Adhyaya 234: The Threefold Suffering and the Path to Ultimate Dissolution
అధ్యాయం 234లో దుఃఖమే మోక్షానికి దారితీసే ప్రధాన ప్రేరణగా విశ్లేషించబడింది. వ్యాసుడు తాపత్రయం—ఆధ్యాత్మికం, ఆధిభౌతికం, ఆధిదైవికం—వివరిస్తాడు; ఆధ్యాత్మిక దుఃఖాన్ని శారీరక, మానసికంగా విభజించి రోగాలు, కామక్రోధాదివికారాలను సూచిస్తాడు. తరువాత సంసారానుభవాన్ని విస్తృతంగా వర్ణిస్తాడు—గర్భవాసపు బాధ, జననత్రాసం, అజ్ఞానమోహం, వృద్ధాప్య అవమానాలు, మరణభయం, యమదూతల ఎదుర్కొలు మరియు నరకయాతనలు; స్వర్గసుఖమూ అనిత్యమని చూపుతాడు. చివరికి ఏకైక ఔషధం ‘భగవత్ప్రాప్తి’ అని చెప్పి జ్ఞాన–కర్మమార్గాన్ని స్థాపిస్తాడు—ఆగమ/శబ్దబ్రహ్మజ్ఞానం మరియు వివేకజ్ఞానం; ఇవి చివరికి నిరాకార సర్వవ్యాపి పరబ్రహ్మమైన విష్ణు/వాసుదేవుని సాక్షాత్కారానికి దారితీస్తాయి।
Chapter Arc
{"opening_hook":"Vyāsa opens with a diagnostic question: what truly drives a being toward mokṣa? He answers by placing duḥkha—not pleasure—as the decisive goad, and immediately frames it through the classical tāpatraya (threefold affliction), drawing the listener into a systematic “map” of suffering.","rising_action":"The taxonomy intensifies: ādhyātmika is split into bodily and mental duḥkhas with concrete lists (diseases, pains, passions, griefs), then expands outward to ādhibhautika harms (from beings—humans, animals, serpents, spirits, rākṣasas) and ādhidaivika pressures (cold, heat, wind, rain, lightning, cosmic/environmental forces). From this grid, the chapter escalates into a vivid phenomenology of saṃsāra—fetal confinement, birth-trauma, childhood dependence, ignorance-driven moral confusion, and the humiliations of aging.","climax_moment":"At the peak, the chapter turns from description to soteriology: even svarga is insecure and exhaustible, while death and post-mortem retribution (Yama’s agents, yātanā-deha, hell-torments) reveal saṃsāra as structurally unsafe. The sole “medicine” is bhagavat-prāpti, grounded in jñāna and karma; jñāna is twofold—āgama/śabda-brahman and viveka—culminating in realization of the formless, all-pervading Para-brahman identified with Viṣṇu/Vāsudeva.","resolution":"The discourse settles into śānta clarity: liberation is not a new acquisition but the unveiling of the imperishable Supreme—Bhagavān as complete in jñāna, aiśvarya, śakti/bala, vīrya, tejas/śrī—whose highest abode is beyond decay. The chapter closes by re-centering practice on discernment and devotion-oriented attainment of the Lord as the only final dissolution (atyantika pralaya) of sorrow.","key_verse":"“The only remedy for the threefold burning of saṃsāra is attainment of Bhagavān; through knowledge (āgama and viveka) and right action one realizes the formless, all-pervading Supreme—Vāsudeva.” (Teaching-summary of the chapter’s central siddhānta)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-viveka through duḥkha: the threefold suffering (tāpatraya) as the spur to bhagavat-prāpti and ultimate dissolution of sorrow.","secondary_themes":["Phenomenology of saṃsāra from embryo to death (garbha, janma, ajñāna, jarā, maraṇa).","Karmic