Atharva Veda 18.3.40: Kanda 18, Anuvaka 1, Sukta 3, Mantra 40

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

त्रीणि॑ प॒दानि॑ रु॒पो अन्व॑रोह॒च्चतु॑ष्पदी॒मन्वैतद् व्र॒तेन॑ । अ॒क्षरे॑ण॒ प्रति॑ मिमीते अ॒र्कमृ॒तस्य॒ नाभा॑व॒भि सं पु॑नाति

IAST Transliteration

trī́ṇi padā́ni rupó ánv arohac cátuṣpadīm ánvaitád vraténa | ákṣareṇa práti mimīte arkám ṛtásya nā́bhāv abhí sáṃ punāti

English Translation (Griffith/Whitney)

Three steps the Form ascended, following after; the four-footed measure followed this by holy ordinance. With the imperishable syllable he metes the chant in counterpoise; upon the navel of Order he wholly makes purification.

Translation

రూపం (స్వరూపం) మూడు పాదాలు ఎక్కి పైకి అధిరోహించింది; చతుష్పదీ ఛందస్సు-మానం వ్రతం (పవిత్ర నియమం) ప్రకారం దీనిని అనుసరించింది. అవినాశి ‘అక్షర’ంతో అతడు అర్క/ఋక్-గానాన్ని ప్రతిమానంగా కొలుస్తాడు; ఋత (వ్యవస్థ) యొక్క నాభిపై సంపూర్ణ శుద్ధిని కలిగిస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्रीणि: three
• त्रीणि: कर्म (पदानि इति विशेषणम्)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रि/त्रय

• पदानि: steps/footprints/places
• पदानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• रुपः: Rupa (a named being/agent)
• रुपः: कर्तृ
• Type: Noun/Proper (agent-name)
• Root: रुप (प्रातिपदिक; ‘रुप’ इति वैदिक-रूपम्, सामान्यतः ‘रूप’)

• अन्वारोहत्: followed by mounting/ascended after
• अन्वारोहत्: क्रिया (कर्तृ-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √रुह् (रुहँ आरोहणे) उपसर्गः अनु-

• चतुष्पदीम्: the four-footed (one)
• चतुष्पदीम्: कर्म (एतद्/इमाम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: चतुष्पद् (प्रातिपदिक; ‘four-footed’)

• अनु: after, along
• अनु: उपपद/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अनु

• एतत्: this
• एतत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• व्रतेन: by a vow/observance
• व्रतेन: करण
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• अक्षरेण: by the syllable/imperishable (word)
• अक्षरेण: करण
• Type: Noun
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक)

• प्रति: towards, in return, against
• प्रति: उपपद/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• मिमीते: measures out
• मिमीते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मा (मा॒ माने/मितौ; ‘to measure’)

• अर्कम्: hymn/chant; ray (of sun)
• अर्कम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• नाभा: with/at the navel (as center)
• नाभा: करण/अधिकारण (instrumental/locative sense in Vedic usage)
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, over
• अभि: उपपद/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अभि

• सम्: together, completely
• सम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: सम्

• पुनाति: purifies
• पुनाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पू (पू॒ पवने/शोधने)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (funerary book attribution).

Devata: Ṛta / Brahman (as order and imperishable syllable); implicitly Viṣṇu-like ‘three steps’ imagery, but framed as ritual measure.

Chandas: Mixed/triṣṭubh tendency; internal ‘four-footed’ self-reference suggests metrical consciousness.

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta