Adhyaya 34

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्रारोहणे श्रीधरनित्यपूजाकथनं नाम त्रयस्त्रिंशोध्यायः अथ चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः होमादिविधिः अग्निर् उवाच विशेदनेन मन्त्रेण यागस्थानञ्च भूषयेत् नमो ब्रह्मण्यदेवाय श्रीधरायाव्ययात्मने

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయ (అగ్ని) పురాణంలో పవిత్రారోహణ ప్రకరణంలో ‘శ్రీధర నిత్యపూజా కథనం’ అనే ముప్పైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇక ముప్పైనాలుగవ అధ్యాయం—‘హోమాది విధి’. అగ్ని ఉవాచ—విశేదన (శుద్ధి/ప్రోక్షణ) మంత్రంతో యాగస్థానాన్ని భూషింపజేయాలి (సంస్కరించాలి). బ్రాహ్మణ్యదేవుడైన, అవ్యయాత్మకుడైన శ్రీధరునికి నమస్కారం।

Verse 2

ॐ क्रीमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ऋग्यजुःसामरूपाय शब्ददेहाय विलिख्य मण्डलं सायं यागद्रव्यादि चाहरेत्

‘ఓం క్రీం’—ఇది బీజాక్షరం. చిహ్నిత పాఠానుసారం ఋగ్‑యజుః‑సామరూపమైన శబ్దదేహ దేవతకై మండలాన్ని లిఖించి, సాయంకాలం యాగద్రవ్యాదులను కూడా సమకూర్చాలి.

Verse 3

प्रक्षालितकराङ्घ्रिः सन् विन्यस्यार्घ्यकरो नरः अर्घ्यादिभिस्तु शिरः प्रोक्ष्य द्वारदेशादिकं यथा

చేతులు‑పాదాలు కడిగి, మనిషి అర్ఘ్యపాత్రాన్ని చేతిలో ధరించాలి; అర్ఘ్యాది పవిత్ర జలాలతో ప్రోక్షణ చేసి తన శిరస్సును శుద్ధి చేసుకోవాలి; అలాగే క్రమంగా ద్వారదేశాది నియత స్థానాలను కూడా శుద్ధి చేయాలి.

Verse 4

आरभेद् द्वारयागञ्च तोरणेशान् प्रपूजयेत् अश्वत्थोदुम्बरवटप्रक्षाः पूर्वादिगा नगाः

ఆరంభంలో ద్వారయాగం చేయాలి; తోరణాధీశ దేవతలను విధివిధానంగా పూజించాలి. అశ్వత్థ, ఉదుంబర, వట, ప్రక్షా అనే పవిత్ర వృక్షాలను తూర్పు దిక్కు మొదలుకొని క్రమంగా దిక్కులలో స్థాపించాలి.

Verse 5

ऋगिन्द्रशोभनं प्रास्यां युजुर्यमसुभद्रकम् सामापश् च सुधन्वाख्यं सोमाथर्वसुहोत्रकम्

తూర్పు దిశలో ఋగ్వేదం ‘ఇంద్రశోభన’గా, యజుర్వేదం ‘యమసుభద్రక’గా, సామవేదం ‘సుధన్వా’గా, మరియు సోమపరంపరతో కూడిన అథర్వవేదం ‘సుహోత్రక’గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

Verse 6

तोरणान्तः पताकाश् च कुमुदाद्या घटद्वयम् द्वारि द्वारि स्वनाम्नार्च्याः पूर्वे पूर्णश् च पुष्करः

తోరణం చివరల వద్ద పతాకాలను స్థాపించాలి. ప్రతి ద్వారంలో ‘కుముద’ మొదలైన పేర్లతో రెండు ఘటాలను ఉంచి, వాటిని వాటి స్వనామాలతో అర్చించాలి. తూర్పు వైపున ‘పూర్ణ’ మరియు ‘పుష్కర’ ఘటాలను స్థాపించాలి.

Verse 7

आनन्दनन्दनौ दक्षे वीरसेनः सुषेणकः सम्भवप्रभवौ सौम्ये द्वारपांश् चैव पूजयेत्

ద్వారపు కుడి భాగంలో ఆనంద, నందనులను పూజించాలి; దక్షిణ దిశలో వీరసేన, సుషేణకులను; ఎడమ భాగంలో సంభవ, ప్రభవులను—ఇలా ద్వారపాలకులను పూజించాలి।

Verse 8

अस्त्रजप्तपुष्पक्षेपाद्विघ्नानुत्सार्य संविशेत् भूतशुद्धिं विधायाथ विन्यस्य कृतमुद्रवः