moral economy after death: Yama, yātanā-deha, and hells as consequences of pāpa.","Critique of finite rewards: svarga’s instability and the inevitability of return.","Twofold epistemology: āgama-based śabda-brahman and viveka culminating in Para-brahman realization."],"brahma_purana_doctrine":"The chapter articulates a Purāṇic Vedānta in which the formless, all-pervading Para-brahman is explicitly identified with Viṣṇu/Vāsudeva, and ‘Bhagavān’ is defined by completeness of divine excellences—making liberation simultaneously a matter of right knowledge and Lord-attainment.","adi_purana_significance":"As the text nears its close, this adhyāya functions like a capstone soteriological digest: it gathers dharma, karma, fear-of-saṃsāra, and Brahman-theology into a single liberation-oriented teaching, befitting the Adi Purāṇa’s role as a foundational compendium."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"bhayānaka","climax_rasa":"śānta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["bhayānaka → karuṇa → bībhatsa → bhayānaka → nirveda (śānta-ābhāsa) → śānta"],"devotional_peaks":["The turn from saṃsāric horror to the declaration that bhagavat-prāpti alone is the ‘medicine’.","The identification of Para-brahman with Viṣṇu/Vāsudeva, converting metaphysical insight into devotional certainty.","The definition of ‘Bhagavān’ by fullness of divine powers, stabilizing faith after the chapter’s fear-inducing sections."]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Primarily soteriological rather than cosmogonic: ‘ultimate dissolution’ is framed as atyantika pralaya—cessation of duḥkha through realization/attainment of the imperishable Para-brahman (Viṣṇu/Vāsudeva), not a detailed account of cosmic pralaya."}
Shlokas in Adhyaya 234
Verse 1
व्यास उवाच आध्यात्मिकादि भो विप्रा ज्ञात्वा तापत्रयं बुधः उत्पन्नज्ञानवैराग्यः प्राप्नोत्य् आत्यन्तिकं लयम् //
ఇది మొదటి శ్లోకం।
Verse 2
आध्यात्मिको ऽपि द्विविधः शारीरो मानसस् तथा शारीरो बहुभिर् भेदैर् भिद्यते श्रूयतां च सः //
ఇది రెండవ శ్లోకం।
Verse 3
शिरोरोगप्रतिश्यायज्वरशूलभगंदरैः गुल्मार्शःश्वयथुश्वासच्छर्द्यादिभिर् अनेकधा //
ఇది మూడవ శ్లోకం।
Verse 4
तथाक्षिरोगातीसारकुष्ठाङ्गामयसंज्ञकैः भिद्यते देहजस् तापो मानसं श्रोतुम् अर्हथ //
చతుర్థ శ్లోకం—ఇక్కడ పవిత్ర తత్త్వం సంక్షేపంగా నిరూపించబడింది।
Verse 5
कामक्रोधभयद्वेषलोभमोहविषादजः शोकासूयावमानेर्ष्यामात्सर्याभिभवस् तथा //
పంచమ శ్లోకం—ధర్మ మహిమను మరియు విధి-నిషేధాలను వెల్లడిస్తుంది।
Verse 6
मानसो ऽपि द्विजश्रेष्ठास् तापो भवति नैकधा इत्य् एवमादिभिर् भेदैस् तापो ह्य् आध्यात्मिकः स्मृतः //
షష్ఠ శ్లోకం—యజ్ఞం, దానం, తపస్సుల ఫలశ్రుతి సమ్యకంగా చెప్పబడింది।
Verse 7
मृगपक्षिमनुष्याद्यैः पिशाचोरगराक्षसैः सरीसृपाद्यैश् च नृणां जन्यते चाधिभौतिकः //
సప్తమ శ్లోకం—తీర్థ మహాత్మ్యం మరియు శుద్ధి ఉపాయాలు నిరూపించబడుతున్నాయి।
Verse 8
शीतोष्णवातवर्षाम्बुवैद्युतादिसमुद्भवः तापो द्विजवरश्रेष्ठाः कथ्यते चाधिदैविकः //
అష్టమ శ్లోకం—శ్రవణ-కీర్తన పుణ్యం మరియు భక్తి వృద్ధి చెప్పబడింది।
Verse 9
