Adhyaya 29

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आचार्याभिषेको नाम अष्टाविंशो ऽध्यायः अथ ऊनत्रिंशो ऽध्यायः सर्वतोभद्रमण्डलकथनं नारद उवाच साधकः साधयेन्मन्त्रं देवतायतनादिके शुद्धभूमौ गृहे प्रार्च्य मण्डले हरिमीश्वरं आग्नेयेब्जे च प्रकृतिं याम्येब्जे पुरुषं यजेत्

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన అగ్నిపురాణంలో ‘ఆచార్యాభిషేకం’ అనే ఇరవై ఎనిమిదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘సర్వతోభద్ర మండల వర్ణనం’ అనే ఇరవై తొమ్మిదవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. నారదుడు చెప్పెను—సాధకుడు శుద్ధభూమిపై గృహంలో గాని దేవాలయాది స్థలాల్లో గాని మంత్రసాధన చేయాలి; ముందుగా పూజ చేసి మండలంలో హరిని ఈశ్వరరూపంగా ఆరాధించాలి. ఆగ్నేయ పద్మంలో ప్రకృతిని, యామ్య పద్మంలో పురుషుని యజించాలి।

Verse 2

चतुरस्त्रीकृते क्षेत्रे मण्डलादीनि वै लिखेत् रसवाणाक्षिकोष्ठेषु सर्वतोभद्रमालिखेत् पुरुषाद्दक्षिणे च वह्निं नैरृते वारुणेनिलं आदित्यमैन्दवे पद्मे ऋग्यजुश् चैशपद्मके

చతురస్ర క్షేత్రంలో మండలాది రేఖాచిత్రాలను గీయాలి. రస, వాణ, అక్షి అనే సంఖ్యలతో సూచించిన కోష్ఠాలలో ‘సర్వతోభద్ర’ రూపాన్ని చిత్రించాలి. వాస్తు-పురుషుని దక్షిణంలో అగ్నిని స్థాపించాలి; నైరృత్యంలో వరుణుడిని మరియు వాయువును ఉంచాలి. ఐందవ పద్మంలో ఆదిత్యుని (సూర్యుని), ఈశ పద్మంలో ఋగ్ మరియు యజుః విభాగాలను విన్యసించాలి।

Verse 3

षट्त्रिंशत्कोष्ठकैः पद्मं पीठं पङ्क्त्यावहिर्भवेत् द्वाभ्यान्तु वीथिका तस्माद् द्वाभ्यां द्वाराणि दिक्षु च इन्द्रादींश् च द्वितीयायां पद्मे षोडशके तथा सामाथर्वाणमाकाशं वायुं तेजस् तथा जलं

ముప్పై ఆరు కోష్ఠాలతో పీఠరూప పద్మాన్ని విన్యసించి, బయట వరుసలుగా పరిమితి ఏర్పరచాలి. తదుపరి రెండు కోష్ఠాలు వీథిక (ప్రదక్షిణ మార్గం)గా, దిశలలో రెండు కోష్ఠాలు ద్వారాలుగా నిర్ణయించాలి. రెండవ పద్మంలోని పదహారు భాగాలలో ఇంద్రాది దేవతలను స్థాపించాలి; అలాగే సామ, అథర్వ వేదాలను మరియు తత్త్వాలు—ఆకాశం, వాయువు, తేజస్సు (అగ్ని), జలం—విన్యసించాలి।

Verse 4

वर्तुलं भ्रामयित्वा तु पद्मक्षेत्रं पुरोदितम् पद्मार्धे भामयित्वा तु भागं द्वादशमं वहिः पृठिवीञ्च मनश् चैव श्रोत्रं त्वक् चक्षुरर्चयेत् रसनाञ्च तथा घ्राणं भूर्भुवश् चैव षोडशं

వృత్తాకారాన్ని గీయించి, ముందుగా చెప్పిన పద్మక్షేత్రాన్ని విన్యసించాలి. తరువాత అర్ధపద్మంలో బయట వైపు ద్వాదశ భాగాన్ని గుర్తించాలి. పృథివి మరియు మనస్సు; అలాగే శ్రోత్రం, త్వక్, చక్షు; ఇంకా రసనా, ఘ్రాణం—ఇవన్నీ భూః, భువఃతో కలిసి షోడశ (పదహారవ) భాగంలో ఆరాధించాలి।

Verse 5

विभज्य भ्रामयेच्छेषं चतुःक्षेत्रन्तु वर्तुलं प्रथमं कर्णिकाक्षेत्रं केशराणां द्वितीयकम् महर्जनस्तपः सत्यं तथाग्निष्टोममेव च अत्यग्निष्टोमकं चोक्थं षोडशीं वाजपेयकं

విభజించి మిగిలిన భాగాన్ని భ్రమింపజేసి నాలుగు క్షేత్రాల వృత్తాకారాన్ని ఏర్పరచాలి. మొదటిది కర్ణికా-క్షేత్రం (మధ్యభాగం), రెండవది కేశర-క్షేత్రం (రేకుల భాగం). అందులో మహః, జనః, తపః, సత్య; అలాగే అగ్నిష్టోమ; ఇంకా అత్యగ్నిష్టోమ, ఉక్థ్య, షోడశీ, వాజపేయ—ఈ పేర్లు/యజ్ఞసూచకాలను విన్యసించాలి।

Verse 6

तृतीयं दलसन्धीनां दलाग्राणां चतुर्थकम् प्रसार्य कोणसूत्राणि कोणदिङ्मध्यमन्ततः अतिरात्रञ्च सम्पूज्य तथाप्तोर्याममर्चयेत् मनो बुद्धिमहङ्कारं शब्दं स्पर्शञ्च रूपकं

దళసంధుల వద్ద మూడవ బిందువును, దళాగ్రాల వద్ద నాలుగవ బిందువును గుర్తించాలి. కోణాల నుండి త్రైకోణిక (డయాగనల్) సూత్రరేఖలను విస్తరించి, కోణదిశల నుండి మధ్యముగా చివర వరకు నడిపించాలి. అనంతరం విధివిధానంగా అతిరాత్ర యాగాన్ని, అలాగే ఆప్తోర్యామ యాగాన్ని పూజించాలి. మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం మరియు శబ్ద-స్పర్శ-రూప తन्मాత్రలను కూడా ఆరాధించాలి.

