कल्पिते श्राद्धे युष्मानप्राशनं हि वै

ఇక్కడ కనిపించేదేదైనా మా తోడే భుజించబడాలి; మా చేత ఏర్పాటు చేసిన శ్రాద్ధంలో మీ అన్నగ్రహణం తప్పక జరుగుతుంది.

Verse 13

भविष्यति मनुष्येषु सत्यमे तद्ब्रुवामहे / माल्यैर्गन्धैस्तथान्नेन युष्मानग्रे ऽर्च्चयिष्यति /१ १२।१२// अग्रे दत्त्वा तु युष्माकमस्माकं दास्यते ततः / विसर्जनमथास्माकं पूर्वं पश्चात्तु दैवतम्

మనుష్యులలో ఇదే జరుగుతుంది—మేము సత్యమే చెబుతున్నాం. వారు పుష్పమాలలు, సుగంధాలు, అన్నంతో ముందుగా మీకు అర్చన చేస్తారు. ముందుగా మీకు సమర్పించి తరువాత మాకు ఇస్తారు; మొదట మా విసర్జనం, తరువాత దేవతలది.

Verse 14

रक्षणं चैव श्राद्धस्य आतिथ्यस्य विधिद्वयम् / भूतानां देवतानां च पितॄणां चैव कर्मणि

శ్రాద్ధరక్షణమును, అతిథి సత్కారమును—ఈ రెండు విధానాలు భూతులు, దేవతలు, పితృగణుల కర్మలో నియమితమైనవి।

Verse 15

एवं कृते सम्यगेतत्सर्वमेव भविष्यति / एवं दत्त्वा वरं तेषां ब्रह्मा पितृगणैः सह

ఇలా సమ్యకంగా చేసినప్పుడు ఇవన్నీ నిశ్చయంగా జరుగుతాయి; ఈ విధంగా వారికి వరమిచ్చి బ్రహ్మ పితృగణులతో కలిసి నిలిచెను।

Verse 16

क्षमानुग्रहकृद्देवः संचकार यथोदितम् / वेदे पञ्च महायज्ञा नराणां समुदाहृताः

క్షమా-అనుగ్రహకర్త దేవుడు చెప్పినట్లే నిర్వహించాడు; వేదంలో మనుష్యులకు ఐదు మహాయజ్ఞాలు ప్రకటించబడ్డాయి।

Verse 17

एतान्पञ्च महायज्ञान्निर्वपेत्सततं नरः / यत्र स्थास्यन्ति दातारस्तत्स्थानं वै निबोधत

మనిషి ఈ ఐదు మహాయజ్ఞాలను ఎల్లప్పుడూ ఆచరించాలి; దాతలు నిలిచే స్థలాన్ని బాగా తెలుసుకోండి।

Verse 18

निर्भयं विरजस्कं च निःशोकं निर्व्यथक्लमम् / ब्राह्मं स्थानमवाप्नोति सर्वलोकपुरस्कृतम्

అతడు భయరహితమైన, రజస్సు లేని, శోకరహితమైన, వ్యథా-క్లమరహితమైన బ్రాహ్మ స్థానాన్ని పొందుతాడు; అది సమస్త లోకాలలో పూజ్యమైనది।

Verse 19

शूद्रेणापि च कर्त्तव्याः पञ्चैते मन्त्रवर्जिताः / अतो ऽन्यथा तु यो भुङ्क्ते स ऋणं नित्यमश्नुते

శూద్రుడుకూడా ఈ ఐదు మహాయజ్ఞాలను మంత్రాలు లేకుండా చేయవలెను. దీనికి విరుద్ధంగా భోగించేవాడు నిత్యం ఋణాన్ని అనుభవిస్తాడు.

Verse 20

ऋणं भुङ्क्ते स पापात्मा यः पचेदात्मकारणात् / तस्मान्निर्वर्तयेत्पञ्च महायज्ञान्सदा बुधः

తనకోసమే వండుకునేవాడు పాపాత్ముడు; అతడు ఋణాన్ని అనుభవిస్తాడు. అందుకే జ్ఞాని ఎల్లప్పుడూ ఐదు మహాయజ్ఞాలను ఆచరించాలి.

Verse 21

उदक्पूर्वे बलिं कुर्यादुदकान्ते तथैव च / बलिं सुविहितं कुर्या दुच्चैरुच्चतरं क्षिपेत्

నీటి ఆరంభంలో బలిని చేయాలి, నీటి చివరలో కూడా అలాగే చేయాలి. బలిని సక్రమంగా ఏర్పాటు చేసి, ఎత్తుగా—ఇంకా ఎత్తుగా—వేయాలి.

Verse 22

परशृङ्गं गवां मूत्रं बलिं सूत्रं समुत्क्षिपेत् / तन्निवेद्यो भवेत्पिण्डः पितॄणां यस्तु जीवति

ఇతర కొమ్ము వైపు, గోమూత్ర సమీపంలో, బలి మరియు సూత్రాన్ని పైకి విసరాలి. జీవించి ఉన్నవాడు పితృదేవతలకు నివేద్యమైన పిండమవుతాడు.