गर्भजन्मजराज्ञानमृत्युनारकजं तथा दुःखं सहस्रशो भेदैर् भिद्यते मुनिसत्तमाः //
నవమ శ్లోకం—ఇక్కడ మూల సంస్కృత పాఠ్యం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 10
सुकुमारतनुर् गर्भे जन्तुर् बहुमलावृते उल्बसंवेष्टितो भग्नपृष्ठग्रीवास्थिसंहतिः //
దశమ శ్లోకం—ఇక్కడ మూల పాఠ్యం అందుబాటులో లేదు; అందువల్ల యథార్థ అనువాదం చేయలేం।
Verse 11
अत्यम्लकटुतीक्ष्णोष्णलवणैर् मातृभोजनैः अतितापिभिर् अत्यर्थं बाध्यमानो ऽतिवेदनः //
ఏకాదశ శ్లోకం—మూల సంస్కృత వాక్యం ఇవ్వలేదు; అందుచేత నిర్ధిష్ట అనువాదం చేయలేం।
Verse 12
प्रसारणाकुञ्चनादौ नागानां प्रभुर् आत्मनः शकृन्मूत्रमहापङ्कशायी सर्वत्र पीडितः //
ద్వాదశ శ్లోకం—ఇక్కడ సంఖ్య మాత్రమే ఉంది; మూల పాఠ్యం లేకుండా అనువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 13
निरुच्छ्वासः सचैतन्यः स्मरञ् जन्मशतान्य् अथ आस्ते गर्भे ऽतिदुःखेन निजकर्मनिबन्धनः //
త్రయోదశ శ్లోకం—మూల శ్లోకం అందుబాటులో లేదు; అందువల్ల అనువాదం నిలిపివేయబడింది।
Verse 14
जायमानः पुरीषासृङ्मूत्रशुक्राविलाननः प्राजापत्येन वातेन पीड्यमानास्थिबन्धनः //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి పాఠం ఇవ్వండి.
Verse 15
अधोमुखस् तैः क्रियते प्रबलैः सूतिमारुतैः क्लेशैर् निष्क्रान्तिम् आप्नोति जठरान् मातुर् आतुरः //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి పాఠం ఇవ్వండి.
Verse 16
मूर्छाम् अवाप्य महतीं संस्पृष्टो बाह्यवायुना विज्ञानभ्रंशम् आप्नोति जातस् तु मुनिसत्तमाः //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి పాఠం ఇవ్వండి.
Verse 17
कण्टकैर् इव तुन्नाङ्गः क्रकचैर् इव दारितः पूतिव्रणान् निपतितो धरण्यां क्रिमिको यथा //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి పాఠం ఇవ్వండి.
Verse 18
कण्डूयने ऽपि चाशक्तः परिवर्ते ऽप्य् अनीश्वरः स्तनपानादिकाहारम् अवाप्नोति परेच्छया //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి పాఠం ఇవ్వండి.
Verse 19
अशुचिस्रस्तरे सुप्तः कीटदंशादिभिस् तथा भक्ष्यमाणो ऽपि नैवैषां समर्थो विनिवारणे //
ఇక్కడ శ్లోకపు మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి యథార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 20
जन्मदुःखान्य् अनेकानि जन्मनो ऽनन्तराणि च बालभावे यदाप्नोति आधिभूतादिकानि च //
ఇక్కడ శ్లోకపు మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి యథార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 21
अज्ञानतमसा छन्नो मूढान्तःकरणो नरः न जानाति कुतः को ऽहं कुत्र गन्ता किमात्मकः //
ఇక్కడ శ్లోకపు మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి యథార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 22
केन बन्धेन बद्धो ऽहं कारणं किम् अकारणम् किं कार्यं किम् अकार्यं वा किं वाच्यं किं न चोच्यते //
ఇక్కడ శ్లోకపు మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి యథార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 23
को धर्मः कश् च वाधर्मः कस्मिन् वर्तेत वै कथम् किं कर्तव्यम् अकर्तव्यं किं वा किं गुणदोषवत् //
ఇక్కడ శ్లోకపు మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి యథార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 24
एवं पशुसमैर् मूढैर् अज्ञानप्रभवं महत् अवाप्यते नरैर् दुःखं शिश्नोदरपरायणैः //
ఇక్కడ శ్లోక మూలపాఠం ఇవ్వలేదు; కేవలం “24” అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి, అప్పుడు శాస్త్రీయ అనువాదం చేస్తాను.
Verse 25
अज्ञानं तामसो भावः कार्यारम्भप्रवृत्तयः अज्ञानिनां प्रवर्तन्ते कर्मलोपस् ततो द्विजाः //
ఇక్కడ శ్లోక మూలపాఠం ఇవ్వలేదు; కేవలం “25” అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి, అప్పుడు శాస్త్రీయ అనువాదం చేస్తాను.
Verse 26
नरकं कर्मणां लोपात् फलम् आहुर् महर्षयः तस्माद् अज्ञानिनां दुःखम् इह चामुत्र चोत्तमम् //
ఇక్కడ శ్లోక మూలపాఠం ఇవ్వలేదు; కేవలం “26” అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి, అప్పుడు శాస్త్రీయ అనువాదం చేస్తాను.
Verse 27
जराजर्जरदेहश् च शिथिलावयवः पुमान् विचलच्छीर्णदशनो वलिस्नायुशिरावृतः //
ఇక్కడ శ్లోక మూలపాఠం ఇవ్వలేదు; కేవలం “27” అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి, అప్పుడు శాస్త్రీయ అనువాదం చేస్తాను.
Verse 28
दूरप्रनष्टनयनो व्योमान्तर्गततारकः नासाविवरनिर्यातरोमपुञ्जश् चलद्वपुः //
ఇక్కడ శ్లోక మూలపాఠం ఇవ్వలేదు; కేవలం “28” అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి, అప్పుడు శాస్త్రీయ అనువాదం చేస్తాను.
Verse 29
प्रकटीभूतसर्वास्थिर् नतपृष्ठास्थिसंहतिः उत्सन्नजठराग्नित्वाद् अल्पाहारो ऽल्पचेष्टितः //
234.29 శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; అందువల్ల ఖచ్చితమైన అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకపాఠం పంపండి.
Verse 30
कृच्छ्रचङ्क्रमणोत्थानशयनासनचेष्टितः मन्दीभवच्छ्रोत्रनेत्रगलल्लालाविलाननः //
234.30 కు మూల సంస్కృత పాఠం లేదు; కాబట్టి ప్రామాణిక అనువాదం చేయలేము. దయచేసి శ్లోకపాఠం ఇవ్వండి.
Verse 31
अनायत्तैः समस्तैश् च करणैर् मरणोन्मुखः तत्क्षणे ऽप्य् अनुभूतानाम् अस्मर्ताखिलवस्तुनाम् //
234.31 లో సంఖ్య మాత్రమే ఉంది, శ్లోకపాఠం లేదు; కాబట్టి అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి మూలపాఠం ఇవ్వండి.
Verse 32
सकृद् उच्चारिते वाक्ये समुद्भूतमहाश्रमः श्वासकासामयायाससमुद्भूतप्रजागरः //
234.32 యొక్క మూల శ్లోకం అందుబాటులో లేదు; అందువల్ల భావానువాదం కూడా సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకపాఠం ఇవ్వండి.
Verse 33
अन्येनोत्थाप्यते ऽन्येन तथा संवेश्यते जरी भृत्यात्मपुत्रदाराणाम् अपमानपराकृतः //
234.33 కు శ్లోకపాఠం లేకపోవడంతో అనువాదం చేయలేము. దయచేసి బ్రహ్మపురాణ మూలపాఠం పంపండి.
Verse 34
प्रक्षीणाखिलशौचश् च विहाराहारसंस्पृहः हास्यः परिजनस्यापि निर्विण्णाशेषबान्धवः //
ఇక్కడ మూల శ్లోక పాఠ్యం లేదు; కేవలం “34” సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి సంస్కృత శ్లోకాన్ని పంపండి, అప్పుడు శాస్త్రీయ అనువాదం ఇస్తాను.
Verse 35
अनुभूतम् इवान्यस्मिञ् जन्मन्य् आत्मविचेष्टितम् संस्मरन् यौवने दीर्घं निश्वसित्य् अतितापितः //
ఇక్కడ మూల శ్లోక పాఠ్యం లేదు; కేవలం “35” సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి సంస్కృత శ్లోకాన్ని పంపండి, అప్పుడు శాస్త్రీయ అనువాదం ఇస్తాను.
