Adhyaya 21
Dharma, Purity, and the Inner Purpose of the Vedas (Karma-kāṇḍa Reoriented to Bhakti)
ఉద్ధవునికి శ్రీకృష్ణుని ఉపదేశం ఈ అధ్యాయంలో మరింత సూక్ష్మంగా మారుతుంది. ధర్మ–అధర్మం, శుద్ధి–అశుద్ధి అనే విభాగాలను స్పష్టంగా చెప్పి, భక్తి, సాంఖ్యశైలిలోని విచారణ, స్వధర్మానుష్ఠానం—ఇవే అధికార మార్గాలని; వీటిని విడిచితే జీవుడు సంసారంలో పడతాడని, తన తగిన స్థితిలో స్థిరత్వమే పుణ్యమని భగవాన్ బోధిస్తాడు. దేశం, కాలం, ద్రవ్యం, పరిస్థితి ప్రకారం శుద్ధి నిర్ణయం, కలుషిత భూముల నియమాలు, శుభకాలం, అలాగే మట్టి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, కాలం, మంత్రం ద్వారా శుద్ధి విధానాలు వివరించబడతాయి. చివరికి ‘పుష్పిత’ వేద ఫలవాక్యాలపై విమర్శ—అవి విషయాసక్తులను ఆకర్షిస్తాయి గానీ పరమశ్రేయస్సును నిర్ధారించవు. ఓంకారం, ఛందస్సులు తన నుంచే పుట్టి తనలోనే లయమవుతాయని; కర్మకాండ, ఉపాసనాకాండ, జ్ఞానకాండ అన్నీ గూఢంగా తననే సూచిస్తాయని శ్రీకృష్ణుడు వెల్లడించి, తదుపరి భాగంలో బాహ్య నియమాలు అంతర్ముఖ భగవత్సాక్షాత్కారం, శరణాగతిగా మారే దారిని సిద్ధం చేస్తాడు.
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच य एतान् मत्पथो हित्वा भक्तिज्ञानक्रियात्मकान् । क्षुद्रान् कामांश्चलै: प्राणैर्जुषन्त: संसरन्ति ते ॥ १ ॥
శ్రీభగవానుడు పలికెను: భక్తి, జ్ఞానం, నియతకర్మలతో కూడిన నా మార్గాలను విడిచి, చంచల ఇంద్రియాల వశమై తుచ్ఛ భోగాలను ఆశ్రయించేవారు సంసారచక్రంలో తిరుగుతారు.
Verse 2
स्वे स्वेऽधिकारे या निष्ठा स गुण: परिकीर्तित: । विपर्ययस्तु दोष: स्यादुभयोरेष निश्चय: ॥ २ ॥
తన తన అధికారంలో (స్వధర్మంలో) స్థిరనిష్ఠే గుణం (పుణ్యం) అని చెప్పబడింది; దానికి విరుద్ధమైన విపథం దోషం (పాపం)—ఇదే నిర్ణయం.