Verse 23

इष्टेनान्नेन भक्ष्यैश्च भोजयेच्च यथाविधि / निवेद्यं केचिदिच्छन्ति जीवन्त्यपि हि यत्नतः

ఇష్టమైన అన్నంతోను భక్ష్యాలతోను విధివిధానంగా భోజనం పెట్టాలి. కొందరు నివేద్యాన్ని కోరుతారు; వారు శ్రమతో జీవనాన్ని కొనసాగిస్తారు.

Verse 24

देवदेवा महात्मानो ह्येते पितर इत्युत / इच्छन्ति केचिदाचार्यः पश्चात्पिण्डनिवेदनम्

ఈ మహాత్మ పితృదేవులు దేవదేవులుగా చెప్పబడుతారు. కొందరు ఆచార్యులు పిండనివేదనను తరువాత చేయాలని కోరుతారు.

Verse 25

पूजनं चैव विप्रणां पूर्वमेवेह नित्यशः / तद्धिधर्मार्थकुशलो नेत्युवाच बृहस्मतिः

ఇక్కడ నిత్యం ముందుగా విప్రుల పూజనే చేయాలి. ధర్మార్థాలలో నిపుణుడైన బృహస్పతి ‘అలా కాదు’ అని పలికాడు.

Verse 26

पूर्वं निवेदयेत्पिण्डान्पश्चाद्विप्रांश्च भोजयेत् / योगात्मानो महात्मानः पितरो योग संभवाः

ముందుగా పిండాలను నివేదించి, తరువాత విప్రులకు భోజనం పెట్టాలి. పితృదేవులు యోగాత్ములు, మహాత్ములు, యోగసంభవులు.

Verse 27

सोममाप्याययन्त्येते पितरो योगसंस्थिताः / तस्माद्दद्याच्छुचिः पिण्डान्योगेभ्यस्तत्परायणः

యోగంలో స్థితులైన ఈ పితృదేవులు సోమాన్ని పుష్టి పరుస్తారు. అందువల్ల శుచిగా ఉండి, యోగనిష్ఠతో పిండాలను అర్పించాలి.

Verse 28

पितॄणां हि भवेदेतत्साक्षादिव हुतं हविः / ब्रह्मणानां सहस्रस्य योगस्थं ग्रासयेद्यदि

ఇది పితృదేవులకు ప్రత్యక్ష హోమంలో హవిస్సు అర్పించినట్లే అవుతుంది—యోగస్థుడైన ఒక బ్రాహ్మణునికి సహస్ర బ్రాహ్మణులకు సమానంగా గ్రాసం పెట్టినట్లయితే.

Verse 29

यजमानं च भोक्तॄंश् च नौरिवाम्भसि तारयेत् / असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानता

యజమానుని మరియు భోజకులను నీటిలో నావలా దాటించాలి. ఎక్కడ అసత్కుల పక్షపాతం, సత్పురుషుల అవమానం జరుగుతుందో.

Verse 30

दण्डो दैवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः / इत्वा मम सधर्माणं बालिशं यस्तु भोजयेत्

అక్కడ దైవకృతమైన భయంకర దండం వెంటనే పడుతుంది. నా ధర్మానుసారుడైన అమాయకుణ్ణి మోసగించి భోజనం చేయించేవాడు.

Verse 31

आदिकर्म समुत्सृज्य दाता तत्र विनश्यति / पिण्डमग्नौ सदा दद्यद्भोगार्थी प्रथमं नरः

ఆది కర్మను విడిచిపెడితే దాత అక్కడ నశిస్తాడు. భోగం కోరే మనిషి ముందుగా ఎల్లప్పుడూ అగ్నిలో పిండాన్ని అర్పించాలి.

Verse 32

दद्यात्प्रजार्थी यत्नेन मध्यमं मन्त्रपूर्वकम् / उत्तमां कान्तिमन्विच्छन्गोषु नित्यं प्रयच्छति

సంతానం కోరేవాడు శ్రమతో మంత్రపూర్వకంగా మధ్యమ దానాన్ని ఇవ్వాలి. ఉత్తమ కాంతి కోరేవాడు నిత్యం గోవులకు దానం చేస్తాడు.

Verse 33

प्रज्ञां चैव यशः कीर्त्तिमप्सु वै संप्रयच्छति / प्रार्थयन्दीर्घामायुश्च वायसेभ्यः प्रयच्छति

ప్రజ్ఞ, యశస్సు, కీర్తి కోసం నీటిలో దానాన్ని సమర్పించాలి. దీర్ఘాయుష్షు కోరుతూ కాకులకు దానం ఇవ్వాలి.

Verse 34

सोकुमार्यमथान्विच्छन्कुक्कुटेभ्यः प्रयच्छति / एवमेतत्समुद्दिष्टं पिण्डनिर्वपणे फलम्

సౌకుమార్యాన్ని (సౌమ్యతను) కోరువాడు దానిని కుక్కుటులకు అర్పించాలి. పిండనిర్వపణలో ఇదే ఫలమని శాస్త్రం తెలిపింది.

