Mantra 3

Sukta 111

Sanskrit (Devanagari)

देवैनसादुन्मदितमुन्मत्तं रक्षसस्परि । कृणोमि विद्वान् भेषजं यदानुन्मदितोऽसति

IAST Transliteration

deváinasā́d únmaditam únmattaṃ rákṣasaḥ pári | kṛṇómi vidvā́n bheṣajáṃ yadā́nunmaditó ásati

English Translation (Griffith/Whitney)

From divine taint—maddened, frenzied—and from the demon wholly away: I, knowing, prepare the remedy, that he may be free from madness.

Translation

దైవజన్య కలుషం (దోషం) వల్ల వచ్చిన ఉన్మాదం, వెర్రితనం నుండీ, రాక్షస ప్రభావం నుండీ అతనిని పూర్తిగా దూరం చేస్తాను. నేను తెలిసినవాడనై ఈ భేషజం (ఔషధం/పరిహారం) సిద్ధం చేస్తున్నాను; అతడు అనున్మదితుడు—ఉన్మాదరహితుడు—అగునట్లు.

Word by Word

• देवैनसात्: from the divine sin/evil (from the god-sent guilt/taint)
• देवैनसात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: देव-एनस् (प्रातिपदिक) / एनस्

• उन्मदितम्: the maddened/deranged (one/thing)
• उन्मदितम्: Karma
• Type: Adjective (participle)
• Root: उन्मदित (उद्+√मद् ‘उन्मादे’ क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त) / √मद्

• उन्मत्तम्: the frenzied/insane (one/thing)
• उन्मत्तम्: Karma
• Type: Adjective (participle)
• Root: उन्मत्त (उद्+√मद् ‘उन्मादे’ क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त) / √मद्

• रक्षसः: of the demon/evil spirit (rākṣasa)
• रक्षसः: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक)

• परि: around; away from (as a separative/warding particle)
• परि: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: परि

• कृणोमि: I make; I effect
• कृणोमि: Kartā
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)

• विद्वान्: knowing; as one who knows
• विद्वान्: Kartā
• Type: Adjective (participle)
• Root: विद्वस् (√विद् ‘ज्ञाने’ क्तवत्-प्रत्ययान्त) / √विद्

• भेषजम्: a remedy; medicine
• भेषजम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भेषज (प्रातिपदिक)

• यत्: which (remedy)
• यत्: Karma
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अनुन्मदितः: not maddened; not deranged
• अनुन्मदितः: Kartā
• Type: Adjective (participle)
• Root: अनुन्मदित (अन्-उद्+√मद् ‘उन्मादे’ क्त) / √मद्

• असति: is; exists
• असति: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (भुवि/सत्तायाम्)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in input)

Devata: Agni/Healing-power; adversarial focus on Rakṣas and Deva-enasa as removed forces

Chandas: Anuṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"Acknowledges threat (taint/demon) → performs decisive removal → returns to calm assurance of cure.","listener_experience":"Relief through naming and expulsion; sense of boundary restored.","intensity":5}