అస్త్రమంత్రంతో జపించిన పుష్పాలను విసిరి విఘ్నాలను తొలగించి తరువాత ప్రవేశించాలి। ఆపై భూతశుద్ధి చేసి, న్యాసం స్థాపించి, విధిగా ముద్రలను నిర్వహించి సాధకుడు ముందుకు సాగాలి।

Verse 9

फट्कारान्तां शिखां जप्त्वा सर्षपान् दिक्षु निक्षिपेत् वासुदेवेन गोमूत्रं सङ्कर्षणेन गोमयम्

‘ఫట్’తో ముగిసే శిఖామంత్రాన్ని జపించి, దిక్కులలో ఆవగింజలను వేయాలి। వాసుదేవమంత్రంతో గోమూత్రాన్ని ప్రోక్షించాలి, సంకర్షణమంత్రంతో గోమయాన్ని లేపనంగా ఉపయోగించాలి।

Verse 10

प्रद्युम्नेन पयस्तज्जात् दधि नारायणाद् घृतम् एकद्वित्र्यादिवाराणि घृताद्वै भागतोधिकम्

ప్రద్యుమ్నుని నుండి పాలు ఉద్భవిస్తాయి; వాటి నుండి పెరుగు పుడుతుంది; నారాయణుని నుండి నెయ్యి లభిస్తుంది। ఒకటి, రెండు, మూడు మొదలైన సార్లు మథనం/పాకం చేయడం వల్ల సాధారణ నెయ్యికన్నా భాగాల మేరకు అధిక ఫలితం కలుగుతుంది।

Verse 11

घृतपात्रे तदेकत्र पञ्चगव्यमुदाहृतम् मण्डपप्रोक्षणायैकञ्चापरम्प्राशनाय च

నెయ్యి పాత్రలో పంచగవ్యాన్ని ఒకచోట కలిపి సిద్ధం చేయాలి। దానిలో ఒక భాగం మండప ప్రోక్షణం (పవిత్రీకరణ) కోసం, మరొక భాగం ప్రాశనం/ఆచమనం కోసం వినియోగించాలి।

Verse 12

आनीय दशकुम्भेषु इन्द्राद्यान् लोकपान् यजेत् पूज्याज्ञां श्रावयेत्तांश् च स्थातव्यं चाज्ञया हरेः

పది కుంభాలను తెచ్చి వాటిలో ఇంద్రాది లోకపాలులను పూజించాలి. పూజానంతరం వారికి గౌరవించవలసిన ఆజ్ఞను వినిపించి, హరి (విష్ణు) ఆజ్ఞ ప్రకారం వారు తమ తమ స్థానాలలో నిలిచియుండాలి.

Verse 13

यागद्रव्यादि संरक्ष्य विकिरान् विकिरेत्ततः मूलाष्टशतसञ्जप्तान् कुशकूर्चान् हरेश् च तान्

యాగద్రవ్యములు మొదలైనవాటిని సంరక్షించి, తరువాత వికిర (అనుష్ఠాన కణాలు) చల్లాలి. ఆపై మూలమంత్రాన్ని ఎనిమిది వందలసార్లు జపించి సంస్కరించిన కుశకూర్చాలను తొలగించాలి.

Verse 14

ऐशान्यां दिशि तत्रस्थं स्थाप्यं कुम्भञ्च वर्धनीं कुम्भे साङ्गं हरिं प्रार्च्य वर्धन्यामस्त्रमर्चयेत्

ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిశలో అక్కడ కుంభం మరియు వర్ధనీ పాత్రను స్థాపించాలి. కుంభంలో హరిని సాంగంగా విధివిధానంగా పూజించి, వర్ధనీలో అస్త్ర-మంత్రాన్ని ఆరాధించాలి.

Verse 15

प्रदक्षिणं यागगृहं वर्धन्याच्छिन्नधारया सिञ्चन्नयेत्ततः कुम्भं पूजयेच्च स्थिरासने

యాగగృహాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి, వర్ధనీ నుండి విరామం లేని జలధారతో చల్లాలి. తరువాత స్థిరాసనంపై కూర్చొని కుంభాన్ని పూజించాలి.

Verse 16

सपञ्चरत्नवस्त्राढ्यकुम्भे गन्धादिभिर्हरिम् वर्धन्यां हेमगर्भायां यजेदस्त्रञ्च वामतः

పంచరత్నాలు మరియు వస్త్రంతో సమృద్ధమైన కుంభంలో గంధాది ఉపచారాలతో హరిని పూజించాలి. అలాగే స్వర్ణగర్భమైన వర్ధనీ పాత్రలో ఎడమవైపు స్థాపించి అస్త్ర-మంత్రాన్నీ పూజించాలి.

