Adhyaya 30

Verse 1

श्रीराजोवाच ततो महाभागवत उद्धवे निर्गते वनम् । द्वारवत्यां किमकरोद् भगवान् भूतभावन: ॥ १ ॥

రాజా పరీక్షితుడు అన్నాడు—మహాభాగవతుడైన उद्धవుడు వనానికి వెళ్లిన తరువాత, ద్వారకలో సమస్త జీవుల సంరక్షకుడైన భగవాన్ ఏమి చేసెను?

Verse 2

ब्रह्मशापोपसंसृष्टे स्वकुले यादवर्षभ: । प्रेयसीं सर्वनेत्राणां तनुं स कथमत्यजत् ॥ २ ॥

బ్రాహ్మణశాపంతో తన వంశం నాశనమైపోయిన తరువాత, యాదవశ్రేష్ఠుడైన భగవాన్ సమస్త నేత్రాలకు ప్రియమైన తన దేహాన్ని ఎలా విడిచెను?

Verse 3

प्रत्याक्रष्टुं नयनमबला यत्र लग्नं न शेकु: कर्णाविष्टं न सरति ततो यत् सतामात्मलग्नम् । यच्छ्रीर्वाचां जनयति रतिं किं नु मानं कवीनां द‍ृष्ट्वा जिष्णोर्युधि रथगतं यच्च तत्साम्यमीयु: ॥ ३ ॥

ఆ దివ్యరూపంపై స్త్రీల చూపు నిలిచినప్పుడు వారు దానిని వెనక్కి తీసుకోలేకపోయారు; ఆ రూపం సత్పురుషుల చెవుల్లో ప్రవేశించి హృదయంలో స్థిరమైతే ఇక ఎప్పటికీ విడువదు. ఆ శ్రీ కవుల వాక్కులకు కూడా మధురమైన రతిని కలిగిస్తుంది—అయితే వారి కీర్తి గురించి ఏమనాలి! అలాగే కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో అర్జునుని రథంపై ఉన్న ఆ రూపాన్ని చూచి అనేక యోధులు ప్రభువుతో సమానమైన దివ్యదేహాన్ని పొందారు.

Verse 4

श्री ऋषिरुवाच दिवि भुव्यन्तरिक्षे च महोत्पातान् समुत्थितान् । द‍ृष्ट्वासीनान् सुधर्मायां कृष्ण: प्राह यदूनिदम् ॥ ४ ॥

శ్రీశుకదేవ ఋషి చెప్పెను—ఆకాశంలో, భూమిపై, అంతరిక్షంలో అనేక కలవర సూచక ఉపద్రవాలను చూచి, సుధర్మ సభలో కూర్చున్న యాదవులను ఉద్దేశించి భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు ఇలా పలికెను.

Verse 5

श्रीभगवानुवाच एते घोरा महोत्पाता द्वार्वत्यां यमकेतव: । मुहूर्तमपि न स्थेयमत्र नो यदुपुङ्गवा: ॥ ५ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే యదువంశ నాయకులారా, ద్వారకలో యమధ్వజాలవలె ఈ ఘోర అపశకునాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇక్కడ క్షణమాత్రమూ ఉండకూడదు।

Verse 6

स्‍त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च शङ्खोद्धारं व्रजन्त्वित: । वयं प्रभासं यास्यामो यत्र प्रत्यक् सरस्वती ॥ ६ ॥

స్త్రీలు, పిల్లలు, వృద్ధులు ఇక్కడి నుండి శంఖోద్ధారానికి వెళ్లాలి. మేము ప్రభాసక్షేత్రానికి వెళ్తాము; అక్కడ సరస్వతి నది పడమర దిశగా ప్రవహిస్తుంది.

Verse 7

तत्राभिषिच्य शुचय उपोष्य सुसमाहिता: । देवता: पूजयिष्याम: स्‍नपनालेपनार्हणै: ॥ ७ ॥

అక్కడ శుద్ధికై స్నానం చేసి, ఉపవాసం ఉండి, మనస్సును సమాధానంగా స్థిరపరచుకుందాం. ఆపై దేవతామూర్తులను స్నానింపజేసి, చందనలేపనం చేసి, అర్ఘ్యాది నైవేద్యాలతో పూజిద్దాం.

Verse 8

ब्राह्मणांस्तु महाभागान् कृतस्वस्त्ययना वयम् । गोभूहिरण्यवासोभिर्गजाश्वरथवेश्मभि: ॥ ८ ॥

మహాభాగ్య బ్రాహ్మణుల సహాయంతో ప్రాయశ్చిత్త-స్వస్త్యయనాలు నిర్వహించిన తరువాత, ఆ బ్రాహ్మణులను గోవులు, భూమి, బంగారం, వస్త్రాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు మరియు నివాసస్థానాలు ఇచ్చి సత్కరిస్తాము.

