Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 20

तयोरलब्धलाभापगमने यस्यामित्रो महतो लाभाद्वियुक्तः क्षयव्ययाधिको वा स पार्ष्णिग्राहोऽतिसंधत्ते ॥ कZ_०७.१३.२० ॥

tayor alabdhalābhāpagamane yasyāmitro mahato lābhād viyuktaḥ kṣayavyayādhiko vā sa pārṣṇigrāho ’tisaṃdhatte

ఆ ఇద్దరిలో, ఆశించిన లాభం లభించకపోయినా లేదా లభించిన లాభం కూడా చేజారిపోయినా, శత్రువు గొప్ప లాభం నుండి వంచితుడై ఉన్నవాడో లేదా నష్టం/వ్యయం (లాభం కంటే) ఎక్కువగా ఉన్నవాడో అయినప్పుడు, ఆ పృష్ణిగ్రాహుడు (వెనుక శత్రువు) అతిగా కుట్రచేస్తాడు.

तयोःof the two (of them)
तयोः:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-द्विवचनम् (genitive dual), सर्वनाम
अलब्धnot obtained
अलब्ध:
TypeParticiple
Rootलभ्
Formकृदन्तः; भूतकृदन्त/कृत-प्रत्यय (क्त), नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (as first member in compound)
लाभgain, acquisition
लाभ:
TypeNoun
Rootलभ्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (as compound member)
अपगमनेin the withdrawal/cessation (i.e., loss)
अपगमने:
TypeNoun (action noun)
Rootअप-गम्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे), सप्तमी एकवचनम्; भाववाचक (departure/cessation)
यस्याम्in which (situation)
यस्याम्:
TypePronoun
Rootयद्
Formसप्तमी एकवचनम् स्त्रीलिङ्ग (relative pronoun)
अमित्रःthe enemy
अमित्रः:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्
महतःof great
महतः:
TypeAdjective
Rootमहत्
Formषष्ठी एकवचनम् पुं/नपुं (agreeing with लाभात्)
लाभात्from a great gain
लाभात्:
TypeNoun
Rootलाभ
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी एकवचनम् (ablative)
वियुक्तःseparated, deprived
वियुक्तः:
TypeParticiple
Rootवि-युज्
Formकृदन्तः; क्त-प्रत्यय, पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचनम्
क्षयloss, diminution
क्षय:
TypeNoun
Rootक्षि
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (as compound member)
व्ययexpenditure
व्यय:
TypeNoun
Rootवि-इ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (as compound member)
अधिकःexcessive, predominant
अधिकः:
TypeAdjective
Rootअधिक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; तुलनार्थक (more/excessive)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
सःhe/that one
सः:
TypePronoun
Rootतद्
Formप्रथमा एकवचनम् पुंलिङ्ग
पार्ष्णिग्राहःthe rear-enemy (one who attacks from behind)
पार्ष्णिग्राहः:
TypeNoun (technical)
Rootपार्ष्णिग्राह
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; पार्ष्णि (heel/rear) + ग्राह (seizer)
अतिसंधत्तेmakes an excessive/overreaching compact; forms a special alliance/arrangement
अतिसंधत्ते:
TypeVerb
Rootअति-सम्-धा
Formलट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष एकवचनम्; धा (to place/arrange) with उपसर्ग अति+सम्
A
amitra
P
pārṣṇigrāha

FAQs

When the rear-enemy’s strategy no longer yields gains—especially if the opposing enemy loses major profit (changing incentives) or the rear-enemy’s costs outstrip benefits—indicating unsustainable, excessive maneuvering.

Track enemy and spoiler fiscal stress and opportunity-loss; actors under net-loss are more likely to make reckless, escalatory, or destabilizing moves.