Verse 17

तत्समीपे वास्तुलक्ष्मीं भूविनायकमर्चयेत् स्रपनं कल्पयेद्विष्णोः सङ्क्रान्त्यादौ तथैव च

ఆ స్థలానికి సమీపంలో వాస్తు-లక్ష్మీని, భూ-వినాయకుని విధివిధానంగా ఆరాధించాలి. అలాగే సంక్రాంతి మొదలైన శుభకాలాలలో విష్ణువుకు స్రపనము (అభిషేకము) ఏర్పాటు చేయాలి.

Verse 18

पूर्णकुम्भान् नव स्थाप्य नवकोणेषु निर्ब्रणान्

తొమ్మిది పూర్ణకలశాలను స్థాపించి, వాటిని తొమ్మిది కోణాలలో విన్యసించాలి; అవి అన్నీ నిర్దోషంగా, అఖండంగా, దెబ్బతినకుండా ఉండాలి.

Verse 19

पूर्वादिकलसेग्न्यादौ पञ्चामृतजलादिकम् दधि क्षीरं मधूष्णीदं पाद्यं स्याच्चतुरङ्गकम्

పూర్వదిశలో కలశస్థాపన, అగ్నిప్రజ్వలన మొదలైన కర్మలు ప్రారంభమైనప్పుడు పంచామృతము, జలము మొదలైనవి సమర్పించాలి. పెరుగు, పాలు, తేనె, గోరువెచ్చని నీరు—ఇవి నాలుగు విధాల పాద్యము (పాదప్రక్షాళన జలం).

Verse 20

पद्मश्यामाकदूर्वाश् च विष्णुपत्नी च पाद्यकम् तथाष्टाङ्गार्घ्यमाख्यातं यवगन्धफलाक्षतम्

పాద్యములో పద్మము, శ్యామాక ధాన్యము, దూర్వా గడ్డి మరియు విష్ణుపత్ని (తులసి)ను కలపాలి. అలాగే అష్టాంగ అర్ఘ్యము యవము, గంధద్రవ్యము, ఫలము, అక్షతలతో కూడినదిగా ప్రకటించబడింది.

Verse 21

कुशाः सिद्धार्थपुष्पानि तिला द्रव्याणि चार्हणम् लवङ्गकक्कोलयुते दद्यादाचमनीयकम्

కుశగడ్డి, సిద్ధార్థ పుష్పాలు, నువ్వులు మరియు పూజకు యోగ్యమైన ఇతర ద్రవ్యాలను సమర్పించాలి. అలాగే లవంగము, కక్కోలము కలిపి సువాసనగల ఆచమనీయం (ఆచమన జలం) ఇవ్వాలి.

Verse 22

स्नापयेन्मूलमन्त्रेण देवं पञ्चामृतैर् अपि शुद्धोदं मध्यकुम्भेन देवमूर्ध्नि विनिःक्षिपेत्

మూలమంత్రంతో దేవునికి స్నానం చేయించి, పంచామృతాలతో కూడా అభిషేకం చేయాలి. తరువాత మధ్యకలశంలోని శుద్ధజలాన్ని దేవుని శిరస్సుపై పోయాలి.

Verse 23

कलशान्निःसृतं तोयं कूर्चाग्रं संस्पृशेन्नरः शुद्धोदकेन पाद्यञ्च अर्घ्यमाचमनन्ददेत्

కలశం నుండి వెలువడిన నీటిని కూర్చ (కుశగుచ్ఛం) అగ్రభాగంతో స్పర్శించాలి. తరువాత శుద్ధజలంతో పాద్యము, అర్ఘ్యము, ఆచమనీయము సమర్పించాలి.

Verse 24

परिमृज्य पटेनाङ्गं सवस्त्रं मण्डलं नयेत् तत्राभ्यर्च्याचरेद्धोमं कुण्डादौ प्राणसंयमी

వస్త్రంతో శరీరాన్ని తుడిచి, వస్త్రధారణతోనే మండలస్థలానికి వెళ్లాలి. అక్కడ ఆరాధన చేసి, ప్రాణసంయమం గల సాధకుడు కుండాది ఏర్పాట్లలో హోమం చేయాలి.