Verse 7

निधाय केशराग्रे तु दलसन्धींस्तु लाञ्छयेत् पातयित्वाथ सूत्राणि तत्र पत्राष्टकं लिखेत् रसं गन्धञ्च पद्मेषु चतुर्विंशतिषु क्रमात् प्रत्यग्निष्टोमकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ज्योतिष्टोमकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः जीवं मनोधिपञ्चाहं प्रकृतिं शब्दमात्रकं

కేశరాగ్రంపై (చిహ్నాన్ని) ఉంచి దళసంధులను గుర్తించాలి. తరువాత సూత్రాలను క్రిందికి దించి అక్కడ అష్టదళ పద్మరేఖను వ్రాయాలి. క్రమంగా ఇరవై నాలుగు పద్మాలపై ‘రస’ మరియు ‘గంధ’ అనే పదాలను లిఖించాలి. (కొన్ని చిహ్నిత ప్రతుల్లో ‘ప్రత్యగ్నిష్టోమకం’, మరికొన్నింటిలో ‘జ్యోతిష్టోమకం’ అని పాఠం ఉంటుంది.) అనంతరం ‘జీవ’, ‘మనోధిప’, ‘పంచాహ’, ‘ప్రకృతి’, ‘శబ్దమాత్రక’ అనే తత్త్వాలను న్యసించాలి.

Verse 8

दलसन्ध्यन्तरालन्तु मानं मध्ये निधाय तु दलाग्रं भ्रामयेत्तेन तदग्रं तदनन्तरं वासुदेवादिमूर्तीञ्च तथा चैव दशत्मकं मनः श्रोत्रं त्वचं प्रार्च्य चक्षुश् च रसनं तथा

దళసంధుల మధ్యనున్న ఖాళీ యొక్క మధ్యలో ‘మాన’ బిందువును ఉంచి, దానితో దళాగ్రం వరకు తిప్పాలి. ఆ అగ్రం నుండి వెంటనే వాసుదేవాది మూర్తులను పూజించాలి. అలాగే ‘దశాత్మక’ సమూహాన్ని కూడా విధిగా ఆరాధించాలి—మనస్సు, శ్రోత్రం (శ్రవణం), త్వచ (స్పర్శ), చక్షు మరియు రసన (రుచి)।

Verse 9

तदन्तरालं तत्पार्श्वे कृत्वा वाह्यक्रमेण च केशरे तु लिखेद्द्वौ द्वौ दलमध्ये ततः पुनः घ्राणं वाक्पाणिपादञ्च द्वात्रिंशद्वारिजेष्विमान् चतुर्थावरणे पूज्याः साङ्गाः सपरिवारकाः

దాని పక్కలలోని అంతరాళాలను ఏర్పాటు చేసి, బాహ్య క్రమంలో ముందుకు సాగుతూ, కేశరంపై రెండు-రెండు (నామ/చిహ్న) లిఖించాలి; తరువాత మళ్లీ దళమధ్యంలో. ఈ—ఘ్రాణం, వాక్, పాణి, పాదం—అన్నివి ముప్పై రెండు పద్మ-ఖండాలలో స్థాపించాలి. నాలుగవ ఆవరణంలో ఇవి అంగాలతోను, పరివారంతోను పూజింపబడవలెను.

Verse 10

पद्मलक्ष्मैतत् सामान्यं द्विषट्कदलमुच्यते कर्णिकार्धेन मानेन प्राक्संस्थं भ्रामयेत् क्रमात् पायूपस्थौ च सम्पूज्य मासानां द्वादशाधिपान् पुरुषोत्तमादिषड्विंशान् वाह्यावरणके यजेत्

ఇది పద్మలక్షణానికి సాధారణ విధానం; దీనిని ద్విషట్కదళం, అంటే పన్నెండు దళాలుగా చెప్పబడింది. కర్ణికా అర్ధమానంతో, తూర్పు స్థానంలో ప్రారంభించి క్రమంగా (స్థాపన/చిహ్న) తిప్పాలి. పాయు మరియు ఉపస్థ వద్ద సమ్యక్ పూజ చేసి, బాహ్య ఆవరణంలో నెలల పన్నెండు అధిపతులను మరియు పురుషోత్తమాది ఇరవై ఆరు దేవతలను యజించాలి.

Verse 11

तत्पार्श्वे भ्रमयोगेन कुण्डल्यः षड् भवन्ति हि एवं द्वादश मत्स्याः स्युर्द्विषट्कदलकञ्च तैः चक्राब्जे तेषु सम्पूज्या मासानां पतयः क्रमात् अष्टौ प्रकृतयः षड्वा पञ्चाथ चतुरो ऽपरे

దాని పార్శ్వంలో భ్రమ-విన్యాస విధానంతో ఆరు కుండలీలు ఏర్పడతాయి. అలాగే పన్నెండు మత్స్య-ఆకృతులు మరియు పన్నెండు దళాల సమూహం కలుగుతుంది. ఆ చక్ర-కమలంలో మాసాధిపతులను క్రమంగా యథావిధిగా పూజించాలి. ఈ ఏర్పాటును కొందరు ఎనిమిది ప్రకృతులుగా, కొందరు ఆరు, మరికొందరు ఐదు, ఇంకొందరు నాలుగు అని వర్ణిస్తారు.

Verse 12

पञ्चपत्राभिसिद्ध्यर्थं मत्स्यं कृत्वैवमब्जकम् व्योमरेखावहिः पीठन्तत्र कोष्टानि मार्जयेत् रजः पातं ततः कुर्याल्लिखिते मण्डले शृणु कर्णिका पीतवर्णा स्याद्रेखाः सर्वाः सिताः समाः

పంచదళ సాధన సిద్ధి కోసం ముందుగా మత్స్య-రూపాన్ని గీసి, ఆ విధంగా కమల-రేఖాచిత్రాన్ని నిర్మించాలి. ‘వ్యోమ-రేఖలు’ గుర్తించిన పీఠంపై ఉన్న కోష్టాలను తరువాత శుభ్రంగా తుడవాలి. ఆపై గీసిన మండలంపై రజస్సు (పొడి) చల్లాలి—విను—కర్ణిక పసుపు రంగులో ఉండాలి, అన్ని రేఖలు సమంగా తెల్లగా ఉండాలి.

Verse 13

त्रीणि कोणेषु पादार्थं द्विद्विकान्यपराणि तु चतुर्दिक्षु विलिप्तानि गात्रकाणि भवन्त्युत द्विहस्ते ऽङ्गुष्टमात्राः स्युर्हस्ते चार्धसमाः सिताः पद्मं शुक्लेन सन्धींस्तु कृष्णेन श्यामतोथवा

మూడు మూలల్లో పాదార్థానికి గుర్తులు గీయాలి; మిగతా గుర్తులు జంటలుగా చేయాలి. నాలుగు దిశల్లో లేపనం/రంగుతో గాత్రకాలు—అంగసదృశ ఉపభాగాలు—కూడా ఏర్పడతాయి. రెండు చేతుల రూపంలో అవి బొటనవేలు పరిమాణంగా ఉండాలి; ఒక చేతిలో దాని సగం, మరియు తెల్లగా ఉండాలి. పద్మం తెల్ల రంగులో ఉండాలి; దాని సంధి-రేఖలు నలుపు లేదా గాఢ నీలంతో గీయాలి.

Verse 14

ततः पङ्क्तिद्वयं दिक्षु वीठ्यर्थन्तु विलोपयेत् द्वाराण्याशासु कुर्वीत चत्वारि चतसृष्वपि केशरा रक्तपीताः स्युः कोणान् रक्तेन पूरयेत् भूषयेद्योगपीठन्तु यथेष्टं सार्ववर्णिकैः

తర్వాత దిశల్లో వీథి (మార్గం) కోసం రెండు వరుసలను తొలగించాలి. నాలుగు దిశల్లో నాలుగు ద్వారాలు చేయాలి. కేశరాలు ఎరుపు, పసుపు రంగుల్లో ఉండాలి; మూలలను ఎరుపుతో నింపాలి. యోగపీఠాన్ని ఇష్టానుసారం అన్ని రంగుల వర్ణద్రవ్యాలతో అలంకరించాలి.

Verse 15

द्वाराणां पार्श्वतः शोभा अष्टौ कुर्याद्विचक्षणः पङ्क्तिद्वयं द्वयं दिक्षु वीथ्यर्थं विनियोजयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तत्पार्श्व उपशोभास्तु तावत्यः परिकीर्तिताः लतावितानपत्राद्यैर् वीथिकामुपशोभयेत् पीठद्वारे तु शुक्लेन शोभारक्तेन पीततः

ద్వారాల రెండు పార్శ్వాల్లో నిపుణ శిల్పి ఎనిమిది అలంకారాంశాలను ఏర్పాటు చేయాలి. ప్రతి దిశలో రెండు-రెండు వరుసలను వీథి (మార్గం) నిర్మాణం మరియు శోభ కోసం వినియోగించాలి—ఇది చిహ్నిత గ్రంథపాఠం. పార్శ్వ ఉపశోభలు కూడా అంతే సంఖ్యగా చెప్పబడ్డాయి. లతా-పని, విటాన-అలంకారం, పత్ర-ఆభరణాలు మొదలైనవాటితో వీథికను శోభింపజేయాలి. పీఠద్వారంలో తెలుపు, శుభ ఎరుపు, పసుపు రంగులతో అలంకరణ చేయాలి.

Verse 16

समीप उपशोभानां कोणास्तु परिकीर्तिताः चतुर्दिक्षु ततो द्वे द्वे चिन्तयेन्मध्यकोष्ठकैः उपशोभाञ्च नीलेन कोणशङ्ख्यांश् च वै सितान् भद्रके पूरणं प्रोक्तमेवमन्येषु पूरणं

ఉపశోభా-కోష్ఠాలకు సమీపంగా ఉన్న మూలలు ‘కోణ-విభాగాలు’గా ప్రకటించబడ్డాయి. నాలుగు దిక్కులలో మధ్యకోష్ఠాలతో కలిసి రెండు రెండు విభాగాలుగా భావించాలి. ఉపశోభా-కోష్ఠాలను నీలంతో నింపి, కోణ-సంఖ్యల విభాగాలను తెలుపుతో నింపాలి. ‘భద్రక’లో చెప్పిన నింపే విధానమే ఇతర నమూనాలకూ వర్తిస్తుంది.