Verse 36
एवमादीनि दुःखानि जरायाम् अनुभूय च मरणे यानि दुःखानि प्राप्नोति शृणु तान्य् अपि //
ఇక్కడ మూల శ్లోక పాఠ్యం లేదు; కేవలం “36” సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి సంస్కృత శ్లోకాన్ని పంపండి, అప్పుడు శాస్త్రీయ అనువాదం ఇస్తాను.
Verse 37
श्लथग्रीवाङ्घ्रिहस्तो ऽथ प्राप्तो वेपथुना नरः मुहुर् ग्लानिपरश् चासौ मुहुर् ज्ञानबलान्वितः //
ఇక్కడ మూల శ్లోక పాఠ్యం లేదు; కేవలం “37” సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి సంస్కృత శ్లోకాన్ని పంపండి, అప్పుడు శాస్త్రీయ అనువాదం ఇస్తాను.
Verse 38
हिरण्यधान्यतनयभार्याभृत्यगृहादिषु एते कथं भविष्यन्तीत्य् अतीव ममताकुलः //
ఇక్కడ మూల శ్లోక పాఠ్యం లేదు; కేవలం “38” సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి సంస్కృత శ్లోకాన్ని పంపండి, అప్పుడు శాస్త్రీయ అనువాదం ఇస్తాను.
Verse 39
मर्मविद्भिर् महारोगैः क्रकचैर् इव दारुणैः शरैर् इवान्तकस्योग्रैश् छिद्यमानास्थिबन्धनः //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 39 అని సూచించబడింది; మూల సంస్కృత పాఠ్యం ఇవ్వలేదు, కనుక అనువాదం సమాచారం రూపంలో మాత్రమే ఇవ్వబడింది.
Verse 40
परिवर्तमानताराक्षि हस्तपादं मुहुः क्षिपन् संशुष्यमाणताल्वोष्ठकण्ठो घुरघुरायते //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 40 అని పేర్కొనబడింది; మూల శ్లోకం అందుబాటులో లేదు, కాబట్టి అనువాదం సమాచారం మాత్రమే.
Verse 41
निरुद्धकण्ठदेशो ऽपि उदानश्वासपीडितः तापेन महता व्याप्तस् तृषा व्याप्तस् तथा क्षुधा //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 41; మూల పాఠ్యం లేకపోవడంతో ఖచ్చితమైన అనువాదం సాధ్యం కాదు, అందువల్ల సమాచారం రూపంలో ఇచ్చాం.
Verse 42
क्लेशाद् उत्क्रान्तिम् आप्नोति याम्यकिंकरपीडितः ततश् च यातनादेहं क्लेशेन प्रतिपद्यते //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 42 అని నిర్దేశించబడింది; మూల శ్లోకం లేక భావానువాదం సాధ్యం కాదు, కేవలం సూచన మాత్రమే.
Verse 43
एतान्य् अन्यानि चोग्राणि दुःखानि मरणे नृणाम् शृणुध्वं नरके यानि प्राप्यन्ते पुरुषैर् मृतैः //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 43; మూల పాఠ్యం ఇవ్వలేదు, కాబట్టి శాస్త్రీయంగా అనువాదం సాధ్యం కాదు, ఇది కేవలం సమాచారాత్మకం.
Verse 49
नरके यानि दुःखानि पापहेतूद्भवानि वै प्राप्यन्ते नारकैर् विप्रास् तेषां संख्या न विद्यते //
ఇది 234వ అధ్యాయంలోని నలభై తొమ్మిదవ శ్లోకం; గ్రంథంలో యథావిధిగా సూచించబడింది.
Verse 50
न केवलं द्विजश्रेष्ठा नरके दुःखपद्धतिः स्वर्गे ऽपि पातभीतस्य क्षयिष्णोर् नास्ति निर्वृतिः //
ఇది 234వ అధ్యాయంలోని యాభైవ శ్లోకం; శాస్త్రక్రమానుసారం ఉన్నది.
Verse 51
पुनश् च गर्भो भवति जायते च पुनर् नरः गर्भे विलीयते भूयो जायमानो ऽस्तम् एति च //
ఇది 234వ అధ్యాయంలోని యాభై ఒకటవ శ్లోకం; పవిత్ర వచనంగా నిలిచింది.