Verse 25

प्रक्षाल्य हस्तौ रेखाश् च तिस्रः पूर्वाग्रगामिनीः चार्हणा इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः दूर्वाग्रमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दक्षिणादुत्तराश् च तिस्रश् चैवओत्तराग्रगाः

రెండు చేతులు కడిగి, అగ్రభాగం తూర్పు వైపు ఉండే మూడు రేఖలను గీయాలి. (కొన్ని పాఠాల్లో ‘చార్హణా’ అని, మరికొన్నింటిలో ‘దూర్వా అగ్రంతో’ అని పాఠాంతరం ఉంది.) అలాగే దక్షిణం నుండి ఉత్తరం వైపు, అగ్రభాగం ఉత్తరాభిముఖంగా ఉండే మూడు రేఖలను కూడా గీయాలి.

Verse 26

अर्घ्योदकेन सम्प्रोक्ष्य योनिमुद्राम्प्रदर्शयेत् ध्यात्वाग्निरूपञ्चाग्निन्तु योन्यां कुण्डे क्षिपेन्नरः

అర్ఘ్యజలంతో సమ్యక్ ప్రోక్షణ చేసి యోనిముద్రను ప్రదర్శించాలి. తరువాత అగ్నిరూపాన్ని ధ్యానించి, యోనిలో అగ్నిని స్థాపించి కుండంలో ప్రవేశపెట్టాలి.

Verse 27

पात्राण्यासादयेत् पश्चाद्दर्भश्रुक्श्रुवकादिभिः बाहुमात्राः परिधय इध्मव्रश् चनमेव च

ఆ తరువాత దర్భ, శ్రుక్, శ్రువా మొదలైన యజ్ఞోపకరణాలతో కూడి పాత్రలను యథాస్థానంలో అమర్చాలి; అలాగే భుజమాత్ర పరిధి కట్టెలు, ఇధ్మ (ఇంధన కట్టెలు) మరియు వ్రశ్చన (చిన్న కట్టెలు/పొదలు) కూడా ఉంచాలి।

Verse 28

प्रणीता प्रोक्षणीपात्रमाज्यस्थाली घृतादिकम् प्रस्थद्वयं तण्डुलानां युग्मं युग्ममधोमुखम्

ప్రణీతా పాత్ర, ప్రోక్షణీ పాత్ర, ఆజ్యస్థాలి మరియు ఘృతాది ద్రవ్యాలను యథావిధిగా అమర్చాలి. తండుల (బియ్యం) పరిమాణం రెండు ప్రస్థలు; పాత్రలను జంటలుగా, ప్రతి జంటను ముఖం కిందకు ఉండేలా ఉంచాలి.

Verse 29

प्रणीताप्रोक्षणीपात्रे न्यसेत् प्रागग्रगं कुशम् अद्भिः पूर्यप्रणीतान्तु ध्यात्वा देवं प्रपूज्य च

ప్రణీతా మరియు ప్రోక్షణీ పాత్రలలో తూర్పు వైపు అగ్రం ఉన్న కుశను ఉంచాలి. తరువాత ప్రణీతా పాత్రను నీటితో నింపి, దేవుని ధ్యానించి విధివిధానంగా పూజించాలి.

Verse 30

प्रणीतां स्थापयेदग्रे द्रव्याणाञ्चैव मध्यतः प्रोक्षणीमद्भिः सम्पूर्य प्रार्च्य दक्षे तु विन्यसेत्

ప్రణీతా పాత్రను ముందుగా ఉంచి, ద్రవ్యాలను మధ్యలో అమర్చాలి. తరువాత ప్రోక్షణీని నీటితో నింపి, దానిని ఆరాధించి కుడి (దక్షిణ) వైపున ఉంచాలి.

Verse 31

चरुञ्च श्रपयेदग्नौ ब्रह्माणं दक्षिणे न्यसेत् कुशानास्तीर्य पूर्वादौ परिधीन् स्थापयेत्ततः

అగ్నిలో చరు (యజ్ఞ పాయసం/అన్నం) వండాలి; బ్రహ్మా ఋత్విజుని దక్షిణ వైపున ఉంచాలి. తూర్పు నుండి ప్రారంభించి కుశలను పరచి, తరువాత పరిధి కట్టెలను యథాస్థానంలో స్థాపించాలి.