Verse 9

विधिरेष ह्यरिष्टघ्नो मङ्गलायनमुत्तमम् । देवद्विजगवां पूजा भूतेषु परमो भव: ॥ ९ ॥

ఈ విధానమే సమీపిస్తున్న అనిష్టాన్ని నివారించేది, అత్యుత్తమ మంగళాన్ని ప్రసాదించేది. దేవతలు, బ్రాహ్మణులు, గోవులు—వారికి చేసే పూజ సమస్త జీవులకు పరమ శ్రేయస్సైన ఉత్తమ జన్మను కలిగిస్తుంది.

Verse 10

इति सर्वे समाकर्ण्य यदुवृद्धा मधुद्विष: । तथेति नौभिरुत्तीर्य प्रभासं प्रययू रथै: ॥ १० ॥

మధుద్విషుడైన శ్రీకృష్ణుని వాక్యము విని యదువంశ వృద్ధులు “తథాస్తు” అని అంగీకరించారు. తరువాత వారు పడవలతో సముద్రం దాటి రథాలపై ప్రభాస తీర్థానికి వెళ్లారు.

Verse 11

तस्मिन् भगवतादिष्टं यदुदेवेन यादवा: । चक्रु: परमया भक्त्या सर्वश्रेयोपबृंहितम् ॥ ११ ॥

అక్కడ యదుదేవుడైన తమ స్వామి భగవంతుని ఆజ్ఞ ప్రకారం యాదవులు పరమ భక్తితో సమస్త శ్రేయస్సును పెంపొందించే ధార్మిక కర్మలను ఆచరించారు.

Verse 12

ततस्तस्मिन् महापानं पपुर्मैरेयकं मधु । दिष्टविभ्रंशितधियो यद्‌द्रवैर्भ्रश्यते मति: ॥ १२ ॥

తర్వాత విధివశాత్ ముసుగుపడ్డ బుద్ధిగల యాదవులు అక్కడ మధురమైన మైరేయ మద్యాన్ని విపరీతంగా త్రాగారు; అది మనస్సు మతిని పూర్తిగా మత్తెక్కిస్తుంది.

Verse 13

महापानाभिमत्तानां वीराणां द‍ृप्तचेतसाम् । कृष्णमायाविमूढानां सङ्घर्ष: सुमहानभूत् ॥ १३ ॥

అతిగా త్రాగి మత్తెక్కి అహంకారంతో నిండిన యదువీరులు శ్రీకృష్ణుని మాయచేత మోహితులై పరస్పరం ఘోరమైన కలహంలో పడ్డారు.

Verse 14

युयुधु: क्रोधसंरब्धा वेलायामाततायिन: । धनुर्भिरसिभिर्भल्ल‍ै‌र्गदाभिस्तोमरर्ष्टिभि: ॥ १४ ॥

కోపంతో ఉవ్వెత్తున లేచి వారు సముద్ర తీరంలో పరస్పరం దాడి చేసుకున్నారు; ధనుస్సులు-బాణాలు, ఖడ్గాలు, భల్లాలు, గదలు, తోమరాలు, భాలాలతో ఒకరినొకరు యుద్ధం చేశారు.

Verse 15

पतत्पताकै रथकुञ्जरादिभि: खरोष्ट्रगोभिर्महिषैर्नरैरपि । मिथ: समेत्याश्वतरै: सुदुर्मदा न्यहन्शरैर्दद्भ‍िरिव द्विपा वने ॥ १५ ॥

రెపరెపలాడే జెండాలతో కూడిన రథాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, ఒంటెలు, ఎద్దులు, దున్నపోతులు, కంచరగాడిదలు మరియు మనుషులపై కూడా ఎక్కి, ఆ యోధులు తీవ్ర కోపంతో ఒకరినొకరు సమీపించారు. అడవిలో ఏనుగులు దంతాలతో పోరాడుకున్నట్లు, వారు బాణాలతో ఒకరినొకరు హింసించుకున్నారు.

Verse 16

प्रद्युम्नसाम्बौ युधि रूढमत्सराव्- अक्रूरभोजावनिरुद्धसात्यकी । सुभद्रसङ्ग्रामजितौ सुदारुणौ गदौ सुमित्रासुरथौ समीयतु: ॥ १६ ॥

వారి పరస్పర శత్రుత్వం పెరిగిపోగా, ప్రద్యుమ్నుడు సాம்புనితో, అక్రూరుడు కుంతిభోజునితో, అనిరుద్ధుడు సాత్యకితో, సుభద్రుడు సంగ్రామజిత్తుతో, సుमित्रుడు సురథునితో మరియు ఇద్దరు గదులు ఒకరితో ఒకరు భీకరంగా పోరాడారు.

Verse 17

अन्ये च ये वै निशठोल्मुकादय: सहस्रजिच्छतजिद्भ‍ानुमुख्या: । अन्योन्यमासाद्य मदान्धकारिता जघ्नुर्मुकुन्देन विमोहिता भृशम् ॥ १७ ॥

నిశఠుడు, ఉల్ముకుడు, సహస్రజిత్తు, శతజిత్తు మరియు భాను వంటి ఇతరులు కూడా మత్తులో గుడ్డివారై, స్వయంగా ముకుందుని (శ్రీకృష్ణుడు) మాయచే పూర్తిగా మోహితులై, ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని చంపుకున్నారు.

Verse 18

दाशार्हवृष्ण्यन्धकभोजसात्वता मध्वर्बुदा माथुरशूरसेना: । विसर्जना: कुकुरा: कुन्तयश्च मिथस्तु जघ्नु: सुविसृज्य सौहृदम् ॥ १८ ॥

తమ సహజ స్నేహాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, వివిధ యదు వంశాలకు చెందిన సభ్యులు - దాశార్హులు, వృష్ణులు, అంధకులు, భోజులు, సాత్వతులు, మధులు, అర్బుదులు, మాథురులు, శూరసేనులు, విసర్జనులు, కుకులు మరియు కుంతీలు - అందరూ ఒకరినొకరు వధించుకున్నారు.

Verse 19

पुत्रा अयुध्यन् पितृभिर्भ्रातृभिश्च स्वस्रीयदौहित्रपितृव्यमातुलै: । मित्राणि मित्रै: सुहृद: सुहृद्भ‍ि- र्ज्ञातींस्त्वहन् ज्ञातय एव मूढा: ॥ १९ ॥

ఈ విధంగా భ్రమకు లోనై, కొడుకులు తండ్రులతో, సోదరులు సోదరులతో, మేనల్లుళ్ళు మేనమామలతో, మనుమలు తాతలతో మరియు పినతండ్రులతో పోరాడారు. మిత్రులు మిత్రులతో, శ్రేయోభిలాషులు శ్రేయోభిలాషులతో తలపడ్డారు. ఈ విధంగా బంధుమిత్రులందరూ ఒకరినొకరు చంపుకున్నారు.

Verse 20

शरेषु हीयमानेषु भज्यमानेसु धन्वसु । शस्‍त्रेषु क्षीयमानेषु मुष्टिभिर्जह्रुरेरका: ॥ २० ॥

వారి బాణాలు తరిగి, ధనుస్సులు విరిగి, ఇతర ఆయుధాలు క్షీణించినప్పుడు, వారు ఖాళీ చేతులతో ఎరుకా (కంచె) కాడలను పట్టుకున్నారు।

Verse 21

ता वज्रकल्पा ह्यभवन् परिघा मुष्टिना भृता: । जघ्नुर्द्विषस्तै: कृष्णेन वार्यमाणास्तु तं च ते ॥ २१ ॥

ముష్టిలో పట్టగానే ఆ ఎరుకా కాడలు వజ్రసమానంగా కఠినమైన ఇనుప దండాలుగా మారాయి। వాటితో వారు మళ్లీ మళ్లీ పరస్పరం దాడి చేసుకున్నారు; శ్రీకృష్ణుడు ఆపబోయినప్పుడు ఆయనపైన కూడా దాడి చేశారు।

Verse 22

प्रत्यनीकं मन्यमाना बलभद्रं च मोहिता: । हन्तुं कृतधियो राजन्नापन्ना आततायिन: ॥ २२ ॥

ఓ రాజా, మోహగ్రస్తులై వారు బలభద్రుని కూడా శత్రువుగా భావించారు। ఆయుధాలు చేతబట్టి, ఆయనను చంపాలనే సంకల్పంతో దుండగుల్లా ఆయనవైపు పరుగెత్తారు।

Verse 23

अथ तावपि सङ्‌क्रु‌द्धावुद्यम्य कुरुनन्दन । एरकामुष्टिपरिघौ चरन्तौ जघ्नतुर्युधि ॥ २३ ॥

ఓ కురునందన, అప్పుడు కృష్ణుడు మరియు బలరాముడు కూడా తీవ్రంగా కోపించారు। ఎరుకా కాడలను దండాలుగా ఎత్తుకుని, యుద్ధభూమిలో సంచరిస్తూ వాటితో సంహరించసాగారు।

Verse 24

ब्रह्मशापोपसृष्टानां कृष्णमायावृतात्मनाम् । स्पर्धाक्रोध: क्षयं निन्ये वैणवोऽग्निर्यथा वनम् ॥ २४ ॥

బ్రాహ్మణుల శాపానికి లోనై, శ్రీకృష్ణ మాయచే ఆవరించబడిన ఆ యోధుల పోటీ-కోపం వారిని నాశనానికి నడిపించింది—వెదురు తోటలో పుట్టిన అగ్ని సమస్త వనాన్ని దహించునట్లు।

Verse 25

एवं नष्टेषु सर्वेषु कुलेषु स्वेषु केशव: । अवतारितो भुवो भार इति मेनेऽवशेषित: ॥ २५ ॥

తన వంశంలోని వారందరూ నశించినప్పుడు కేశవుడు మనసులో—ఇక భూమి భారము దించబడింది; ఏదీ మిగలలేదు అని భావించాడు।

Verse 26

राम: समुद्रवेलायां योगमास्थाय पौरुषम् । तत्याज लोकं मानुष्यं संयोज्यात्मानमात्मनि ॥ २६ ॥

అప్పుడు రాముడు సముద్రతీరంలో యోగస్థితిని ఆశ్రయించి పరమపురుషునందు మనస్సు నిలిపి, ఆత్మను ఆత్మలో లయపరచి ఈ మానవలోకాన్ని విడిచెను।

Verse 27

रामनिर्याणमालोक्य भगवान् देवकीसुत: । निषसाद धरोपस्थे तुष्णीमासाद्य पिप्पलम् ॥ २७ ॥

రాముని నిర్యాణాన్ని చూసిన దేవకీసుతుడైన భగవాన్ కృష్ణుడు సమీపంలోని పిప్పల వృక్షం కింద నేలపై మౌనంగా కూర్చున్నాడు।

Verse 28

बिभ्रच्चतुर्भुजं रूपं भ्राजिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिरा: कुर्वन् विधूम इव पावक: ॥ २८ ॥ श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं तप्तहाटकवर्चसम् । कौशेयाम्बरयुग्मेन परिवीतं सुमङ्गलम् ॥ २९ ॥ सुन्दरस्मितवक्त्राब्जं नीलकुन्तलमण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामाक्षं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३० ॥ कटिसूत्रब्रह्मसूत्रकिरीटकटकाङ्गदै: । हारनूपुरमुद्राभि: कौस्तुभेन विराजितम् ॥ ३१ ॥ वनमालापरीताङ्गं मूर्तिमद्भ‍िर्निजायुधै: । कृत्वोरौ दक्षिणे पादमासीनं पङ्कजारुणम् ॥ ३२ ॥

ప్రభువు తన స్వప్రభతో ప్రకాశించే చతుర్భుజ రూపాన్ని ధరించి, ధూమరహిత అగ్నివలె అన్ని దిశల అంధకారాన్ని తొలగించెను। ఆయన ఘనశ్యామ మేఘవర్ణుడు; కరిగిన బంగారంలాంటి కాంతితో మెరిసి, వక్షస్థలంలో శ్రీवत్స చిహ్నంతో సర్వమంగళమయుడై ఉన్నాడు। రేశమీ వస్త్రయుగలాన్ని ధరించి, కమలముఖంపై మధురస్మితం, నీలకుంతలాలు, మనోహర కమలనయనాలు, మెరుస్తున్న మకరకుండలాలు కలవాడు। కటిసూత్రం, యజ్ఞోపవీతం, కిరీటం, కటకాలు, అంగదాలు, హారాలు, నూపురాలు, రాజచిహ్నాలు మరియు కౌస్తుభమణితో విరాజిల్లెను। వనమాలాతో అలంకృతమైన ఆయన దేహాన్ని చుట్టి ఆయన స్వాయుధాలు మూర్తిమంతమై నిలిచెను; ఆయన కుడి తొడపై ఎడమ పాదాన్ని—కమలారుణ తళంతో—ఉంచి ఆసీనుడయ్యెను।

