Atharva Veda 12.2.55: Kanda 12, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 55

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

प्र॒त्यञ्च॑म॒र्कं प्र॑त्यर्पयि॒त्वा प्र॑वि॒द्वान् पन्थां॒ वि ह्याऽवि॒वेश॑ । परा॒मीषा॒मसू॑न् दि॒देश॑ दी॒र्घेणायु॑षा॒ समि॒मान्त्सृ॑जामि

IAST Transliteration

pratyáñcam arkáṃ praty-arpayitvā́ prá-vidvān pánthāṃ ví hí ā́vivéśa | párā́mīṣām asū́n didéśa dīrghéṇā́yuṣā́ sám imā́n sṛjāmi

English Translation (Griffith/Whitney)

Having turned back the counter-facing sun-ray, the wise man entered forth upon the path indeed. Away he directed the lives of those adversaries: with length of days I wholly set these here at liberty—yea, I send them forth endowed with life.

Translation

ప్రత్యంచ (విపరీతముఖ) సూర్యకిరణాన్ని తిరిగి మళ్లించి, జ్ఞాని నిజంగా మార్గంలో ప్రవేశించాడు. అతడు ఆ ప్రత్యర్థుల ప్రాణాలను దూరంగా మళ్లించాడు. దీర్ఘాయుష్యంతో నేను వీరిని ఇక్కడ సంపూర్ణంగా విముక్తులను చేస్తాను—అవును, జీవసంపన్నులుగా వీరిని ముందుకు పంపుతాను.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्रत्यञ्चम्: turned toward (him), facing
• प्रत्यञ्चम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: प्रत्यञ्च (प्रातिपदिक) < प्रति + अञ्च्

• अर्कम्: sun; ray; hymn of praise
• अर्कम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• प्रति: towards; back to
• प्रति: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• अर्पयित्वा: having offered/returned
• अर्पयित्वा: —
• Type: Verb
• Root: अर्प् (अर्पयति)

• प्रविद्वान्: knowing well; wise
• प्रविद्वान्: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: वि√विद् (विद्) → विद्वस् (प्रातिपदिक)

• पन्थाम्: path; way
• पन्थाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)

• वि: apart; forth; distinctly
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि

• हि: indeed; for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• आ: towards; into
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ

• अविवेश: entered; went in
• अविवेश: —
• Type: Verb
• Root: वि√विश्

• परा: away; forth
• परा: —
• Type: Indeclinable
• Root: परा

• अमीषाम्: of those (yonder ones)
• अमीषाम्: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अमी

• असून्: vital breaths; lives
• असून्: कर्म
• Type: Noun
• Root: असु (प्रातिपदिक)

• दिदेश: assigned; directed; pointed out
• दिदेश: —
• Type: Verb
• Root: √दिश्

• दीर्घेण: with long (duration)
• दीर्घेण: करण
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)

• आयुषा: with life; with lifespan
• आयुषा: करण
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• सम्: together; completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम्

• इमान्: these
• इमान्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सृजामि: I release; I let go; I send forth
• सृजामि: —
• Type: Verb
• Root: √सृज्

Attribution

Rishi: Atharvanic/anonymous (not explicit in the provided excerpt)

Devata: Arka (solar potency) as operative power; implicit Āyuṣ (life) as boon

Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī-like cadence (requires full syllable count; Atharvanic mixed meters occur)

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: shanta