Adhyaya 19
Puṁsavana / Viṣṇu-vrata: Worship of Lakṣmī-Nārāyaṇa for Auspicious Progeny and Fortune
పుంసవన వ్రతాన్ని విని పరీక్షితుడు విష్ణువును ప్రసన్నం చేసే విధానాన్ని వివరంగా అడుగుతాడు. శుకదేవుడు చెబుతాడు—అగ్రహాయణ శుక్ల ప్రతిపదనాడు ప్రారంభించి ఒక సంవత్సరం పాటు ఈ భక్తివ్రతం; భార్య భర్త, బ్రాహ్మణుల మార్గదర్శకత్వంలో ఉదయ శుద్ధి చేసి తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి, దితి వ్రతసందర్భంగా మరుతుల జన్మకథను శ్రవణం చేసి, భోజనానికి ముందు లక్ష్మీతో కూడిన నారాయణుని పూజించాలి. అధ్యాయంలో విష్ణువు లక్ష్మీపతి, సమస్త ఐశ్వర్యాధిపతి అని, లక్ష్మీ ఆయన అంతరంగ శక్తి అని స్తోత్రాలు ఉన్నాయి; నిత్య పూజామంత్రం, ఉపచార సమర్పణలు చెప్పబడ్డాయి. హోమంలో నిర్దిష్ట మంత్రంతో పన్నెండు ఘృతాహుతులు చేసి లక్ష్మీ-నారాయణులు కలిసి మంగళానికి మూలమని బోధిస్తుంది; దండవత్ ప్రణామాలు, శక్తి-యజ్ఞ-భగవత్ సంబంధాన్ని వివరించే ప్రార్థన కూడా ఉంది. ప్రసాద సేవనం, బ్రాహ్మణులు మరియు పతివ్రత స్త్రీల సత్కారం, దంపతుల పరస్పర భాగస్వామ్యం వ్రతాచారంగా చెప్పబడింది. సంవత్సరం పూర్తయ్యాక కార్తిక పౌర్ణమి ఉపవాసం, సమాప్తి ఉత్సవంతో పుత్రలాభం, సంపద, ఆరోగ్యం, దాంపత్య స్థిరత్వం లభిస్తాయి; దితి విజయవంతంగా వ్రతం చేసి మరుతులను పొందిన కథతో భక్తిఫల-కర్మఫల చర్చకు అనుసంధానం చేస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच व्रतं पुंसवनं ब्रह्मन् भवता यदुदीरितम् । तस्य वेदितुमिच्छामि येन विष्णु: प्रसीदति ॥ १ ॥
శ్రీరాజు అన్నాడు—ఓ బ్రాహ్మణా, మీరు పుంసవన వ్రతాన్ని పేర్కొన్నారు. దానిని వివరంగా తెలుసుకోవాలని ఉంది, ఎందుకంటే ఆ వ్రతంతో శ్రీ విష్ణువు ప్రసన్నుడవుతాడు.