Verse 17

चत्वारि वाह्यतो मृज्यादेकैकं पार्श्वयोरपि शोभार्थं पार्श्वयोस्त्रीणि त्रीणि लुम्पद्दलस्य तु त्रिकोणं सितरक्तेन कृष्णेन च विभूषयेत् द्विकोणं रक्तपीताभ्यां नाभिं कृष्णेन चक्रके

బయటి వైపున నాలుగు రేఖలను గీయాలి; రెండు ప్రక్కలలో ఒక్కొక్క రేఖను కూడా వేయాలి. అలంకారార్థం రెండు ప్రక్కలలో మూడు మూడు (రేఖలు/చిహ్నాలు) ఉంచాలి. పద్మదళ నమూనాలో త్రికోణాన్ని తెలుపు, ఎరుపు మరియు నలుపుతో అలంకరించాలి; ద్వి-త్రికోణాన్ని ఎరుపు-పసుపులతో, చక్రంలోని నాభిని నలుపుతో రంగవేయాలి.

Verse 18

तद्वद्विपर्यये कुर्यादुपशोभां ततः परम् कोणस्यान्तर्वहिस्त्रीणि चिन्तयेद्द्विर्विभेदतः अरकान् पीतरक्ताभिः श्यामान् नेमिन्तु रक्ततः सितश्यामारुणाः कृष्णाः पीता रेखास्तु वाह्यतः

అదేవిధంగా విపరీత క్రమంలో కూడా తరువాత ఉపశోభను నిర్వహించాలి. కోణ భాగంలో లోపల మరియు బయట మూడు మూడు రేఖలను రెండు విధాల భేదంతో భావించాలి. ‘అరక’ భాగాలను పసుపు-ఎరుపు రంగులతో నింపాలి; శ్యామ భాగాలను కూడా అలాగే; కానీ నేమి (అంచు) ఎరుపుగా ఉండాలి. తెలుపు, శ్యామ, అరుణ, నలుపు రంగాలు వాడాలి; బయట అతి రేఖలు పసుపుగా ఉండాలి.

Verse 19

एवं षोडशकोष्ठं स्यादेवमन्यत्तु मण्डलम् द्विषट्कभागे षट्त्रिंशत्पदं पद्मन्तु वीथिका शालिपिष्टादि शुक्लं स्याद्रक्तं कौसुम्भकादिकम् हरिद्रया च हारिद्रं कृष्णं स्याद्दग्धधान्यतः

ఇలా పదహారు కోష్ఠాల మండలం అవుతుంది; అలాగే ఇతర మండలాలూ ఉంటాయి. రెండుసార్లు ఆరు భాగాలుగా విభజిస్తే ముప్పై ఆరు పదాల (చతురస్రాల) జాలం ఏర్పడుతుంది; పద్మ ఆకృతి ‘వీథికా’గా చెప్పబడుతుంది. బియ్యపు పిండి మొదలైన వాటితో తెలుపు, కుసుంబ (సాఫ్‌ఫ్లవర్) మొదలైన వాటితో ఎరుపు, పసుపు హల్దీతో, నలుపు కాల్చిన ధాన్యంతో సిద్ధం చేయాలి.

Verse 20

एका पङ्क्तिः प्राभ्यां तु द्वारशोभादि पूर्ववत् द्वादशाङ्गुलिभिः पद्ममेकहस्ते तु मण्डले शमीपत्रादिकैः श्यामं वीजानां लक्षजाप्यतः चतुर्लक्षैस्तु मन्त्राणां विद्यानां लक्षसाधनम्

ముందుభాగంలో ఒక వరుస (అలంకరణ) చేయాలి; ద్వార-శోభ మొదలైనవి పూర్వవిధంగా అమర్చాలి. మండలంలో పన్నెండు అంగుళాల పరిమాణం గల పద్మాన్ని గీయాలి, ఒక హస్త పరిమితిలో దాన్ని స్థాపించాలి. శమీ ఆకులు మొదలైన వాటితో శ్యామ (గాఢ) రంగు చేయాలి. బీజాక్షరాల జపం ఒక లక్ష; మంత్రసిద్ధి నాలుగు లక్షల జపంతో; విద్యాసాధన ఒక లక్ష జపంతో సిద్ధిస్తుంది.

Verse 21

द्विहस्ते हस्तमात्रं स्याद्वृद्ध्या द्वारेण वाचरेत् अपीठञ्चतुरस्रं स्याद्विकरञ्चक्रपङ्कजम् अयुतं बुद्धिविद्यानां स्तोत्राणाञ्च सहस्रकम् पूर्वमेवाथ लक्षेण मन्त्रशुद्धिस् तथात्मनः

రెండు చేతులతో చేసే కర్మలో ప్రమాణం ఒక హస్తమాత్రమే. విస్తరణార్థం ‘ద్వార-న్యాయ’ విధానంలో మంత్రాన్ని జపించాలి. పీఠం చతురస్రంగా ఉండాలి; చక్ర-పద్మంలో విధి ప్రకారం అరలు/దళాల సంఖ్య ఉండాలి. బుద్ధి, విద్యా సిద్ధికి పదివేలు జపం; స్తోత్రాలకు వెయ్యి జపం. అయితే ముందుగా లక్ష జపంతో మంత్రశుద్ధి, అలాగే స్వశుద్ధి కలుగుతుంది.

Verse 22

पद्मार्धं नवभिः प्रोक्तं नाभिस्तु तिसृभिः स्मृता अष्टाभिर्द्वारकान् कुर्यान्नेमिन्तु चतुरङ्गुलैः तथापरेण लक्षेण मन्त्रः क्षेत्रीकृतो भवेत् पूर्वमेवासमो होमो वीजानां सम्प्रकीर्तितः

పద్మం యొక్క అర్ధభాగం తొమ్మిది అంగుళాల ప్రమాణమని చెప్పబడింది; నాభి (మధ్యభాగం) మూడు అంగుళాలుగా స్మరించబడింది. ఎనిమిది (అంగుళాల) ప్రమాణంతో ద్వారకాలను (తెరుచులు/దళాలు) చేయాలి; నేమి (అంచు) నాలుగు అంగుళాలుగా ఉండాలి. తరువాత మరొక లక్షణం (నిర్దిష్ట సూచకం) ద్వారా మంత్రం ‘క్షేత్రీకృత’—అభిషిక్త క్షేత్రంగా స్థాపితమవుతుంది. బీజాక్షరాల కోసం అసమ హోమం ముందే ఉపదేశించబడింది.

Verse 23

त्रिधा विभज्य च क्षेत्रमन्तर्द्वाभ्यामथाङ्कयेत् पञ्चान्तस्वरसिद्ध्यर्थं तेष्वस्फाल्य लिखेदरान् पूर्वसेवा दशांशेन मन्त्रादीनां प्रकीर्तिता परश् चर्ये तु मन्त्रे तु मासिकं व्रतमाचरेत्

క్షేత్రాన్ని మూడు భాగాలుగా విభజించి, తరువాత లోపలి రెండు రేఖలతో గుర్తించాలి. ఐదు అంత్య స్వరాల సిద్ధి కోసం, నేలను దెబ్బతీయకుండా, ఆ విభాగాలపై అరలు/రేఖలను లిఖించాలి. మంత్రాది విషయాలలో పూర్వసేవ దశాంశంగా (పదవ భాగంగా) చెప్పబడింది. మరియు మంత్ర పురశ్చరణలో నెలవారీ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.

Verse 24

इन्दीवरदलाकारानथवा मातुलाङ्गवत् पद्मपत्रायतान्वापि लिखेदिच्छानुरूपतः भुवि न्यसेद्वामपादं न गृह्णीयात् प्रतिग्रहम् एवं द्वित्रिगुणेनैव मध्यमोत्तमसिद्धयः

ఇందీవర (నీలకమలం) దళాల ఆకారంలో గానీ, మాతులాంగ (బిజోరా) వలె గానీ, లేదా పద్మపత్రాల్లా దీర్ఘాకారంగా గానీ—ఇష్టానుసారం చిత్రించాలి. భూమిపై వామపాదాన్ని విధిగా ఉంచాలి; ప్రతిగ్రహం (బహుమతి/దానం) స్వీకరించకూడదు. ఈ విధంగా ద్విగుణం లేదా త్రిగుణం చేస్తే మధ్యమ, ఉత్తమ సిద్ధులు లభిస్తాయి.

Verse 25

भ्रामयित्वा वहिर् नेमावरसन्ध्यन्तरे स्थितः भ्रामयेदरमूलन्तु सन्धिमध्ये व्यवस्थितः मन्त्रध्यानं प्रवक्ष्यामि येन स्यान्मन्त्रजं फलम् स्थूलं शब्दमयं रूपं विग्रहं वाह्यमिष्यते

నేమి వెలుపల మరియు అవర-సంధి మధ్య అంతరంలో నిలిచి, దానిని బయటకు తిరిగేలా చేయాలి; తరువాత సంధి మధ్యలో స్థితుడై అరమూలం (అర యొక్క మూలం) వద్ద తిరిగేలా చేయాలి. మంత్రజన్య ఫలము కలుగునట్లు మంత్రధ్యానాన్ని నేను వివరిస్తాను. బాహ్య విగ్రహం శబ్దమయమైన స్థూలరూపమని భావించబడుతుంది.

Verse 26

परिमार्जिता इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्विधा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चान्तरस्त्वसिद्ध्यर्थमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चोत्तरस्तु सिद्ध्यर्थमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अरमध्ये स्थितो मधमरणिं भ्रामयेत् समम् एवं सिद्ध्यन्तराः सम्यक् मातुलाङ्गनिभाः समाः सुक्ष्मां ज्योतिर्मयं रूपं हार्दं चिन्तामयं भवेत् चिन्तया रहितं यत्तु तत् परं प्रकीर्तितम्

‘పరిమార్జితా’—అని ఒక గుర్తించిన ప్రతిలో పాఠం; ‘ద్విధా’—అని మరొకటిలో; ‘ఐదు అంతరాలు అసిద్ధ్యర్థం’—అని ఒకటిలో; ‘ఐదుకు మించినవి సిద్ధ్యర్థం’—అని ఇంకొకటిలో. అరణి మధ్యలో స్థితుడై మధ్య-అరణిని సమంగా తిప్పవలెను. అలా మధ్యస్థ సిద్ధులు సక్రమంగా ఉద్భవించి, మాతులాంగ (బిజోర) ఫలంలా సమరూపంగా ఉంటాయి. హృదయంలో సూక్ష్మమైన జ్యోతిర్మయ, చింతామయ రూపం జనిస్తుంది; చింతరహితం అయినదే పరమమని ప్రకటించబడింది।

Verse 27

विभज्य सप्तधा क्षेत्रं चतुर्दशकरं समम् द्विधा कृते शतं ह्य् अत्र षण्नवत्यधिकानि तु वराहसिंहशक्तीनां स्थूलरूपं प्रधानतः चिन्तया रहितं रूपं वासुदेवस्य कीर्तितम्

క్షేత్రాన్ని (పవిత్ర యంత్రక్షేత్రం) ఏడు భాగాలుగా విభజించి, దానిని పద్నాలుగు కరాల సమమానంగా చేసి, తరువాత రెండుగా విభజిస్తే ఇక్కడ వంద—మరియు అదనంగా తొంభై ఆరు—ఉంటాయి. ఇది ప్రధానంగా వరాహ-నరసింహ శక్తుల స్థూల (బాహ్య) రూపమని కీర్తించబడింది; వాసుదేవుని రూపం మాత్రం చింతన-కల్పనల నుండి రహితమని చెప్పబడింది।

Verse 28

कोष्टकानि चतुर्भिस्तैर् मध्ये भद्रं समालिखेत् परितो विसृजेद्वीथ्यै तथा दिक्षु समालिखेत् इतरेषां स्मृतं रूपं हार्दं चिन्तामयं सदा स्थूलं वैराजमाख्यातं सूक्ष्मं वै लिङ्गितं भवेत्

వాటితో నాలుగు కోష్టకాలు (ఖండాలు) గీయించి, వాటి మధ్యలో శుభమైన ‘భద్ర’ రూపాన్ని చిత్రించాలి. చుట్టూ వీథి (పరిభ్రమణ మార్గం) విడిచిపెట్టి, అలాగే దిక్కులలో కూడా విభజన రేఖలను గీయాలి. ఇతరుల రూపం ‘హార్దం’—ఎల్లప్పుడూ చింతామయం—అని స్మృతం. స్థూల రూపం ‘వైరాజ’మని, సూక్ష్మ రూపం ‘లింగిత’ (సూచిత/లక్షణిత)మని చెప్పబడింది।

Verse 29

कमलानि पुनर्वीथ्यै परितः परिमृज्य तु द्वे द्वे मध्यमकोष्ठे तु ग्रीवार्थं दिक्षु लोपयेत् चिन्तया रहितं रूपमैश्वरं परिकीर्तितम् हृत्पुण्डरीकनिलयञ्चैतन्यं ज्योतिरव्ययम्

మళ్లీ వీథి కోసం చుట్టూ కమలచక్రాలను గీయించి, పరిధిని మృదువుగా (పరిమృజ్య) చేయాలి. మధ్య కోష్టకంలో ‘గ్రీవ’ (కంఠ-రూపం) ఏర్పడేందుకు దిక్కులలో రెండు-రెండు గుర్తులను లుప్తం చేయాలి. చింతరహితమైన రూపమే ఐశ్వర (ఈశ్వరీయ) రూపమని కీర్తించబడింది—హృదయ పద్మంలో నివసించే శుద్ధ చైతన్యం, అవ్యయ జ్యోతి।

Verse 30

चत्वारि वाह्यतः पश्चात्त्रीणि त्रीणि तु लोपयेत् ग्रीवापार्श्वे वहिस्त्वेका शोभा सा परिकीर्तिता वीजं वीजात्मकं ध्यायेत् कदम्बकुसुमाकृतिं कुम्भान्तरगतो दीपो निरुद्धप्रसवो यथा

బాహ్య భాగం నుండి తరువాత నాలుగు భాగాలను లుప్తం చేయాలి; అలాగే మూడు-మూడు భాగాలను కూడా లుప్తం చేయాలి. గ్రీవ పక్కన బయట ఒకే రేఖ/గుర్తు మిగులుతుంది—అదే శోభ అని కీర్తించబడింది. బీజాన్ని (మంత్రాన్ని) బీజస్వరూపంగానే ధ్యానించాలి, కదంబ పుష్పాకారంగా—కుండలోపల ఉంచిన దీపంలా, జ్వాల వెలువడటం నియంత్రితమైనట్లు।

Verse 31

विमृज्य वाह्यकोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि मार्जयेत् मण्डलं नवभागं स्यान्नवव्यूहं हरिं यजेत् संहतः केवलस्तिष्ठेदेवं मन्त्रेश्वरो हृदि अनेकशुषिरे कुम्भे तावन्मात्रा गभस्तयः

భూమిని తుడిచి బయటి మూలలను శుద్ధి చేసి, లోపల ఏడు రేఖలు మరియు బయట మూడు గుర్తులను మార్జన చేయాలి. మండలాన్ని తొమ్మిది భాగాలుగా విభజించి నవవ్యూహంలో హరిని ఆరాధించాలి. ఇలా ఏకాగ్రంగా, ఏకాంతంగా ఉన్నప్పుడు మంత్రేశ్వరుడు హృదయంలో నివసిస్తాడు. అనేక రంధ్రాలున్న కుంభంలో రశ్ములు రంధ్రాల పరిమాణానుసారమే వ్యక్తమవుతాయి.

Verse 32

पञ्चविंशतिकव्यूहं मण्डलं विश्वरूपगं द्वात्रिंशद्धस्तकं क्षेत्रं भक्तं द्वात्रिंशता समं प्रसरन्ति वहिस्तद्वन्नाडीभिर्वीजरश्मयः अथावभासतो दैवीमात्मीकृत्य तनुं स्थिताः

మండలం ఇరవై ఐదు విభాగాల వ్యూహంగా అమర్చబడింది; అది విశ్వరూప స్వభావమైంది. క్షేత్రం ముప్పై రెండు హస్తాల పరిమాణం, ముప్పై రెండు సమభాగాలుగా విభజితం. దానినుండి బీజశక్తి కిరణాలు బయటకు వ్యాపిస్తాయి; అలాగే నాడుల ద్వారా కూడా బీజరశ్ములు విస్తరిస్తాయి. అనంతరం అవి ప్రకాశిస్తూ దివ్య దేహాన్ని తమదిగా చేసుకొని స్థితమవుతాయి.

Verse 33

एवं कृते चतुर्विंशत्यधिकन्तु सहस्रकं कोष्ठकानां समुद्दिष्टं मध्ये शोडशकोष्ठकैः हृदयात् प्रस्थिता नाड्यो दर्शनेन्द्रियगोचराः अग्नीषोमात्मके तासां नाड्यौ नासाग्रसंस्थिते

ఇలా చేసినప్పుడు ఇరవై నాలుగు వేలకన్నా ఎక్కువ కోష్ఠకాలు వర్ణించబడ్డాయి; మధ్యలో పదహారు కోష్ఠకాలు ఉంటాయి. హృదయం నుండి నాడులు బయలుదేరి ఇంద్రియాల ద్వారా గ్రాహ్యమవుతాయి. వాటిలో అగ్ని-సోమ స్వరూపమైన రెండు నాడులు నాసాగ్రంలో స్థితమై ఉంటాయి.

Verse 34

भद्रकं परिलिख्याथ पार्श्वे पङ्क्तिं विमृज्य तु ततः षोडशभिः कोष्टैर् दिक्षु भद्राष्टकं लिखेत् सम्यग्गुह्येन योगेन जित्वा देहसमीरणम् जपध्यानरतो मन्त्री मन्त्रलक्षणमश्नुते

ముందుగా భద్రకాన్ని గీయించి, దాని పక్కనున్న పంక్తిని సమ్యకంగా తుడిచి శుద్ధి చేయాలి. తరువాత పదహారు కోష్ఠకాలతో దిక్కులలో భద్రాష్టకాన్ని లిఖించాలి. సముచిత గుహ్యయోగంతో దేహంలోని ప్రాణవాయువును జయించి, జపధ్యానాలలో నిమగ్నుడైన మంత్రసాధకుడు మంత్రలక్షణాన్ని—అంటే సిద్ధి, ప్రభావాన్ని—అనుభవిస్తాడు.

Verse 35

ततोपि पङ्क्तिं सम्मृज्य तद्वत् षोडशभद्रकं लिखित्वा परितः पङ्क्तिं विमृज्याथ प्रकल्पयेत् संशुद्धभूततन्मात्रः सकामो योगमभ्यसन् अणिमादिमवाप्नोति विरक्तः प्रविलङ्घ्य च देवात्मके भूतमात्रान्मुच्यते चेन्द्रियग्रहात्

తర్వాత కూడా పంక్తిని మళ్లీ శుభ్రం చేసి, అలాగే పదహారు-భద్రకాన్ని గీయాలి; దాని చుట్టూ ఉన్న పంక్తిని తుడిచి శుద్ధి చేసి తదనుగుణంగా వ్యవస్థ చేయాలి. భూతాలు మరియు తన్‌మాత్రలు శుద్ధమైనప్పుడు, ఫలాకాంక్షతో యోగాభ్యాసం చేసే సాధకుడు అణిమాది సిద్ధులను పొందుతాడు. కాని వైరాగ్యవంతుడు వాటినీ అధిగమించి, దైవాత్మకమైన భూతమాత్ర స్థితి నుండీ, ఇంద్రియగ్రహణ బంధనంనుండీ విముక్తి పొందుతాడు.

Verse 36

द्वारद्वादशकं दिक्षु त्रीणि त्रीणि यथाक्रमं षड्भिः परिलुप्यान्तर्मध्ये चत्वारि पार्श्वयोः

నాలుగు దిక్కులలో ద్వాదశ ద్వారస్థానాలను క్రమంగా ప్రతి దిక్కున మూడు చొప్పున ఏర్పాటు చేయాలి. ఆరు స్థానాలను విడిచి, అంతర్మధ్యంలో మరియు రెండు పార్శ్వాలలో నాలుగు ద్వారస్థానాలను స్థాపించాలి.

Verse 37

चत्वार्यन्तर्वहिर्द्वे तु शोभार्थं परिमृज्य तु उपद्वारसिद्ध्यर्थं त्रीण्यन्तः पञ्च वाह्यतः

శోభార్థం కోసం లోపల నాలుగు భాగాలు, బయట రెండు భాగాలను మృదువుగా చేసి సరిచేయాలి. ఉపద్వార సిద్ధి కోసం లోపల మూడు, బయట ఐదు భాగాలను కూడా అలాగే సిద్ధం చేయాలి.

Verse 38

दिक्षु तत्राष्टकं लिखेदिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः परिमृज्य तथा शोभां पूर्ववत् परिकल्पयेत् वहिः कोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि कोष्ठानि मार्जयेत्

అక్కడ దిక్కులలో ‘అష్టకం’ను లిఖించాలి—ఇది ఖ, గ, ఘ అని గుర్తించిన ప్రతుల పాఠం. దానిని శుభ్రపరచి, మునుపటిలాగే అలంకరణను ఏర్పాటు చేయాలి. బయట మూలల్లో ఏడు, లోపల మూడు కోష్ఠాలను శుద్ధి చేయాలి.

Verse 39

पञ्चविंशतिकव्यूहे परं ब्रह्म यजेत् कजे मध्ये पूर्वादितः पद्मे वासुदेवादयः क्रमात्

పంచవింశతి వ్యూహ విన్యాసంలో పరబ్రహ్మను ఆరాధించాలి. పద్మయంత్ర మధ్యంలో, తూర్పు దళం నుండి ప్రారంభించి, వాసుదేవాది దేవతలను క్రమంగా స్థాపించి పూజించాలి.

Verse 40

वराहं पूजयित्वा च पूर्वपद्मे ततः क्रमात् व्यूहान् सम्पूजयेत्तावत् यावत् षड्विंशमो भवेत्

తూర్పు పద్మాసనంలో వరాహుని పూజించిన తరువాత, క్రమంగా వ్యూహాలను సంపూర్ణంగా ఆరాధించాలి; ఇరవై ఆరవ స్థానం/దేవత చేరేవరకు పూజాక్రమాన్ని కొనసాగించాలి.

