Mantra 12

Sukta 30

Sanskrit (Devanagari)

नमो यमाय नमो अस्तु मृत्यवे नमः पितृभ्य उत ये नयन्ति । उत्पारणस्य यो वेद तमग्निं पुरो दधेऽस्मा अरिष्टतातये

IAST Transliteration

námo yamā́ya námo astu mṛtyáve námaḥ pitṛ́bhya utá yé náyanti | utpā́raṇasya yó véda tám agníṃ puró dadhé ’smā́ áriṣṭatātaye

English Translation (Griffith/Whitney)

Homage to Yama; homage be to Death; homage to the Fathers, and to those who lead away. Whoso knoweth the saving passage, he setteth Agni in front for this man, for his unharmed security.

Translation

యమునికి నమస్కారం; మృత్యువుకూ నమస్కారం కలుగుగాక. పితృభ్యులకు నమస్కారం; అలాగే (ప్రాణాన్ని) తీసుకెళ్లువారికీ నమస్కారం. ‘ఉత్పారణ’—రక్షించే దాటింపు మార్గం—ఎవడు తెలుసునో, వాడు ఈ మనిషికి అరిష్టత (అక్షతి/అపాయం లేని క్షేమం) కలుగుటకై అగ్నిని ముందుగా స్థాపిస్తాడు.

Word by Word

• नमः: obeisance, homage
• नमः: —
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• यमाय: to Yama
• यमाय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)

• नमः: obeisance
• नमः: —
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• अस्तु: let it be (be it)
• अस्तु: —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• मृत्यवे: to Death
• मृत्यवे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)

• नमः: obeisance
• नमः: —
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• पितृभ्यः: to the Fathers/Ancestors
• पितृभ्यः: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• उत: and also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• ये: who (those who)
• ये: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नयन्ति: lead, conduct
• नयन्ति: —
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)

• उत्पारणस्य: of the crossing-over / deliverance
• उत्पारणस्य: —
• Type: Noun
• Root: उत्पारण (प्रातिपदिक; उत्+पारण)

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वेद: knows
• वेद: —
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni; the fire
• अग्निम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• पुरः: in front, before
• पुरः: —
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् (अव्ययीभाव/क्रियाविशेषण)

• दधॆ: places, sets
• दधॆ: —
• Type: Verb
• Root: धा (धातु; दधा-)

• अस्मै: for him
• अस्मै: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अरिष्टतातये: for non-injury, for safety
• अरिष्टतातये: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: अरिष्टताति (प्रातिपदिक; अरिष्ट+ताति)

Attribution

Rishi: Atharvanic transmission (Anukramaṇī-dependent).

Devata: Yama, Mṛtyu, Pitṛs; and Agni as protector.

Chandas: Anuṣṭubh (likely; confirm in edition).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From fear-aware reverence (death acknowledged) to calm assurance (Agni set as safeguard).","listener_experience":"A settling of dread; sense of being ritually protected and ‘permitted’ to remain.","intensity":6}