Sutra 21

Devanagari script

लब्धलाभापगमने यस्यामित्रो लाभेन शक्त्या हीनः स पार्ष्णिग्राहोऽतिसंधत्ते यस्य वा यातव्यः शत्रोर्विग्रहापकारसमर्थः स्यात् ॥ कZ_०७.१३.२१ ॥

Transliteration

labdhalābhāpagamane yasyāmitro lābhena śaktyā hīnaḥ sa pārṣṇigrāho 'tisaṃdhatte yasya vā yātavyaḥ śatror vigrahāpakārasamarthaḥ syāt

Translation

ఇప్పటికే పొందిన లాభాలు చేజారే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు, ఆ లాభాల వల్ల వనరులు మరియు శక్తి తగ్గిపోయిన శత్రువు ఉన్న రాజుపై పృష్ణిగ్రాహుడు (వెనుక శత్రువు) ‘అతిసంధి’ (అతిగా మించిపోవడం/మోసం చేసి పైచేయి సాధించడం) చేస్తాడు. అలాగే, ఆ రాజు లక్ష్యంగా వెళ్లవలసినవాడు (యాతవ్య) శత్రువుపై యుద్ధం మరియు శత్రుత్వకార్యాల ద్వారా హాని చేయగల సామర్థ్యం కలిగి ఉన్నప్పుడూ అతడు అతిసంధి చేస్తాడు.

Word by Word

लब्धobtained, gained

लाभgain, profit, advantage

अपगमनेin the loss/cessation (of)

यस्मिन्in whom/wherein

अमित्रःthe enemy

लाभेनby gain, through advantage

शक्त्याby power/strength

हीनःdeprived, deficient

सःhe/that one

पार्ष्णिग्राहःrear-enemy; one who seizes the heel (attacks from behind)

अतिसंधत्तेplots/contrives excessively; makes an overreaching move

यस्यof whom/whose

वाor

यातव्यःto be gone against; to be marched against

शत्रोःof the enemy

विग्रहwar, open hostility

अपकारharm, injury

समर्थःcapable, competent

स्यात्should be / may be

Entities Mentioned

amitra (enemy)

pārṣṇigrāha (rear-enemy)

yātavya (intended target)

FAQs

What triggers a pārṣṇigrāha’s atisaṃdhi according to 7.13.21?

A moment when the primary enemy is weakened and the king’s gains are unstable, or when the king’s intended target can effectively damage that enemy through war—creating an exploitable imbalance.