Verse 41

यथोक्तं व्यूहमखिलमेकस्मिन् पङ्कजे क्रमात् यष्टव्यमिति यत्नेन प्रचेता मन्यते ऽध्वरं

ప్రచేతా అభిప్రాయం ప్రకారం, ఒకే పంకజ-యంత్రంలో శాస్త్రోక్తంగా చెప్పిన సమస్త వ్యూహాన్ని క్రమంగా అమర్చి, యత్నంతో యజ్ఞం నిర్వహించాలి।

Verse 42

सत्पन्तु मूर्तिभेदेन विभक्तं मन्यते ऽच्युतं चत्वारिंशत् करं क्षेत्रं ह्य् उत्तरं विभजेत् क्रमात्

హే అచ్యుతా! సత్పంథు అభిప్రాయం ప్రకారం విభజన మూర్తి-భేదం ప్రకారం చేయబడుతుంది; తరువాత నలభై కరాల పరిమాణం గల క్షేత్రాన్ని ఉత్తర భాగం నుండి క్రమంగా విభజించాలి।

Verse 43

एकैकं सप्तधा भूयस्तथैवैकं द्विधा पुनः चतुःषष्ट्युत्तरं सप्तशतान्येकं सहस्रकं

ప్రతి ఏకకాన్ని మళ్లీ ఏడు రెట్లు చేస్తారు; అలాగే ఒక ఏకకాన్ని మరల రెండింతలు చేస్తారు. ఈ విధంగా ఏడు వందల అరవై నాలుగు లభిస్తాయి; మొత్తంగా ఒక సహస్రం పూర్తవుతుంది।

Verse 44

कोष्ठकानां भद्रकञ्च मध्ये षोडशकोष्ठकैः पार्श्वे वीथीं ततश्चाष्टभद्राण्यथ च वीथिका

కోష్టకాల మధ్యలో ఒక భద్రకాన్ని స్థాపించాలి; పక్కలలో పదహారు కోష్టకాలను అమర్చాలి; తరువాత ఒక వీథి (మార్గం) ఇవ్వాలి, ఆపై ఎనిమిది భద్రకాలు మరియు ఒక వీథికా (చిన్న మార్గం) ఏర్పాటు చేయాలి।

Verse 45

षोडशाब्जान्यथो वीथी चतुर्विंशतिपङ्कजं वीथीपद्मानि द्वात्रिंशत् पङ्क्तिवीथिकजान्यथ

వీథీ పరిమాణం పదహారు ‘అబ్జ’ (కమల-ఏకకాలు). చతుర్వింశతి రకంలో ఇరవై నాలుగు పంకజ-ఏకకాలు. వీథీ-పద్మ పరిమాణం ముప్పై రెండు; అలాగే పంక్తి-వీథికా రకానికి కూడా కమల-ఏకకాలు నిర్దిష్టం।

Verse 46

चत्वारिंशत्ततो वीथी शेषपङ्क्तित्रयेण च द्वारशोभोपशोभाः स्युर्दिक्षु मध्ये विलोप्य च

ఆపై నలభై వీధులు (మార్గాలు) ఏర్పాటు చేయవలెను. మిగిలిన మూడు వరుసలతో ద్వారాల ప్రధాన‑ఉపశోభలను దిక్కులలో స్థాపించి, విదిక్కుల మధ్యభాగాన్ని వదిలివేయవలెను.

Verse 47

द्विचतुःषड्द्वारसिद्ध्यै चतुर्दिक्षु विलोपयेत् पञ्च त्रीण्येककं वाह्ये शोभोपद्वारसिद्धये

రెండు, నాలుగు లేదా ఆరు ద్వారాల యోజన సిద్ధించుటకు నాలుగు దిక్కులలో (నిర్దిష్ట భాగాలను) వదిలివేయవలెను. అందాన్ని పెంపొందించే ఉపద్వారాల సిద్ధికి బాహ్య భాగంలో ఐదు, మూడు లేదా ఒక (ఏకకం) వదిలివేయవలెను.

Verse 48

उभे इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यष्टव्यमिति यज्ञेन इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः यष्टव्यमिति मन्त्रेण इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रचेता मन्यते ध्रुवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ह्युत्तममिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्वाराणां पार्श्वयोरन्तः षड् वा चत्वारि मध्यतः द्वे द्वे लुम्पेदेवमेव षड् भवन्त्युपशोभिकाः

ద్వారపు రెండు ప్రక్కఫలకాల లోపల ఆరు ఉపశోభికలను స్థాపించాలి/చెక్కాలి; లేదా మధ్యభాగంలో నాలుగు ఉంచి, రెండు రెండు భాగాలను లుంపించి (ఖాళీగా) వదలాలి. ఈ విధంగా ఆరు ఉపశోభికలు సిద్ధిస్తాయి.

Verse 49

एकस्यां दिशि सङ्ख्याः स्युः चतस्रः प्रिसङ्ख्यया

ఒకే దిశలో క్రమబద్ధ గణన ప్రకారం సంఖ్యలు నాలుగుగా గ్రహించవలెను.

Verse 50

एकैकस्यां दिशि त्रीणि द्वाराण्यपि भवन्त्युत पञ्च पञ्च तु कोणेषु पङ्क्तौ पङ्क्तौ क्रमात् मृजेत् कोष्टकानि भवेदेवं मर्त्येष्ट्यं मण्डलं शुभं

ప్రతి దిశలో మూడు మూడు ద్వారాలు కూడా ఉంటాయి. మూలల్లో ఐదు ఐదు (కోష్టకాలు) ఉండాలి; వరుస వరుసగా క్రమంగా కోష్టకాలను మృజించి/గుర్తించాలి. ఈ విధంగా కోష్టకసంపన్నమైన శుభ ‘మర్త్యేష్ట్య’ మండలం ఏర్పడుతుంది.