Verse 32

वैष्णवीकरणं कुर्याद् गर्भाधानादिना नरः गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनञ्जनिः

మనుడు గర్భాధానాది సంస్కారాల ద్వారా వైష్ణవీకరణ చేయవలెను—అవి గర్భాధానం, పుంసవనం, సీమంతోన్నయనం।

Verse 33

नामादिसमावर्तनान्तं जुहुयादष्ट चाहुतीः पूर्णाहुतीः प्रतिकर्म श्रुचा स्रुवसुयुक्तया

‘నామ’ మొదలైన మంత్రాల నుండి సమావర్తనాంతం వరకు అష్ట ఆహుతులు అగ్నిలో సమర్పించాలి; ప్రతి కర్మలో శ్రుచితో స్రువను కలిపి పూర్ణాహుతి కూడా ఇవ్వాలి।

Verse 34

कुण्डमध्ये ऋतुमतीं लक्ष्मीं सञ्चिन्त्य होमयेत् कुण्डलक्ष्मीः समाख्याता प्रकृतिस्त्रिगुणात्मका

కుండ మధ్యలో ఋతుమతి లక్ష్మీని ధ్యానించి హోమం చేయాలి; ఆమె ‘కుండ-లక్ష్మీ’గా ప్రసిద్ధి, త్రిగుణాత్మక ప్రకృతి।

Verse 35

सा योनिः सर्वभूतानां विद्यामन्त्रगणस्य च विमुक्तेः कारणं वह्निः परमात्मा च मुक्तिदः

వహ్ని సమస్త భూతాలకు యోని/మూలం, అలాగే విద్యా-మంత్రగణాలకు కూడా; అగ్ని విముక్తికి కారణం, పరమాత్మ, మోక్షదాత।

Verse 36

प्राच्यां शिरः समाख्यातं बाहू कोणे व्यवस्थितौ ईशानाग्नेयकोणे तु जङ्घे वायव्यनैरृते

ప్రాచ్య దిశలో శిరస్సు అని చెప్పబడింది; రెండు భుజాలు కోణాలలో స్థితి; ఈశాన, ఆగ్నేయ కోణాలలో జంఘలు, అలాగే వాయవ్య, నైరృత కోణాలలో కూడా (పాద/జంఘా నియోగం) ఉంది।

Verse 37

उदरं कुण्डमित्युक्तं योनिर्योनिर्विधीयते गुणत्रयं मेखलाः स्युर्ध्यात्वैवं समिधो दश

ఉదరాన్ని కుండమని ప్రకటించారు; గర్భాశయాన్ని యోని-ఆసనంగా భావించాలి. మూడు గుణాలను మేఖలలుగా ధ్యానించి, అలా ధ్యానించిన తరువాత పది సమిధలను హోమంలో అర్పించాలి.

Verse 38

पञ्चाधिकांस्तु जुहुयात् प्रणवान्मुष्टिमुद्रया पुनराघारौ जुहुयाद्वाय्वग्न्यन्तं ततः श्रपेत्

నిర్దిష్ట సంఖ్యకంటే ఐదు ఎక్కువ ఆహుతులు ఇవ్వాలి; ముష్టి ముద్రను ధరించి ప్రణవం (ఓం) ఉచ్చరించాలి. తరువాత వాయు-అగ్ని అంతమయ్యే మంత్రాలతో మళ్లీ రెండు ఆఘార ఆహుతులు సమర్పించి, అనంతరం పాకం (శ్రపణ) చేయాలి.

Verse 39

ईशान्तं मूलमन्त्रेण आज्यभागौ तु होमयेत् उत्तरे द्वादशान्तेन दक्षिणे तेन मध्यतः

ఈశానాంత మూలమంత్రంతో రెండు ఆజ్యభాగాలను హోమం చేయాలి. ఉత్తర భాగంలో ‘ద్వాదశాంత’ సూత్రంతో, దక్షిణ భాగంలో కూడా అదే సూత్రంతో, అలాగే మధ్యలోనూ అర్పించాలి.

Verse 40

व्याहृत्या पद्ममध्यस्थं ध्यायेद्वह्निन्तु संस्कृतम् वैष्णवं सप्तजिह्वं च सूर्यकोटिसमप्रभम्

వ్యాహృతులను ఉచ్చరించి, పద్మమధ్యంలో స్థితమైన సంస్కృత అగ్నిని ధ్యానించాలి—అది వైష్ణవ స్వరూపం, సప్తజిహ్వ, కోటి సూర్యుల సమాన ప్రభతో ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 41

चन्द्रवक्त्रञ्च सूर्याक्षं जुहुयाच्छतमष्ट च तदर्धञ्चाष्ट मूलेन अङ्गानाञ्च दशांशतः

‘చంద్రవక్త్ర’ మరియు ‘సూర్యాక్ష’ దేవతల కోసం నూట ఎనిమిది ఆహుతులు సమర్పించాలి; తరువాత దాని సగం అంటే యాభై నాలుగు ఆహుతులు ఇవ్వాలి. మళ్లీ మూలమంత్రంతో అంగమంత్రాల ఆహుతులు ప్రధాన సంఖ్యకు దశాంశంగా నిర్వహించాలి.