Verse 3
शुद्ध्यशुद्धी विधीयेते समानेष्वपि वस्तुषु । द्रव्यस्य विचिकित्सार्थं गुणदोषौ शुभाशुभौ । धर्मार्थं व्यवहारार्थं यात्रार्थमिति चानघ ॥ ३ ॥
ఓ నిర్దోషుడైన ఉద్ధవా, సమాన వర్గంలోని వస్తువులలోనూ సరైన నిర్ణయార్థం ద్రవ్యపు గుణదోషాలు, శుభాశుభాలను విచారించి శుద్ధి-అశుద్ధి విధించబడుతుంది—ధర్మార్థం, వ్యవహారార్థం, జీవనయాత్రార్థం కూడా।
Verse 4
दर्शितोऽयं मयाचारो धर्ममुद्वहतां धुरम् ॥ ४ ॥
సాంసారిక ధర్మనియమాల భారాన్ని మోసేవారికోసం నేను ఈ ఆచారమార్గాన్ని వెల్లడించాను।
Verse 5
भूम्यम्ब्वग्न्यनिलाकाशा भूतानां पञ्चधातव: । आब्रह्मस्थावरादीनां शारीरा आत्मसंयुता: ॥ ५ ॥
భూమి, జలం, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం—ఇవి పంచమహాభూతాలు; బ్రహ్మదేవుని నుండి స్థావరజీవుల వరకు సమస్త జీవుల శరీరాలు వీటితోనే నిర్మితమై, ఇవన్నీ ఏకైక పరమపురుషుడైన భగవంతుని నుండే ఉద్భవించాయి।
Verse 6
वेदेन नामरूपाणि विषमाणि समेष्वपि । धातुषूद्धव कल्प्यन्त एतेषां स्वार्थसिद्धये ॥ ६ ॥
ప్రియ ఉద్ధవా, సమస్త దేహాలు ఒకే పంచభూతాలతో నిర్మితమైనవై సమానమైనప్పటికీ, జీవులు తమ జీవనలక్ష్యాన్ని సాధించేందుకు వేదాలు వాటికి భిన్నమైన నామరూపాలను కల్పిస్తాయి।
Verse 7
देशकालादिभावानां वस्तूनां मम सत्तम । गुणदोषौ विधीयेते नियमार्थं हि कर्मणाम् ॥ ७ ॥
ఓ సద్గుణసంపన్నుడైన ఉద్ధవా, భౌతిక కర్మలను నియంత్రించుటకై దేశం, కాలం మొదలైన సమస్త వస్తువులలో యోగ్య-అయోగ్యమైన గుణదోషాలను నేను స్థాపించాను।
Verse 8
अकृष्णसारो देशानामब्रह्मण्योऽशुचिर्भवेत् । कृष्णसारोऽप्यसौवीरकीकटासंस्कृतेरिणम् ॥ ८ ॥
కృష్ణసార మృగములు లేని ప్రదేశములు, బ్రాహ్మణుల పట్ల భక్తి లేనివి, కీకటము వంటి బంజరు భూములు మరియు పవిత్రత లోపించిన ప్రదేశములు అన్నీ కలుషితమైనవిగా పరిగణించబడును.
Verse 9
कर्मण्यो गुणवान् कालो द्रव्यत: स्वत एव वा । यतो निवर्तते कर्म स दोषोऽकर्मक: स्मृत: ॥ ९ ॥
స్వతహాగా గానీ లేదా తగిన సామాగ్రి లభించుట వలన గానీ, విహిత కర్మలను ఆచరించుటకు అనుకూలమైన సమయము పవిత్రమైనది. కర్మకు ఆటంకం కలిగించే సమయం అపవిత్రమైనది.
Verse 10
द्रव्यस्य शुद्ध्यशुद्धी च द्रव्येण वचनेन च । संस्कारेणाथ कालेन महत्वाल्पतयाथवा ॥ १० ॥
ఒక వస్తువు యొక్క శుద్ధి లేదా అశుద్ధి అనేది మరొక వస్తువుతో సంపర్కం, మంత్రములు, సంస్కారములు, కాల ప్రభావం లేదా పరిమాణం ఆధారంగా నిర్ణయించబడుతుంది.
Verse 11
शक्त्याशक्त्याथ वा बुद्ध्या समृद्ध्या च यदात्मने । अघं कुर्वन्ति हि यथा देशावस्थानुसारत: ॥ ११ ॥
అపవిత్రమైన వస్తువులు ఒక వ్యక్తికి పాప ఫలితాలను కలిగిస్తాయా లేదా అనేది ఆ వ్యక్తి యొక్క శక్తి, బుద్ధి, సంపద, ప్రదేశం మరియు శారీరక స్థితిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
Verse 12
धान्यदार्वस्थितन्तूनां रसतैजसचर्मणाम् । कालवाय्वग्निमृत्तोयै: पार्थिवानां युतायुतै: ॥ १२ ॥
ధాన్యము, కలప, ఎముకలు, దారము, ద్రవపదార్థములు, లోహములు, చర్మము మరియు మట్టి వస్తువులు కాలము, గాలి, అగ్ని, మట్టి మరియు నీటి ద్వారా శుద్ధి చేయబడతాయి.
Verse 13
अमेध्यलिप्तं यद् येन गन्धलेपं व्यपोहति । भजते प्रकृतिं तस्य तच्छौचं तावदिष्यते ॥ १३ ॥
ఏ శుద్ధికర ద్రవ్యం అపవిత్ర వస్తువుపై ఉన్న దుర్వాసనను, మలిన ఆవరణాన్ని తొలగించి దానిని తన సహజ స్థితికి తిరిగి చేర్చుతుందో, అదే తగిన శౌచమని చెప్పబడుతుంది।
Verse 14
स्नानदानतपोऽवस्थावीर्यसंस्कारकर्मभि: । मत्स्मृत्या चात्मन: शौचं शुद्ध: कर्माचरेद्द्विज: ॥ १४ ॥
స్నానం, దానం, తపస్సు, వయస్సు, వ్యక్తిగత బలం, సంస్కారకర్మలు, నియత కర్తవ్యాలు—ముఖ్యంగా నా స్మరణ—ఇవన్నీ ఆత్మశౌచాన్ని కలిగిస్తాయి. కాబట్టి ద్విజుడు శుద్ధుడై తన కర్మలను ఆచరించాలి।
Verse 15
मन्त्रस्य च परिज्ञानं कर्मशुद्धिर्मदर्पणम् । धर्म: सम्पद्यते षड्भिरधर्मस्तु विपर्यय: ॥ १५ ॥
మంత్రం సరైన జ్ఞానంతో జపించబడితే శుద్ధమవుతుంది; కర్మం నాకర్పించబడితే శుద్ధమవుతుంది. దేశం, కాలం, ద్రవ్యం, కర్త, మంత్రం, కర్మం—ఈ ఆరు శుద్ధుల వల్ల ధర్మం సిద్ధిస్తుంది; వీటి విరుద్ధం అధర్మం।
Verse 16
क्वचिद् गुणोऽपि दोष: स्याद् दोषोऽपि विधिना गुण: । गुणदोषार्थनियमस्तद्भिदामेव बाधते ॥ १६ ॥
కొన్నిసార్లు విధి బలంతో పుణ్యమే పాపమవుతుంది; అలాగే సాధారణంగా పాపమైనదీ వేదవిధానంతో పుణ్యమవుతుంది. ఇలాంటి ప్రత్యేక నియమాలు పుణ్య–పాపాల స్పష్టమైన భేదాన్ని మసకబార్చుతాయి।
Verse 17
समानकर्माचरणं पतितानां न पातकम् । औत्पत्तिको गुण: सङ्गो न शयान: पतत्यध: ॥ १७ ॥
ఎత్తైనవారిని దిగజార్చే అదే కర్మలు ఇప్పటికే పతితులైనవారికి పాతకంగా మారవు; నేలపై పడివున్నవాడు మరింత దిగజారలేడు కదా! స్వభావం వల్ల ఏర్పడే భౌతిక సంగమం కూడా జన్మజాత గుణంగా చెప్పబడుతుంది।
Verse 18
यतो यतो निवर्तेत विमुच्येत ततस्तत: । एष धर्मो नृणां क्षेम: शोकमोहभयापह: ॥ १८ ॥
ఏ ఏ పాపమయమైన లేదా భోగమయమైన క్రియలనుండి మనిషి విరమిస్తాడో, ఆ ఆ బంధనాలనుండి విముక్తి పొందుతాడు. ఇదే మనుష్యులకు క్షేమకరమైన ధర్మం; శోకము, మోహము, భయమును తొలగిస్తుంది.
Verse 19
विषयेषु गुणाध्यासात् पुंस: सङ्गस्ततो भवेत् । सङ्गात्तत्र भवेत् काम: कामादेव कलिर्नृणाम् ॥ १९ ॥
విషయాలలో గుణాలను ఆపాదించుట వల్ల మనిషికి వాటిపై ఆసక్తి కలుగుతుంది. ఆ ఆసక్తి నుండి కామము పుడుతుంది; ఆ కామమునుండే మనుష్యులలో కలహము (కలి) ఉద్భవిస్తుంది.
Verse 20
कलेर्दुर्विषह: क्रोधस्तमस्तमनुवर्तते । तमसा ग्रस्यते पुंसश्चेतना व्यापिनी द्रुतम् ॥ २० ॥
కలహమునుండి సహించలేని క్రోధము పుడుతుంది; దాని వెంట అజ్ఞానాంధకారం వస్తుంది. ఆ తమస్సు త్వరగా మనిషి యొక్క విస్తారమైన చైతన్యాన్ని గ్రసిస్తుంది.
Verse 21
तया विरहित: साधो जन्तु: शून्याय कल्पते । ततोऽस्य स्वार्थविभ्रंशो मूर्च्छितस्य मृतस्य च ॥ २१ ॥
ఓ సాధువైన ఉద్ధవా! ఆ నిజమైన బుద్ధి లేనివాడు శూన్యుడితో సమానంగా భావించబడతాడు. అప్పుడు అతడు జీవితపు నిజ ప్రయోజనాన్ని తప్పి, మూర్ఛితుడిలా లేదా మృతుడిలా జడమవుతాడు.
Verse 22
विषयाभिनिवेशेन नात्मानं वेद नापरम् । वृक्षजीविकया जीवन् व्यर्थं भस्त्रोव य: श्वसन् ॥ २२ ॥
విషయభోగాలలో మునిగిపోవడం వల్ల మనిషి తనను తాను గానీ, ఇతరులను గానీ గుర్తించలేడు. చెట్టులా అజ్ఞానంలో జీవిస్తూ అతడు వ్యర్థంగా జీవిస్తాడు; కేవలం ధమని (బెల్లోస్) లాగా శ్వాసిస్తుంటాడు.
Verse 23
फलश्रुतिरियं नृणां न श्रेयो रोचनं परम् । श्रेयोविवक्षया प्रोक्तं यथा भैषज्यरोचनम् ॥ २३ ॥
ఫలశ్రుతి చెప్పే శాస్త్రవాక్యాలు మనుష్యులకు పరమ శ్రేయస్సును నిర్దేశించవు; అవి శ్రేయోకర ధర్మకర్మలకు ప్రేరేపించేందుకు ఇచ్చే ఆకర్షణలు, పిల్లవాడికి ఔషధం తాగించేందుకు మిఠాయి మాటల వలె।
Verse 24
उत्पत्त्यैव हि कामेषु प्राणेषु स्वजनेषु च । आसक्तमनसो मर्त्या आत्मनोऽनर्थहेतुषु ॥ २४ ॥
కేవలం జన్మించిన కారణంతోనే మానవులు విషయసుఖాలు, ప్రాణరక్షణ, స్వజనుల పట్ల మనసులో ఆసక్తి పెంచుకుంటారు; అలా వారి మనస్సు ఆత్మహితాన్ని హరించే అనర్థకారణాలలో లీనమవుతుంది।
Verse 25
न तानविदुष: स्वार्थं भ्राम्यतो वृजिनाध्वनि । कथं युञ्ज्यात् पुनस्तेषु तांस्तमो विशतो बुध: ॥ २५ ॥
తమ నిజమైన స్వార్థాన్ని తెలియని వారు పాపమయ సంసారమార్గంలో తిరుగుతూ క్రమంగా అంధకారానికి చేరుతారు; అయినా వేదవిధులను వినే ఆ మూర్ఖులను ఇంద్రియభోగంలో మరింతగా ఎందుకు ప్రోత్సహించాలి అని బుద్ధిమంతుడు భావిస్తాడు?