Verse 29

बिभ्रच्चतुर्भुजं रूपं भ्राजिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिरा: कुर्वन् विधूम इव पावक: ॥ २८ ॥ श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं तप्तहाटकवर्चसम् । कौशेयाम्बरयुग्मेन परिवीतं सुमङ्गलम् ॥ २९ ॥ सुन्दरस्मितवक्त्राब्जं नीलकुन्तलमण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामाक्षं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३० ॥ कटिसूत्रब्रह्मसूत्रकिरीटकटकाङ्गदै: । हारनूपुरमुद्राभि: कौस्तुभेन विराजितम् ॥ ३१ ॥ वनमालापरीताङ्गं मूर्तिमद्भ‍िर्निजायुधै: । कृत्वोरौ दक्षिणे पादमासीनं पङ्कजारुणम् ॥ ३२ ॥

ప్రభువు తన స్వప్రభతో ప్రకాశించే చతుర్భుజ రూపాన్ని ధరించి, ధూమరహిత అగ్నివలె అన్ని దిశల అంధకారాన్ని తొలగించెను। ఆయన ఘనశ్యామ మేఘవర్ణుడు; కరిగిన బంగారంలాంటి కాంతితో మెరిసి, వక్షస్థలంలో శ్రీवत్స చిహ్నంతో సర్వమంగళమయుడై ఉన్నాడు। రేశమీ వస్త్రయుగలాన్ని ధరించి, కమలముఖంపై మధురస్మితం, నీలకుంతలాలు, మనోహర కమలనయనాలు, మెరుస్తున్న మకరకుండలాలు కలవాడు। కటిసూత్రం, యజ్ఞోపవీతం, కిరీటం, కటకాలు, అంగదాలు, హారాలు, నూపురాలు, రాజచిహ్నాలు మరియు కౌస్తుభమణితో విరాజిల్లెను। వనమాలాతో అలంకృతమైన ఆయన దేహాన్ని చుట్టి ఆయన స్వాయుధాలు మూర్తిమంతమై నిలిచెను; ఆయన కుడి తొడపై ఎడమ పాదాన్ని—కమలారుణ తళంతో—ఉంచి ఆసీనుడయ్యెను।

Verse 30

बिभ्रच्चतुर्भुजं रूपं भ्राजिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिरा: कुर्वन् विधूम इव पावक: ॥ २८ ॥ श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं तप्तहाटकवर्चसम् । कौशेयाम्बरयुग्मेन परिवीतं सुमङ्गलम् ॥ २९ ॥ सुन्दरस्मितवक्त्राब्जं नीलकुन्तलमण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामाक्षं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३० ॥ कटिसूत्रब्रह्मसूत्रकिरीटकटकाङ्गदै: । हारनूपुरमुद्राभि: कौस्तुभेन विराजितम् ॥ ३१ ॥ वनमालापरीताङ्गं मूर्तिमद्भ‍िर्निजायुधै: । कृत्वोरौ दक्षिणे पादमासीनं पङ्कजारुणम् ॥ ३२ ॥

ప్రభువు తన స్వప్రభతో ప్రకాశించే చతుర్భుజ రూపాన్ని ధరించి, ధూమరహిత అగ్నిలా అన్ని దిశల అంధకారాన్ని తొలగించాడు. ఆయన వక్షస్థలంలో శ్రీవత్సచిహ్నం, దేహం ఘనశ్యామ మేఘవర్ణం, కాంతి కరిగిన స్వర్ణంలా మెరిసింది; రేశ్మీ వస్త్రయుగ్మంతో శుభమంగళంగా అలంకృతుడయ్యాడు. కమలముఖంపై మధురస్మితం, నీలకేశాల అలంకారం, పద్మసమ ఆకర్షణీయ నేత్రాలు, మకరాకార కుండలాలు మెరుస్తున్నాయి. కటిసూత్రం, యజ్ఞోపవీతం, కిరీటం, కటకాలు, అంగదాలు, కౌస్తుభమణి, హారాలు, నూపురాలు మరియు రాజచిహ్నాలతో విరాజిల్లాడు. వనమాలతో ఆవృతమైన దేహంతో, మూర్తిమంతమైన తన ఆయుధాలతో చుట్టుముట్టబడి, కుడి తొడపై ఎర్రని పద్మతలమున్న ఎడమ పాదాన్ని ఉంచి ఆసీనుడయ్యాడు.

Verse 31

बिभ्रच्चतुर्भुजं रूपं भ्राजिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिरा: कुर्वन् विधूम इव पावक: ॥ २८ ॥ श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं तप्तहाटकवर्चसम् । कौशेयाम्बरयुग्मेन परिवीतं सुमङ्गलम् ॥ २९ ॥ सुन्दरस्मितवक्त्राब्जं नीलकुन्तलमण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामाक्षं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३० ॥ कटिसूत्रब्रह्मसूत्रकिरीटकटकाङ्गदै: । हारनूपुरमुद्राभि: कौस्तुभेन विराजितम् ॥ ३१ ॥ वनमालापरीताङ्गं मूर्तिमद्भ‍िर्निजायुधै: । कृत्वोरौ दक्षिणे पादमासीनं पङ्कजारुणम् ॥ ३२ ॥

ప్రభువు తన స్వప్రభతో ప్రకాశించే చతుర్భుజ రూపాన్ని ధరించి, ధూమరహిత అగ్నిలా అన్ని దిశల అంధకారాన్ని తొలగించాడు. వక్షస్థలంలో శ్రీవత్సచిహ్నం; దేహం ఘనశ్యామ మేఘవర్ణం, కాంతి కరిగిన స్వర్ణంలా మెరిసింది; రేశ్మీ వస్త్రయుగ్మంతో మంగళంగా అలంకృతుడయ్యాడు. కమలముఖంపై మధురస్మితం, నీలకేశాల అలంకారం, పద్మసమ ఆకర్షణీయ నేత్రాలు, మకరాకార కుండలాలు మెరుస్తున్నాయి. కటిసూత్రం, యజ్ఞోపవీతం, కిరీటం, కటకాలు-అంగదాలు, కౌస్తుభమణి, హారాలు, నూపురాలు మరియు రాజచిహ్నాలతో విరాజిల్లాడు. వనమాలతో ఆవృతమైన దేహంతో, మూర్తిమంతమైన తన ఆయుధాలతో చుట్టుముట్టబడి, కుడి తొడపై ఎర్రని పద్మతలమున్న ఎడమ పాదాన్ని ఉంచి ఆసీనుడయ్యాడు.

Verse 32

बिभ्रच्चतुर्भुजं रूपं भ्राजिष्णु प्रभया स्वया । दिशो वितिमिरा: कुर्वन् विधूम इव पावक: ॥ २८ ॥ श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं तप्तहाटकवर्चसम् । कौशेयाम्बरयुग्मेन परिवीतं सुमङ्गलम् ॥ २९ ॥ सुन्दरस्मितवक्त्राब्जं नीलकुन्तलमण्डितम् । पुण्डरीकाभिरामाक्षं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३० ॥ कटिसूत्रब्रह्मसूत्रकिरीटकटकाङ्गदै: । हारनूपुरमुद्राभि: कौस्तुभेन विराजितम् ॥ ३१ ॥ वनमालापरीताङ्गं मूर्तिमद्भ‍िर्निजायुधै: । कृत्वोरौ दक्षिणे पादमासीनं पङ्कजारुणम् ॥ ३२ ॥

ప్రభువు తన స్వప్రభతో ప్రకాశించే చతుర్భుజ రూపాన్ని ధరించి, ధూమరహిత అగ్నిలా అన్ని దిశల అంధకారాన్ని తొలగించాడు. వక్షస్థలంలో శ్రీవత్సచిహ్నం; దేహం ఘనశ్యామ మేఘవర్ణం, కాంతి కరిగిన స్వర్ణంలా మెరిసింది; రేశ్మీ వస్త్రయుగ్మంతో మంగళంగా అలంకృతుడయ్యాడు. కమలముఖంపై మధురస్మితం, నీలకేశాల అలంకారం, పద్మసమ ఆకర్షణీయ నేత్రాలు, మకరాకార కుండలాలు మెరుస్తున్నాయి. కటిసూత్రం, యజ్ఞోపవీతం, కిరీటం, కటకాలు-అంగదాలు, కౌస్తుభమణి, హారాలు, నూపురాలు మరియు రాజచిహ్నాలతో విరాజిల్లాడు. వనమాలతో ఆవృతమైన దేహంతో, మూర్తిమంతమైన తన ఆయుధాలతో చుట్టుముట్టబడి, కుడి తొడపై ఎర్రని పద్మతలమున్న ఎడమ పాదాన్ని ఉంచి ఆసీనుడయ్యాడు.

Verse 33

मुषलावशेषाय:खण्डकृतेषुर्लुब्धको जरा । मृगास्याकारं तच्चरणं विव्याध मृगशङ्कया ॥ ३३ ॥

అప్పుడే జరా అనే వేటగాడు అక్కడికి వచ్చి, మృగభ్రమంతో ప్రభువు పాదాన్ని జింక ముఖంలా భావించాడు. వేట దొరికిందని అనుకొని, సామ్బ ముషలంలో మిగిలిన ఇనుప ముక్కతో తయారుచేసిన తన బాణంతో ఆ పాదాన్ని ఛేదించాడు.