Verse 2
श्रीशुक उवाच शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादित: ॥ २ ॥ निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च । स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥
శ్రీశుకదేవ గోస్వామి అన్నారు—మార్గశిర మాస శుక్ల పక్ష ప్రతిపదనాడు, భర్త అనుమతితో స్త్రీ ఈ తపోమయ వ్రతాన్ని ప్రారంభించాలి; ఇది సమస్త కోరికలను నెరవేర్చేది. విష్ణు పూజకు ముందు మరుతుల జన్మకథను వినాలి; యోగ్య బ్రాహ్మణుల ఆజ్ఞతో ఉదయం పళ్ళు శుభ్రం చేసుకొని స్నానం చేసి, తెల్లని వస్త్రాలు మరియు ఆభరణాలు ధరించి, అల్పాహారానికి ముందే శ్రీలక్ష్మీ సమేతంగా భగవాన్ విష్ణువును పూజించాలి।
Verse 3
श्रीशुक उवाच शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादित: ॥ २ ॥ निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च । स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥
మార్గశిర మాస శుక్ల పక్ష ప్రతిపదనాడు, భర్త అనుమతితో స్త్రీ ఈ సర్వకామసిద్ధి వ్రతాన్ని ప్రారంభించాలి. మరుతుల జన్మకథను విని, బ్రాహ్మణుల అనుమతి తీసుకొని, ఉదయం పళ్ళు శుభ్రం చేసుకొని స్నానం చేసి, తెల్లని వస్త్రాలు ఆభరణాలు ధరించి, అల్పాహారానికి ముందే శ్రీలక్ష్మీ సమేతంగా భగవాన్ విష్ణువును భక్తితో పూజించాలి।
Verse 4
अलं ते निरपेक्षाय पूर्णकाम नमोऽस्तु ते । महाविभूतिपतये नम: सकलसिद्धये ॥ ४ ॥
హే పూర్ణకామ, నిరపేక్ష ప్రభూ! నీకు నా నమస్కారం. మహావిభూతుల అధిపతీ, శ్రీలక్ష్మీ పతీ, సమస్త సిద్ధుల స్వామీ—నీకు మళ్లీ మళ్లీ ప్రణామం।
Verse 5
यथा त्वं कृपया भूत्या तेजसा महिमौजसा । जुष्ट ईश गुणै: सर्वैस्ततोऽसि भगवान् प्रभु: ॥ ५ ॥
హే ఈశ్వరా! నీవు కృప, ఐశ్వర్యం, తేజస్సు, మహిమ, పరాక్రమం, బలం మరియు సమస్త దివ్య గుణాలతో అలంకృతుడవు; అందువల్ల నీవే భగవాన్, సమస్తుల ప్రభువు।
Verse 6
विष्णुपत्नि महामाये महापुरुषलक्षणे । प्रीयेथा मे महाभागे लोकमातर्नमोऽस्तु ते ॥ ६ ॥
హే విష్ణుపత్ని, మహామాయే, మహాపురుషలక్షణే! హే మహాభాగే, నాపై ప్రసన్నమవు. హే లోకమాతా, నీకు నా నమస్కారం।
Verse 7
ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय महाविभूतिपतये सह महाविभूतिभिर्बलिमुपहरामीति । अनेनाहरहर्मन्त्रेण विष्णोरावाहनार्घ्यपाद्योपस्पर्शनस्नानवासउपवीतविभूषणगन्धपुष्पधूप दीपोपहाराद्युपचारान् सुसमाहितोपाहरेत् ॥ ७ ॥
ఓం నమో భగవతే మహాపురుషాయ, మహానుభావాయ, మహావిభూతి-పతయే—మహావిభూతులతో కూడిన నీకు ఈ బలి/నైవేద్యాన్ని సమర్పిస్తున్నాను. ఈ మంత్రాన్ని ప్రతిదినం ఏకాగ్రచిత్తంతో జపించి, విష్ణువును ఆవాహన చేసి అర్ఘ్య, పాద్య, ఆచమనం, స్నానజలం, వస్త్రం, యజ్ఞోపవీతం, ఆభరణాలు, గంధం, పుష్పం, ధూపం, దీపం మొదలైన అన్ని ఉపచారాలను అర్పించాలి।