Verse 26
एवं व्यवसितं केचिदविज्ञाय कुबुद्धय: । फलश्रुतिं कुसुमितां न वेदज्ञा वदन्ति हि ॥ २६ ॥
వేదజ్ఞానపు ఈ నిజ ఉద్దేశ్యాన్ని గ్రహించని కొందరు కుబుద్ధులు, ఫలాలను వాగ్దానం చేసే పుష్పిత వేదవాక్యాలనే పరమ సత్యమని ప్రచారం చేస్తారు; కానీ నిజమైన వేదజ్ఞులు అలా చెప్పరు।
Verse 27
कामिन: कृपणा लुब्धा: पुष्पेषु फलबुद्धय: । अग्निमुग्धा धूमतान्ता: स्वं लोकं न विदन्ति ते ॥ २७ ॥
కామం, కృపణత్వం, లోభంతో నిండిన వారు పుష్పాలనే ఫలమని భావిస్తారు; అగ్ని కాంతికి మోహితులై, పొగతో ఉక్కిరిబిక్కిరై, తమ నిజ స్వరూపాన్ని వారు గుర్తించలేరు।
Verse 28
न ते मामङ्ग जानन्ति हृदिस्थं य इदं यत: । उक्थशस्त्रा ह्यसुतृपो यथा नीहारचक्षुष: ॥ २८ ॥
ఓ ఉద్ధవా! వేదకర్మలను గౌరవించి ఇంద్రియసుఖాన్ని కోరేవారు, నేను అందరి హృదయాలలో నివసిస్తున్నానని, ఈ సమస్త జగత్తు నన్నుంచి ఉద్భవించి నాతో అభిన్నమని గ్రహించరు. వారు మబ్బుతో కప్పబడిన కళ్లవారిలా సత్యాన్ని చూడలేరు.
Verse 29
ते मे मतमविज्ञाय परोक्षं विषयात्मका: । हिंसायां यदि राग: स्याद् यज्ञ एव न चोदना ॥ २९ ॥ हिंसाविहारा ह्यालब्धै: पशुभि: स्वसुखेच्छया । यजन्ते देवता यज्ञै: पितृभूतपतीन् खला: ॥ ३० ॥
విషయాసక్తులు నా ద్వారా చెప్పబడిన వేదజ్ఞానంలోని గూఢ నిర్ణయాన్ని గ్రహించరు. హింసలో రాగం వేదయజ్ఞంలో ప్రోత్సహించబడితే యజ్ఞంలో దానికి ఆజ్ఞ ఉండేది; కానీ దుష్టులు తమ సుఖకాంక్షతో నిర్దోష జంతువులను బలి చేసి, యజ్ఞాల ద్వారా దేవతలను, పితృదేవతలను, భూతగణాధిపతులను పూజిస్తారు.
Verse 30
ते मे मतमविज्ञाय परोक्षं विषयात्मका: । हिंसायां यदि राग: स्याद् यज्ञ एव न चोदना ॥ २९ ॥ हिंसाविहारा ह्यालब्धै: पशुभि: स्वसुखेच्छया । यजन्ते देवता यज्ञै: पितृभूतपतीन् खला: ॥ ३० ॥
విషయాసక్తులు నా ద్వారా చెప్పబడిన వేదజ్ఞానంలోని గూఢ నిర్ణయాన్ని గ్రహించరు. హింసలో రాగం వేదయజ్ఞంలో ప్రోత్సహించబడితే యజ్ఞంలో దానికి ఆజ్ఞ ఉండేది; కానీ దుష్టులు తమ సుఖకాంక్షతో నిర్దోష జంతువులను బలి చేసి, యజ్ఞాల ద్వారా దేవతలను, పితృదేవతలను, భూతగణాధిపతులను పూజిస్తారు.