Verse 34

चतुर्भुजं तं पुरुषं द‍ृष्ट्वा स कृतकिल्बिष: । भीत: पपात शिरसा पादयोरसुरद्विष: ॥ ३४ ॥

ఆ చతుర్భుజ పురుషుని చూసిన వెంటనే, తాను చేసిన అపరాధానికి భయపడిన వేటగాడు, అసురద్వేషి ప్రభువు పాదాల వద్ద తల పెట్టి పడిపోయాడు.

Verse 35

अजानता कृतमिदं पापेन मधुसूदन । क्षन्तुमर्हसि पापस्य उत्तम:श्लोक मेऽनघ ॥ ३५ ॥

జరా ఇలా అన్నాడు: ఓ మధుసూదనా, అజ్ఞానంతో నేను ఈ పాపం చేశాను. ఓ ఉత్తమశ్లోకా, ఓ పుణ్యమూర్తీ, దయచేసి ఈ పాపిని క్షమించు.

Verse 36

यस्यानुस्मरणं नृणामज्ञानध्वान्तनाशनम् । वदन्ति तस्य ते विष्णो मयासाधु कृतं प्रभो ॥ ३६ ॥

ఓ విష్ణుమూర్తీ, నీ నిరంతర స్మరణం అజ్ఞానాంధకారాన్ని నాశనం చేస్తుందని పండితులు చెబుతారు. ఓ ప్రభూ, నేను నీ పట్ల అపచారం చేశాను!

Verse 37

तन्माशु जहि वैकुण्ठ पाप्मानं मृगलुब्धकम् । यथा पुनरहं त्वेवं न कुर्यां सदतिक्रमम् ॥ ३७ ॥

కాబట్టి, ఓ వైకుంఠనాథా, ఈ పాపిష్టి వేటగాడిని ఇప్పుడే సంహరించు, తద్వారా నేను మళ్ళీ సాధువుల పట్ల ఇటువంటి అపచారం చేయను.

Verse 38

यस्यात्मयोगरचितं न विदुर्विरिञ्चो रुद्रादयोऽस्य तनया: पतयो गिरां ये । त्वन्मायया पिहितद‍ृष्टय एतदञ्ज: किं तस्य ते वयमसद्गतयो गृणीम: ॥ ३८ ॥

బ్రహ్మ, రుద్రుల వంటి దేవతలు కూడా నీ మాయను అర్థం చేసుకోలేనప్పుడు, మా వంటి అల్పజీవులు నీ గురించి ఏమి చెప్పగలరు?

Verse 39

श्रीभगवानुवाच मा भैर्जरे त्वमुत्तिष्ठ काम एष कृतो हि मे । याहि त्वं मदनुज्ञात: स्वर्गं सुकृतिनां पदम् ॥ ३९ ॥

శ్రీ భగవానుడు పలికెను: ఓ జరా, భయపడకు. లెమ్ము. ఇదంతా నా కోరిక మేరకే జరిగింది. నా అనుమతితో నీవు ఇప్పుడు పుణ్యలోకానికి వెళ్ళు.

Verse 40

इत्यादिष्टो भगवता कृष्णेनेच्छाशरीरिणा । त्रि: परिक्रम्य तं नत्वा विमानेन दिवं ययौ ॥ ४० ॥

స్వేచ్ఛతో దివ్య శరీరాన్ని ధరించే పరమేశ్వరుడు శ్రీకృష్ణుడు ఆజ్ఞాపించగా, ఆ వేటగాడు ప్రభువును మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేసి నమస్కరించాడు; ఆపై అతనిని తీసుకెళ్లేందుకు ప్రత్యక్షమైన దివ్య విమానంలో ఎక్కి వైకుంఠలోకానికి వెళ్లాడు।

Verse 41

दारुक: कृष्णपदवीमन्विच्छन्नधिगम्य ताम् । वायुं तुलसिकामोदमाघ्रायाभिमुखं ययौ ॥ ४१ ॥

ఆ సమయంలో దారుకుడు తన స్వామి శ్రీకృష్ణుని జాడను వెతుకుతూ అక్కడికి చేరాడు. దగ్గరపడగానే గాలిలో తులసి సువాసనను గ్రహించి, ఆ దిశగా ముందుకు సాగాడు।

Verse 42

तं तत्र तिग्मद्युभिरायुधैर्वृतं ह्यश्वत्थमूले कृतकेतनं पतिम् । स्‍नेहप्लुतात्मा निपपात पादयो रथादवप्लुत्य सबाष्पलोचन: ॥ ४२ ॥