Verse 8
हवि:शेषं च जुहुयादनले द्वादशाहुती: । ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महाविभूतिपतये स्वाहेति ॥ ८ ॥
తర్వాత మిగిలిన హవిస్సును పవిత్ర అగ్నిలో పన్నెండు ఆహుతులుగా సమర్పించాలి. ప్రతి ఆహుతితో ఈ మంత్రం పలకాలి—“ఓం నమో భగవతే మహాపురుషాయ మహావిభూతి-పతయే స్వాహా।”
Verse 9
श्रियं विष्णुं च वरदावाशिषां प्रभवावुभौ । भक्त्या सम्पूजयेन्नित्यं यदीच्छेत्सर्वसम्पद: ॥ ९ ॥
సర్వ ఐశ్వర్యాలను కోరువాడు నిత్యం భక్తితో శ్రీలక్ష్మీతో కూడిన విష్ణువును విధివిధానంగా సంపూజించాలి. లక్ష్మీ-నారాయణులు ఇద్దరూ వరదాతలు, ఆశీర్వాదాల మూలాలు, సమస్త శుభసంపదలకు కారణభూతులు।
Verse 10
प्रणमेद्दण्डवद्भूमौ भक्तिप्रह्वेण चेतसा । दशवारं जपेन्मन्त्रं तत: स्तोत्रमुदीरयेत् ॥ १० ॥
భక్తితో వినమ్రమైన మనస్సుతో నేలపై దండవత్ ప్రణామం చేయాలి. దండవత్ ప్రణామం చేస్తూ ఆ మంత్రాన్ని పది సార్లు జపించి, తరువాత స్తోత్రాన్ని పఠించాలి।
Verse 11
युवां तु विश्वस्य विभू जगत: कारणं परम् । इयं हि प्रकृति: सूक्ष्मा मायाशक्तिर्दुरत्यया ॥ ११ ॥
హే విభూ! మీరు ఇద్దరూ (విష్ణువు మరియు శ్రీలక్ష్మీ) సమస్త జగత్తుకు అధిపతులు, సృష్టికి పరమ కారణం. ఈ ప్రకృతి అతి సూక్ష్మం; ఇది మీ మాయాశక్తి, దాన్ని దాటడం దుర్లభం।
Verse 12
तस्या अधीश्वर: साक्षात्त्वमेव पुरुष: पर: । त्वं सर्वयज्ञ इज्येयं क्रियेयं फलभुग्भवान् ॥ १२ ॥
హే ప్రభూ! ఆ శక్తికి అధీశ్వరుడు సాక్షాత్తు నీవే పరమపురుషుడు. నీవే యజ్ఞస్వరూపుడు; శ్రీలక్ష్మి నీకు అర్పించే ఆరాధన యొక్క ఆదిరూపం, నీవు సమస్త యజ్ఞఫలభోక్తవు.
Verse 13
गुणव्यक्तिरियं देवी व्यञ्जको गुणभुग्भवान् । त्वं हि सर्वशरीर्यात्मा श्री: शरीरेन्द्रियाशया: । नामरूपे भगवती प्रत्ययस्त्वमपाश्रय: ॥ १३ ॥
ఇక్కడున్న శ్రీదేవి గుణాల వ్యక్తిరూపం; నీవు ఆ గుణాలను వ్యక్తం చేయువాడవు, వాటిని అనుభవించువాడవు. నీవే సమస్త శరీరధారుల పరమాత్మ; శ్రీ వారి శరీర-ఇంద్రియ-మనోాశ్రయరూపం. ఆమెకు పవిత్ర నామరూపములు ఉన్నాయి; నీవు ఆ నామరూపాలన్నిటికి ఆధారం, అవి ప్రकटించుటకు కారణం.
Verse 14
यथा युवां त्रिलोकस्य वरदौ परमेष्ठिनौ । तथा म उत्तमश्लोक सन्तु सत्या महाशिष: ॥ १४ ॥
మీరు ఇద్దరూ త్రిలోకాలకు పరమాధిపతులు, వరదాతలు అయినట్లే, హే ఉత్తమశ్లోక ప్రభూ, మీ కృపవల్ల నా మహాశయాలు సత్యమగునుగాక.
Verse 15
इत्यभिष्टूय वरदं श्रीनिवासं श्रिया सह । तन्नि:सार्योपहरणं दत्त्वाचमनमर्चयेत् ॥ १५ ॥
ఇలా వరదాత అయిన శ్రీనివాసుడు విష్ణువును శ్రీలక్ష్మితో కలిసి పై విధానానుసారం స్తుతించి ఆరాధించాలి. తరువాత పూజాసామగ్రిని తొలగించి వారికి ఆచమనార్థం జలాన్ని సమర్పించి, మళ్లీ వారి అర్చన చేయాలి.