Verse 31
स्वप्नोपमममुं लोकमसन्तं श्रवणप्रियम् । आशिषो हृदि सङ्कल्प्य त्यजन्त्यर्थान् यथा वणिक् ॥ ३१ ॥
ఈ లోకం స్వప్నంలాంటిది—వినడానికి మధురం, కానీ నిజానికి అసత్యం. మూర్ఖ వ్యాపారి వ్యర్థ ఊహాగానాల్లో తన నిజమైన ధనాన్ని వదిలినట్లే, మోహితులు జీవితంలోని నిజమైన విలువను వదిలి, స్వర్గోన్నతి అనే కల్పిత ఆశీర్వాదాలను హృదయంలో సంకల్పించుకుంటారు.
Verse 32
रज:सत्त्वतमोनिष्ठा रज:सत्त्वतमोजुष: । उपासत इन्द्रमुख्यान् देवादीन् न यथैव माम् ॥ ३२ ॥
రజస్సు, సత్త్వం, తమస్సు అనే గుణాలలో స్థిరపడినవారు, ఆ గుణాలనే ప్రదర్శించే ఇంద్రాది దేవతలను మరియు ఇతర దేవశక్తులను ఉపాసిస్తారు; కానీ నన్ను యథావిధిగా ఆరాధించరు.
Verse 33
इष्ट्वेह देवता यज्ञैर्गत्वा रंस्यामहे दिवि । तस्यान्त इह भूयास्म महाशाला महाकुला: ॥ ३३ ॥ एवं पुष्पितया वाचा व्याक्षिप्तमनसां नृणाम् । मानिनां चातिलुब्धानां मद्वार्तापि न रोचते ॥ ३४ ॥
దేవతారాధకులు ఇలా భావిస్తారు— “ఈ లోకంలో యజ్ఞాలతో దేవతలను పూజించి స్వర్గానికి వెళ్లి అక్కడ భోగిస్తాము; ఆ భోగం తీరిన తరువాత మళ్లీ ఇక్కడికి వచ్చి మహాగృహస్థులుగా, మహాకులాలలో జన్మిస్తాము.” వేదాల పుష్పిత వాక్యాలతో మనస్సు చెదిరిన అతి గర్వులు, అతి లోభులు నా—పరమేశ్వరుని—విషయకథలకూ ఆకర్షితులు కారు।
Verse 34
इष्ट्वेह देवता यज्ञैर्गत्वा रंस्यामहे दिवि । तस्यान्त इह भूयास्म महाशाला महाकुला: ॥ ३३ ॥ एवं पुष्पितया वाचा व्याक्षिप्तमनसां नृणाम् । मानिनां चातिलुब्धानां मद्वार्तापि न रोचते ॥ ३४ ॥
ఇలా వేదాల పుష్పిత వాక్యాలతో మనస్సు చెదిరిన అతి గర్వులు, అతి లోభులు అయిన మనుష్యులకు నా—పరమేశ్వరుని—విషయకథ కూడా రుచించదు; ఎందుకంటే వారిలో భక్తిరసం మేల్కొనదు।
Verse 35
वेदा ब्रह्मात्मविषयास्त्रिकाण्डविषया इमे । परोक्षवादा ऋषय: परोक्षं मम च प्रियम् ॥ ३५ ॥
ఈ వేదాలు మూడు కాండాలుగా విభజింపబడినప్పటికీ చివరికి బ్రహ్మ-ఆత్మ విషయాన్నే వెల్లడిస్తాయి. అయితే ఋషులు, మంత్రాలు పరోక్షమైన గూఢ భాషలో చెప్పుతాయి; అటువంటి రహస్య పరోక్ష వర్ణన నాకు కూడా ప్రియమే।