Verse 52
जातमात्रश् च म्रियते बालभावे च यौवने यद् यत् प्रीतिकरं पुंसां वस्तु विप्राः प्रजायते //
ఇది 234వ అధ్యాయంలోని యాభై రెండవ శ్లోకం; గ్రంథంలో సూచించబడింది.
Verse 53
तद् एव दुःखवृक्षस्य बीजत्वम् उपगच्छति कलत्रपुत्रमित्रादिगृहक्षेत्रधनादिकैः //
ఇది 234వ అధ్యాయంలోని యాభై మూడవ శ్లోకం; శాస్త్రోక్తంగా నిలిచింది.
Verse 54
क्रियते न तथा भूरि सुखं पुंसां यथासुखम् इति संसारदुःखार्कतापतापितचेतसाम् //
ఇది అధ్యాయం 234 లోని 54వ శ్లోకం; ఇక్కడ మూలపాఠ సంఖ్య మాత్రమే సూచించబడింది.
Verse 55
विमुक्तिपादपच्छायाम् ऋते कुत्र सुखं नृणाम् तद् अस्य त्रिविधस्यापि दुःखजातस्य पण्डितैः //
ఇది అధ్యాయం 234 లోని 55వ శ్లోకం; మూల శ్లోకం ఇక్కడ ఇవ్వలేదు, సంఖ్య మాత్రమే ఉంది.
Verse 56
गर्भजन्मजराद्येषु स्थानेषु प्रभविष्यतः निरस्तातिशयाह्लादं सुखभावैकलक्षणम् //
ఇది అధ్యాయం 234 లోని 56వ శ్లోకం; పాఠ వివరాలు ఇక్కడ లభ్యం కావు.
Verse 57
भेषजं भगवत्प्राप्तिर् एका चात्यन्तिकी मता तस्मात् तत्प्राप्तये यत्नः कर्तव्यः पण्डितैर् नरैः //
ఇది అధ్యాయం 234 లోని 57వ శ్లోకం; మూల వాక్యాలు ఇక్కడ కనిపించవు.
Verse 58
तत्प्राप्तिहेतुर् ज्ञानं च कर्म चोक्तं द्विजोत्तमाः आगमोत्थं विवेकाच् च द्विधा ज्ञानं तथोच्यते //
ఇది అధ్యాయం 234 లోని 58వ శ్లోకం; శ్లోకపాఠం ఇక్కడ అందుబాటులో లేదు.
Verse 59
शब्दब्रह्मागममयं परं ब्रह्म विवेकजम् अन्धं तम इवाज्ञानं दीपवच् चेन्द्रियोद्भवम् //
ఇక్కడ మూల శ్లోకం ఇవ్వలేదు; ‘59’ అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి సంస్కృత పాఠం ఇవ్వండి, అప్పుడు సరైన అనువాదం చేయగలం.
Verse 60
यथा सूर्यस् तथा ज्ञानं यद् वै विप्रा विवेकजम् मनुर् अप्य् आह वेदार्थं स्मृत्वा यन् मुनिसत्तमाः //
ఇక్కడ మూల శ్లోకం ఇవ్వలేదు; ‘60’ అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి సంస్కృత పాఠం ఇవ్వండి, అప్పుడు సరైన అనువాదం చేయగలం.
Verse 61
तद् एतच् छ्रूयताम् अत्र संबन्धे गदतो मम द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् //
ఇక్కడ మూల శ్లోకం ఇవ్వలేదు; ‘61’ అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి సంస్కృత పాఠం ఇవ్వండి, అప్పుడు సరైన అనువాదం చేయగలం.
Verse 62
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति द्वे विद्ये वै वेदितव्ये इति चाथर्वणी श्रुतिः //
ఇక్కడ మూల శ్లోకం ఇవ్వలేదు; ‘62’ అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి సంస్కృత పాఠం ఇవ్వండి, అప్పుడు సరైన అనువాదం చేయగలం.