Verse 35

आकाशे गमयेद्वापि अप्सु वा दक्षिणामुखः / पितॄणां स्थानमाकाशं दक्षिणा चैव दिग्भेवेत्

దక్షిణముఖుడై పిండాన్ని ఆకాశంలోకి పంపవచ్చు లేదా జలంలో అర్పించవచ్చు. పితృదేవతల స్థానం ఆకాశమే; దక్షిణ దిక్కే వారి దిక్కు.

Verse 36

एके विप्राः पुनः प्राहुः पिण्डोद्धरणमग्रतः / अनुज्ञातस्तु तैर्विप्रैः कामसुद्ध्रियतामित्

కొంతమంది విప్రులు మళ్లీ ఇలా అంటారు—ముందుగా పిండోద్ధరణం (అగ్రభాగాన్ని తీసుకోవడం) చేయాలి. ఆ విప్రుల అనుమతితో ఇది ఇష్టానుసారం ఆచరించవచ్చు.

Verse 37

पुष्पाणां च फलानां च भक्ष्याणामन्नतस्तथा / अग्रमुद्धृत्य सर्वेषां जुहुयाद्धव्यवाहने

పుష్పాలు, ఫలాలు, భక్ష్యాలు, అన్నం—ఇవన్నిటి అగ్రభాగాన్ని తీసి హవ్యవాహన అగ్నిలో హోమం చేయాలి.

Verse 38

भङ्यमन्नं तथा पेयं मूलानि च फलानि च / हुत्वाग्नौ च ततः पिण्डान्निर्वपेद्दक्षिणा मुखः

భఙ్య అన్నం, పేయం, మూలాలు, ఫలాలు—ఇవన్నీ అగ్నిలో హోమం చేసి, తరువాత దక్షిణముఖుడై పిండాలను నిర్వపించాలి.

Verse 39

वैवस्वताय सोमाय हुत्वा पिण्डान्निवेद्य च / उदकान्नयनं कृत्वा पश्चाद्विप्रांश्च भोजयेत्

వైవస్వత (యమ) మరియు సోమునకు హవనం చేసి, పిండాలను నివేదించి; ఉదకతర్పణం చేసి తరువాత విప్రులకు భోజనం పెట్టాలి.

Verse 40

अनुपूर्वं ततो विप्रान्भक्ष्यैरन्नैश्च शक्तितः / स्निग्धैरुष्णैः सुगन्धैश्च तर्पयेत्तान्रसैरपि

తర్వాత క్రమంగా విప్రులను తన శక్తి మేరకు భక్ష్యాలు, అన్నం, నెయ్యి కలిసిన ఉష్ణ సుగంధ పదార్థాలు మరియు రసాలతో కూడా తృప్తిపరచాలి.

Verse 41

एकाग्रः पर्युपासीनः प्रयतः प्राञ्जलिः स्थितः / तत्परः श्रद्दधानश्च कामानाप्नोति मानवः

ఏకాగ్రచిత్తంతో సమీపంలో కూర్చుని, శుద్ధాచారంతో, అంజలి పెట్టి నిలిచి, దానిలోనే నిమగ్నుడై శ్రద్ధగల మనిషి కోరిన ఫలాలను పొందుతాడు.

Verse 42

अक्षुद्रत्वं कृतज्ञत्वं दाक्षिण्यं संस्कृतं वचः / तपो यज्ञांश्च दानं च प्रयच्छन्ति पितामहाः

పితామహులు (పితృదేవతలు) ఉదారత, కృతజ్ఞత, దాక్షిణ్యం, సంస్కృతమైన వాక్కు, తపస్సు, యజ్ఞాలు మరియు దానాన్ని ప్రసాదిస్తారు.

Verse 43

अतः परं विधिं सौम्यं भुक्तवत्सु द्विजातिषु / आनुपूर्व्येण विहितं तन्मे निगदतः शृणु

హే సౌమ్యా! ద్విజులు భోజనం చేసిన తరువాత, ఇకపై క్రమంగా విధించబడిన విధిని నేను చెప్పేదాన్ని విను.

Verse 44

प्रोक्ष्य भूमिमथोद्धृत्य पूर्वं पितृपरायणः / ततो ऽन्निविकिरं कुर्याद्विधिदृष्टेन कर्मणा

భూమిని ప్రోక్షించి పైకి ఎత్తి, ముందుగా పితృపరాయణుడై, తరువాత విధి ప్రకారం కర్మచేసి అన్నాన్ని వికిరణం చేయాలి।

Verse 45

स्वधा वाच्य ततो विप्रान् विधिवद्भूरितक्षिणान् / अन्नशेषमनुज्ञाप्य सत्कृत्य द्विजसत्तमान्

తర్వాత ‘స్వధా’ అని ఉచ్చరించి, విధివిధానంగా విస్తార దక్షిణలతో విప్రులను పూజించాలి; అన్నశేషాన్ని అనుమతించి, శ్రేష్ఠ ద్విజులను సత్కరించాలి।

Verse 46

प्राञ्जलिः प्रयतश्चैव अनुगम्य विसर्जयेत्

తర్వాత అంజలి బద్ధుడై, నియమంతో, వెంట వెళ్లి వారిని వీడాలి।