Verse 16
तत: स्तुवीत स्तोत्रेण भक्तिप्रह्वेण चेतसा । यज्ञोच्छिष्टमवघ्राय पुनरभ्यर्चयेद्धरिम् ॥ १६ ॥
తదుపరి భక్తి, వినయంతో వంగిన మనస్సుతో స్తోత్రం ద్వారా ప్రభువును మరియు శ్రీలక్ష్మిని స్తుతించాలి. తరువాత యజ్ఞప్రసాద అవశేషాన్ని వాసన చూసి, మళ్లీ హరిని మరియు లక్ష్మీజీని అభ్యర్చించాలి.
Verse 17
पतिं च परया भक्त्या महापुरुषचेतसा । प्रियैस्तैस्तैरुपनमेत् प्रेमशील: स्वयं पति: । बिभृयात् सर्वकर्माणि पत्न्या उच्चावचानि च ॥ १७ ॥
భర్తను పరమపురుషుని ప్రతినిధిగా భావించి భార్య నిర్మల భక్తితో ప్రసాదం అర్పించి ఆయనను పూజించాలి. భార్య ప్రేమతో సంతోషించిన భర్త కుటుంబంలోని చిన్నపెద్ద పనులన్నిటిని స్వయంగా నిర్వహించాలి.
Verse 18
कृतमेकतरेणापि दम्पत्योरुभयोरपि । पत्न्यां कुर्यादनर्हायां पतिरेतत् समाहित: ॥ १८ ॥
భర్త-భార్యలలో ఒక్కరు చేసినా ఈ భక్తిసేవ పూర్తవుతుంది; వారి సత్సంబంధం వల్ల ఫలం ఇద్దరికీ కలుగుతుంది. కాబట్టి భార్య చేయలేకపోతే భర్త జాగ్రత్తగా చేయాలి; విశ్వాసమున్న భార్య కూడా ఫలాన్ని పంచుకుంటుంది.
Verse 19
विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन । विप्रान् स्त्रियो वीरवती: स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता ॥ १९ ॥ उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रत: । अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामसमृद्धये ॥ २० ॥
ఈ విష్ణు-వ్రతాన్ని స్వీకరించి దాని ఆచరణలో ఎప్పటికీ విఘాతం కలిగించకూడదు. ప్రసాద శేషం, పుష్పమాలలు, చందనం, నైవేద్యం, అలంకారాలతో ప్రతిరోజూ బ్రాహ్మణులను మరియు భర్త-సంతానాలతో శాంతిగా జీవించే స్త్రీలను భక్తితో పూజించాలి; నియమాలను పాటిస్తూ భార్య నిత్యం మహాభక్తితో శ్రీ విష్ణువును ఆరాధించాలి.
Verse 20
विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन । विप्रान् स्त्रियो वीरवती: स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता ॥ १९ ॥ उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रत: । अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामसमृद्धये ॥ २० ॥
ఆపై దేవునిని తన ధామంలో శయ్యపై విశ్రాంతి చేయించి, అర్పించిన నైవేద్యాన్ని ముందుంచాలి. ఆత్మశుద్ధి మరియు సమస్త కోరికల సమృద్ధి కోసం ప్రసాదాన్ని స్వీకరించాలి; ఇలా దంపతులు ఇద్దరూ శుద్ధి పొంది కోరిన ఫలాన్ని పొందుతారు.
Verse 21
एतेन पूजाविधिना मासान् द्वादश हायनम् । नीत्वाथोपरमेत्साध्वी कार्तिके चरमेऽहनि ॥ २१ ॥
ఈ పూజావిధానంతో సతీ భార్య పన్నెండు నెలలు, అంటే ఒక సంవత్సరం నిరంతరం సేవ చేయాలి. ఒక సంవత్సరం పూర్తయ్యాక కార్తీక మాసపు పౌర్ణమి రోజున ఉపవాసం చేసి వ్రతాన్ని ముగించాలి.