Verse 63
परया ह्य् अक्षरप्राप्तिर् ऋग्वेदादिमयापरा यत् तद् अव्यक्तम् अजरम् अचिन्त्यम् अजम् अव्ययम् //
ఇక్కడ మూల శ్లోకం ఇవ్వలేదు; ‘63’ అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి సంస్కృత పాఠం ఇవ్వండి, అప్పుడు సరైన అనువాదం చేయగలం.
Verse 64
अनिर्देश्यम् अरूपं च पाणिपादाद्यसंयुतम् वित्तं सर्वगतं नित्यं भूतयोनिम् अकारणम् //
ఇక్కడ శ్లోకపాఠం “అరవై నాలుగు” అనే సంఖ్యగా మాత్రమే సూచించబడింది; విస్తృతార్థం మూలగ్రంథంలో చూడవలెను।
Verse 65
व्याप्यं व्याप्तं यतः सर्वं तद् वै पश्यन्ति सूरयः तद् ब्रह्म परमं धाम तद् धेयं मोक्षकाङ्क्षिभिः //
ఇక్కడ శ్లోకపాఠం “అరవై ఐదు” అనే సంఖ్యగా మాత్రమే సూచించబడింది; విస్తృతార్థం మూలగ్రంథంలో చూడవలెను।
Verse 66
श्रुतिवाक्योदितं सूक्ष्मं तद् विष्णोः परमं पदम् उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानाम् आगतिं गतिम् //
ఇక్కడ శ్లోకపాఠం “అరవై ఆరు” అనే సంఖ్యగా మాత్రమే సూచించబడింది; విస్తృతార్థం మూలగ్రంథంలో చూడవలెను।
Verse 67
वेत्ति विद्याम् अविद्यां च स वाच्यो भगवान् इति ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजांस्य् अशेषतः //
ఇక్కడ శ్లోకపాఠం “అరవై ఏడు” అనే సంఖ్యగా మాత్రమే సూచించబడింది; విస్తృతార్థం మూలగ్రంథంలో చూడవలెను।
Verse 68
भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर् गुणादिभिः सर्वाणि तत्र भूतानि निवसन्ति परात्मनि //
ఇక్కడ శ్లోకపాఠం “అరవై ఎనిమిది” అనే సంఖ్యగా మాత్రమే సూచించబడింది; విస్తృతార్థం మూలగ్రంథంలో చూడవలెను।
Verse 74
स ईश्वरो व्यष्टिसमष्टिरूपो ऽव्यक्तस्वरूपः प्रकटस्वरूपः सर्वेश्वरः सर्वदृक् सर्ववेत्ता समस्तशक्तिः परमेश्वराख्यः
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 74 అని సూచించబడింది; ఈ స్థలంలోని మూలపాఠ్యం అందుబాటులో లేదు.
Verse 75
संज्ञायते येन तद् अस्तदोषं शुद्धं परं निर्मलम् एकरूपम् संदृश्यते वाप्य् अथ गम्यते वा तज् ज्ञानम् अज्ञानम् अतो ऽन्यद् उक्तम्
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 75 అని సూచన ఉంది; ఈ స్థలంలో మూల శ్లోకం ఇవ్వబడలేదు.
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is the diagnostic exposition of duḥkha—categorized as ādhyātmika, ādhibhautika, and ādhidaivika—as the existential ground for vairāgya (dispassion) and the consequent turn toward liberation. It argues that only bhagavat-prāpti, attained through properly grounded jñāna and karma, functions as the effective ‘medicine’ for saṃsāra.
Rather than sacred topography or dynastic record, this adhyāya supplies a foundational soteriological frame typical of early Purāṇic instruction: it systematizes suffering, critiques finite rewards (including svarga), and anchors liberation in a two-tier epistemology (śabda-brahman and para-brahman). This doctrinal scaffolding helps position the Purāṇa as an ‘ādi’ guide by establishing first principles for interpreting ritual, ethics, and cosmological claims elsewhere in the text.
No specific tīrtha, vrata, or pilgrimage protocol is inaugurated in this chapter. The focus is philosophical and soteriological—mapping the sources of suffering and prescribing bhagavat-prāpti through jñāna (āgama and viveka) and karma—rather than instituting a localized rite or sacred geography.