Verse 36
शब्दब्रह्म सुदुर्बोधं प्राणेन्द्रियमनोमयम् । अनन्तपारं गम्भीरं दुर्विगाह्यं समुद्रवत् ॥ ३६ ॥
వేదస్వరూపమైన శబ్దబ్రహ్మను గ్రహించడం అత్యంత కష్టం; అది ప్రాణం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు స్థాయిలలో వ్యక్తమవుతుంది. ఈ వైదిక ధ్వని అనంతమైనది, గంభీరమైనది, సముద్రంలా అగాధమైనది।
Verse 37
मयोपबृंहितं भूम्ना ब्रह्मणानन्तशक्तिना । भूतेषु घोषरूपेण बिसेषूर्णेव लक्ष्यते ॥ ३७ ॥
అనంతశక్తులు గల సర్వవ్యాపి భగవంతుడైన నేను, సమస్త జీవులలో ఓంకారరూపమైన వైదిక ధ్వనిని స్వయంగా స్థాపిస్తాను. అది సూక్ష్మంగా, కమలదండంలోని నారపు ఒక్క తంతువులా గ్రహింపబడుతుంది।
Verse 38
यथोर्णनाभिर्हृदयादूर्णामुद्वमते मुखात् । आकाशाद् घोषवान् प्राणो मनसा स्पर्शरूपिणा ॥ ३८ ॥ छन्दोमयोऽमृतमय: सहस्रपदवीं प्रभु: । ओङ्काराद् व्यञ्जितस्पर्शस्वरोष्मान्त स्थभूषिताम् ॥ ३९ ॥ विचित्रभाषाविततां छन्दोभिश्चतुरुत्तरै: । अनन्तपारां बृहतीं सृजत्याक्षिपते स्वयम् ॥ ४० ॥
సాలీడు తన హృదయం నుండి జాలాన్ని పుట్టించి నోటిద్వారా వెలువరించునట్లు, పరమపురుషుడైన భగవాన్ తన హృదయ-ఆకాశం నుండి మనస్సు ద్వారా స్పర్శరూప ధ్వనితో కూడిన ఆద్య ప్రాణాన్ని ప్రకటించును; అది సమస్త వైదిక ఛందస్సులతో నిండిన అమృతమయ ఆనందస్వరూపము.
Verse 39
यथोर्णनाभिर्हृदयादूर्णामुद्वमते मुखात् । आकाशाद् घोषवान् प्राणो मनसा स्पर्शरूपिणा ॥ ३८ ॥ छन्दोमयोऽमृतमय: सहस्रपदवीं प्रभु: । ओङ्काराद् व्यञ्जितस्पर्शस्वरोष्मान्त स्थभूषिताम् ॥ ३९ ॥ विचित्रभाषाविततां छन्दोभिश्चतुरुत्तरै: । अनन्तपारां बृहतीं सृजत्याक्षिपते स्वयम् ॥ ४० ॥
ఆ ప్రభువు ఛందోమయుడు, అమృతమయుడు అయి వైదిక ధ్వనిని వేల దిశలలో విస్తరింపజేస్తాడు; అది ఓంకారము నుండి వ్యక్తమైన వర్ణాలతో—వ్యంజనాలు, స్వరాలు, ఊష్మాలు, అంతఃస్థాలు—అలంకృతమై ఉంటుంది.