Verse 22
श्वोभूतेऽप उपस्पृश्य कृष्णमभ्यर्च्य पूर्ववत् । पय:शृतेन जुहुयाच्चरुणा सह सर्पिषा । पाकयज्ञविधानेन द्वादशैवाहुती: पति: ॥ २२ ॥
మరుసటి రోజు ఉదయం స్నానం చేసి, మునుపటిలాగే శ్రీకృష్ణుని ఆరాధించాలి. గృహ్యసూత్రోక్త పాకయజ్ఞవిధానముతో నెయ్యి కలిపిన పాయసం/ఖీరు వండి, ఆ చరుతో భర్త అగ్నిలో పన్నెండు ఆహుతులు సమర్పించాలి.
Verse 23
आशिष: शिरसादाय द्विजै: प्रीतै: समीरिता: । प्रणम्य शिरसा भक्त्या भुञ्जीत तदनुज्ञया ॥ २३ ॥
ఆపై బ్రాహ్మణులను సంతృప్తిపరచాలి. సంతుష్టులైన బ్రాహ్మణులు ఆశీర్వదించినప్పుడు, భక్తితో శిరస్సు వంచి నమస్కరించి, వారి అనుమతితో ప్రసాదం స్వీకరించాలి.
Verse 24
आचार्यमग्रत: कृत्वा वाग्यत: सह बन्धुभि: । दद्यात्पत्न्यै चरो: शेषं सुप्रजास्त्वं सुसौभगम् ॥ २४ ॥
భోజనం చేయకముందు ఆచార్యుని ముందుగా సౌకర్యంగా కూర్చోబెట్టి, బంధువులతో కలిసి వాక్సంయమంతో గురువుకు ప్రసాదం సమర్పించాలి. తరువాత భార్య నెయ్యితో వండిన చరు శేషాన్ని భుజించాలి; దీనివల్ల సద్గుణసంపన్న సంతానం, శుభసౌభాగ్యం లభిస్తాయి.
Verse 25
एतच्चरित्वा विधिवद्व्रतं विभो रभीप्सितार्थं लभते पुमानिह । स्त्री चैतदास्थाय लभेत सौभगं श्रियं प्रजां जीवपतिं यशो गृहम् ॥ २५ ॥
శాస్త్రవిధి ప్రకారం ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తే, పురుషుడు ఈ జన్మలోనే ప్రభువుని నుండి కోరిన వరాలను పొందుతాడు. ఈ విధిని ఆచరించే స్త్రీకు సౌభాగ్యం, ఐశ్వర్యం, సంతానం, దీర్ఘాయుష్మంతుడైన భర్త, యశస్సు మరియు శుభగృహం లభిస్తాయి.
Verse 26
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
ఈ వ్రతాన్ని కన్య ఆచరిస్తే సమగ్రలక్షణాలున్న భర్తను పొందుతుంది; అవీరా (భర్త/పుత్రరహిత) స్త్రీ పాపక్షయంతో ఉత్తమ గతిని పొందుతుంది; సంతానం మరణించిన స్త్రీ దీర్ఘాయుష్మంతుడైన సంతానాన్ని, ధనసమృద్ధిని పొందుతుంది. దుర్భాగ్యురాలు సుభాగ్యురాలవుతుంది, కురూపురాలు అగ్రరూపాన్ని పొందుతుంది; రోగి రోగముక్తుడై కార్యసాధక దేహాన్ని పొందుతాడు. పితృదేవతల నిమిత్త కర్మల్లో, ముఖ్యంగా శ్రాద్ధంలో, ఈ కథను పఠిస్తూ ఆహుతులు సమర్పిస్తే వారు అత్యంత తృప్తి చెంది సమస్త కోరికలను ప్రసాదిస్తారు. హోమాంతంలో అగ్నిదేవుడు, శ్రీహరి విష్ణువు మరియు శ్రీలక్ష్మీ ప్రసన్నులవుతారు. ఓ రాజా పరీక్షితా! దితి ఈ మహావ్రతాన్ని ఆచరించి మరుతుల వంటి పుణ్యసంతానాన్ని, సుఖజీవితాన్ని పొందింది—ఇదంతా నేను విస్తారంగా వివరించాను.