అక్కడ అశ్వత్థ వృక్ష మూలంలో విశ్రాంతిగా ఉన్న, ప్రకాశించే ఆయుధాలతో చుట్టుముట్టబడ్డ స్వామి శ్రీకృష్ణుని చూసి దారుకుడి హృదయం స్నేహంతో ముంచెత్తింది. అతడు రథం నుంచి దూకి దిగుతూ కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో ప్రభువు పాదాల వద్ద పడిపోయాడు।

Verse 43

अपश्यतस्त्वच्चरणाम्बुजं प्रभो द‍ृष्टि: प्रणष्टा तमसि प्रविष्टा । दिशो न जाने न लभे च शान्तिं यथा निशायामुडुपे प्रणष्टे ॥ ४३ ॥

దారుకుడు అన్నాడు: ప్రభూ! మీ పాదపద్మ దర్శనం లేక నా దృష్టి నశించింది; నేను అంధకారంలోకి ప్రవేశించినవాడిని. చంద్రుడు లేని రాత్రిలో దారి తెలియనట్లే, నాకు దిక్కులు తెలియవు, శాంతి కూడా లభించదు।

Verse 44

इति ब्रुवति सूते वै रथो गरुडलाञ्छन: । खमुत्पपात राजेन्द्र साश्वध्वज उदीक्षत: ॥ ४४ ॥

శుకదేవ గోస్వామి చెప్పాడు: ఓ రాజేంద్రా! సారథి ఇంకా ఇలా మాట్లాడుతుండగానే, అతని కళ్లముందే గరుడ చిహ్నం ఉన్న ధ్వజంతో, గుర్రాలు మరియు పతాకంతో కూడిన ప్రభువు రథం ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయింది।

Verse 45

तमन्वगच्छन् दिव्यानि विष्णुप्रहरणानि च । तेनातिविस्मितात्मानं सूतमाह जनार्दन: ॥ ४५ ॥

అప్పుడు విష్ణువు యొక్క దివ్య ఆయుధాలు లేచి రథాన్ని అనుసరించాయి. ఆ అద్భుతాన్ని చూసి అత్యంత ఆశ్చర్యపడిన సారథితో జనార్దనుడు ఇలా పలికెను.

Verse 46

गच्छ द्वारवतीं सूत ज्ञातीनां निधनं मिथ: । सङ्कर्षणस्य निर्याणं बन्धुभ्यो ब्रूहि मद्दशाम् ॥ ४६ ॥

ఓ సారథీ, ద్వారకకు వెళ్లి బంధువులు పరస్పరం నశించిన వార్తను తెలియజేయి. అలాగే శ్రీసంకర్షణుని నిర్యాణమును, నా ప్రస్తుత స్థితిని కూడా వారికి చెప్పు.

Verse 47

द्वारकायां च न स्थेयं भवद्भ‍िश्च स्वबन्धुभि: । मया त्यक्तां यदुपुरीं समुद्र: प्लावयिष्यति ॥ ४७ ॥

నీవు మరియు నీ బంధువులు ద్వారకలో ఉండకూడదు; నేను విడిచిన యదుపురిని సముద్రం తప్పక ముంచివేస్తుంది.

Verse 48

स्वं स्वं परिग्रहं सर्वे आदाय पितरौ च न: । अर्जुनेनाविता: सर्व इन्द्रप्रस्थं गमिष्यथ ॥ ४८ ॥

మీరు అందరూ మీ మీ కుటుంబాలను, అలాగే మా తల్లిదండ్రులను కూడా తీసుకొని, అర్జునుని రక్షణలో ఇంద్రప్రస్థానికి వెళ్లండి.

Verse 49

त्वं तु मद्धर्ममास्थाय ज्ञाननिष्ठ उपेक्षक: । मन्मायारचितामेतां विज्ञायोपशमं व्रज ॥ ४९ ॥

కానీ నీవు, దారుకా, నా ధర్మాన్ని ఆశ్రయించి నాపై భక్తిలో స్థిరంగా ఉండు; జ్ఞానంలో నిశ్చలుడై, విషయాల పట్ల అనాసక్తుడవు. ఇవన్నీ నా మాయాశక్తి ప్రదర్శనమని గ్రహించి శాంతిని పొందు.

Verse 50

इत्युक्तस्तं परिक्रम्य नमस्कृत्य पुन: पुन: । तत्पादौ शीर्ष्ण्युपाधाय दुर्मना: प्रययौ पुरीम् ॥ ५० ॥

ఆజ్ఞ పొందిన దారుకుడు ప్రభువును ప్రదక్షిణ చేసి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించాడు. శ్రీకృష్ణుని కమలపాదాలను శిరస్సుపై ఉంచుకొని దుఃఖహృదయంతో నగరానికి వెళ్లిపోయాడు.