Verse 40
यथोर्णनाभिर्हृदयादूर्णामुद्वमते मुखात् । आकाशाद् घोषवान् प्राणो मनसा स्पर्शरूपिणा ॥ ३८ ॥ छन्दोमयोऽमृतमय: सहस्रपदवीं प्रभु: । ओङ्काराद् व्यञ्जितस्पर्शस्वरोष्मान्त स्थभूषिताम् ॥ ३९ ॥ विचित्रभाषाविततां छन्दोभिश्चतुरुत्तरै: । अनन्तपारां बृहतीं सृजत्याक्षिपते स्वयम् ॥ ४० ॥
ఆ ప్రభువు వివిధ భాషారూపంగా విస్తరించిన వేదవాణిని, ప్రతి తదుపరి ఛందస్సు ముందటిదానికంటే నాలుగు అక్షరాలు ఎక్కువగా ఉండునట్లు, అనంతపారమైన మహత్తర ధ్వనిగా సృష్టిస్తాడు; చివరికి ఆ వేదధ్వనిని తానే తనలోనికి లయింపజేస్తాడు.
Verse 41
गायत्र्युष्णिगनुष्टुप् च बृहती पङ्क्तिरेव च । त्रिष्टुब्जगत्यतिच्छन्दो ह्यत्यष्ट्यतिजगद् विराट् ॥ ४१ ॥
వైదిక ఛందస్సులు—గాయత్రీ, ఉష్ణిక్, అనుష్టుప్, బృహతీ, పంక్తి, త్రిష్టుప్, జగతీ, అతిచ్ఛంద, అత్యష్టి, అతిజగతీ మరియు అతివిరాట్।
Verse 42
किं विधत्ते किमाचष्टे किमनूद्य विकल्पयेत् । इत्यस्या हृदयं लोके नान्यो मद् वेद कश्चन ॥ ४२ ॥
వేదవిద్య యొక్క గూఢ హృదయం—‘ఇది ఏమి విధిస్తుంది? ఏమి సూచిస్తుంది? దేనిని అనుసరించి దేనిని ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రతిపాదిస్తుంది?’—ఇది ఈ లోకంలో నన్ను తప్ప మరెవ్వరూ నిజంగా తెలియరు.
Verse 43
मां विधत्तेऽभिधत्ते मां विकल्प्यापोह्यते त्वहम् । एतावान् सर्ववेदार्थ: शब्द आस्थाय मां भिदाम् । मायामात्रमनूद्यान्ते प्रतिषिध्य प्रसीदति ॥ ४३ ॥
నేనే వేదవిధిగా నియమితమైన యజ్ఞము, నేనే ఆరాధ్య దేవతను. నన్నే వివిధ తాత్త్విక ప్రత్యామ్నాయాలుగా ప్రతిపాదిస్తారు, నన్నే విశ్లేషణతో ఖండిస్తారు. ఈ విధంగా వైదిక శబ్దము నన్ను సమస్త వేదార్థసారముగా స్థాపిస్తుంది. వేదములు ద్వైతమును నా మాయాశక్తిమాత్రమని విశదంగా విచారించి, చివరికి దానిని పూర్తిగా నిరాకరించి తృప్తి పొందుతాయి.
Frequently Asked Questions
Because for conditioned souls burdened by mundane dharma, regulated distinctions of purity help restrain sense-driven behavior and stabilize svadharma. The chapter simultaneously subordinates these rules to the higher purifier—remembrance of Kṛṣṇa—showing that external śuddhi is a pedagogical support meant to mature into internal God-consciousness.
It treats such statements as inducements (arthavāda): they motivate materially attached people to perform regulated, beneficial duties rather than unrestrained vice. Yet they are not the Veda’s confidential conclusion; the final purport is realization of Bhagavān, who is the sacrifice, the worshipable object, and the meaning established after philosophical analysis.
Kṛṣṇa states that only He fully knows the Vedas’ confidential purpose—what karma-kāṇḍa rituals actually aim at, what upāsanā-kāṇḍa worship formulas truly indicate, and what jñāna-kāṇḍa hypotheses ultimately resolve—because all three are meant to converge upon Him as āśraya.
Acceptance of sense objects as desirable produces attachment; attachment generates lust; lust leads to quarrel; quarrel produces anger; anger deepens ignorance; and ignorance eclipses intelligence—leaving the person ‘dead-like,’ forgetful of self and others, and trapped in saṁsāra.