Verse 27
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించిన కన్యకు సమగ్ర శుభలక్షణాలున్న ఉత్తమ భర్త లభిస్తాడు. ‘అవీరా’—భర్త లేదా కుమారుడు లేని స్త్రీ—ఈ కర్మను చేస్తే పాపరహితమై సద్గతిని పొందుతుంది. పుట్టిన వెంటనే పిల్లలు మరణించే స్త్రీకి దీర్ఘాయుష్కుడైన కుమారుడు లభించి ధనసంపద కలుగుతుంది; దుర్భాగ్యవతి సుభాగ్యవతిగా మారుతుంది, కురూపిణి శ్రేష్ఠరూపాన్ని పొందుతుంది. రోగగ్రస్తుడు రోగముక్తుడై కార్యసాధకమైన ఆరోగ్యదేహాన్ని పొందుతాడు. శ్రాద్ధాది సమయంలో పితృదేవతలకు హోమం చేస్తూ ఈ కథను పఠిస్తే వారు అత్యంత తృప్తిచెంది సమస్త కోరికలను ప్రసాదిస్తారు. హోమాంతంలో శ్రీహరి మరియు శ్రీలక్ష్మీ పరమంగా ప్రసన్నులవుతారు. ఓ రాజా పరీక్షితా, దితి ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించి మరుతుల పుణ్యజన్మను, సుఖజీవితాన్ని పొందిన విధానాన్ని నేను విస్తారంగా చెప్పాను.
Verse 28
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించిన కన్యకు సమగ్ర శుభలక్షణాలున్న ఉత్తమ భర్త లభిస్తాడు. ‘అవీరా’—భర్త లేదా కుమారుడు లేని స్త్రీ—ఈ విధిని చేస్తే పాపరహితమై సద్గతిని పొందుతుంది. పుట్టిన వెంటనే పిల్లలు మరణించే స్త్రీకి దీర్ఘాయుష్కుడైన కుమారుడు లభించి ధనసంపద కలుగుతుంది; దుర్భాగ్యవతి సుభాగ్యవతిగా మారుతుంది, కురూపిణి శ్రేష్ఠరూపాన్ని పొందుతుంది. రోగగ్రస్తుడు రోగముక్తుడై కార్యసాధకమైన ఆరోగ్యదేహాన్ని పొందుతాడు. శ్రాద్ధాది సమయంలో పితృదేవతలకు హోమం చేస్తూ ఈ కథను పఠిస్తే వారు అత్యంత తృప్తిచెంది సమస్త కోరికలను ప్రసాదిస్తారు. హోమాంతంలో శ్రీహరి మరియు శ్రీలక్ష్మీ పరమంగా ప్రసన్నులవుతారు. ఓ రాజా పరీక్షితా, దితి ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించి మరుతుల పుణ్యజన్మను, సుఖజీవితాన్ని పొందిన విధానాన్ని నేను విస్తారంగా చెప్పాను.
Frequently Asked Questions
The chapter frames the vrata as a time-bound, purity-oriented sādhana anchored in a calendrical vrata structure (tithi-māsa-niyama). Beginning in the bright fortnight signals growth and auspicious increase (śukla-pakṣa), aligning household intent (progeny, fortune, stability) with devotional discipline. The text’s emphasis is not mere astrology but regulated bhakti: cleanliness, mantra, worship before eating, and hearing sacred narrative—practices that cultivate sattva and steadiness for a full year.
The prayer states that Lakṣmī appears as the external energy in the material world yet is always the Lord’s internal energy (antaraṅgā-śakti). This reconciles two functions: she governs prosperity and embodied capacities in the world, while remaining transcendently united with Viṣṇu as His personal potency. The chapter uses this śakti-tattva to justify worshiping Lakṣmī-Nārāyaṇa together as the complete source of auspiciousness.
The text presents broad eligibility: married women (with husband’s guidance), husbands on behalf of wives, unmarried girls seeking a suitable husband, and women facing misfortune (avīrā, child-loss, poverty). The promised results range from progeny, reputation, fortune, health, and marital longevity to spiritual promotion for those without worldly supports. The narrative intent is to show that regulated devotion to Lakṣmī-Nārāyaṇa converts personal aims into God-pleasing practice, with results granted by divine satisfaction rather than mechanical ritualism.