Adhyaya 25

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अग्निकार्यादिकथनं नाम चतुर्विंशो ऽध्यायः वासुदेवार्चनं कृत्वा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ पञ्चविंशो ऽध्यायः वासुदेवादिमन्त्रनिरूपणं नारद उवाच वासुदेवादिमन्त्राणां पूजानां लक्षणं वदे वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

ఇట్లు ఆగ్నేయ ఆదిమహాపురాణంలో ‘అగ్నికార్యాది కథనం’ అనే ఇరవై నాలుగవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ఇరవై ఐదవ అధ్యాయం ప్రారంభం—‘వాసుదేవాది మంత్ర నిరూపణం’. నారదుడు అన్నాడు—వాసుదేవాది మంత్రాలకు సంబంధించిన పూజల లక్షణాలను చెప్పుము—వాసుదేవ, సంకర్షణ, ప్రద్యుమ్న, అనిరుద్ధ.

Verse 2

नमो भगवते चादौ अ आ अं अः स्ववीजकाः ओङ्काराद्या नमोन्ताश् च नमो नारायणस्ततः

మొదట ‘నమో భగవతే’ అని ఉచ్చరించాలి. తరువాత అ, ఆ, అం, అః—ఇవి తమ తమ బీజాక్షరాలు. ఓంకారంతో ప్రారంభించి ‘నమో’తో ముగించి, అనంతరం ‘నమో నారాయణ’ అని నమస్కరించాలి.

Verse 3

ॐ तत् सत् ब्रह्मणे चैव ॐ नमो विष्णवे नमः ॐ क्षौं ॐ नमो भगवते नरसिंहाय वै नमः

ॐ తత్ సత్—బ్రహ్మణే నమః. ॐ నమో విష్ణవే నమః. ॐ క్షౌం. ॐ నమో భగవతే నరసింహాయ వై నమః.

Verse 4

ॐ भूर्नमो भगवते वराहाय नराधिपाः जवारुणहरिद्राभा नीलश्यामललोहिताः

ఓం। భగవాన్ వరాహునికి నమస్కారం. ఓ నరాధిపులారా, ఆయన రూపాలు జపాపుష్ప ఎరుపు, పసుపు-సువర్ణ కాంతి, అలాగే నీల, శ్యామల మరియు లోహిత వర్ణాలలో ప్రకాశిస్తాయి।

Verse 5

मेघाग्निमधुपिङ्गाभा वल्लभा नव नायकाः अङ्गानि स्वरवीजानां स्वनामान्तैर् यथाक्रमम्

మేఘా, అగ్ని, మధు, పింగాభా, వల్లభా—ఇవి తొమ్మిది ప్రధాన (రూపాలు). స్వర-బీజాల ‘అంగాలు’ వాటి తమ తమ పేర్ల చివరి అక్షరాల ద్వారా క్రమంగా పేర్కొనాలి।

Verse 6

हृदयादीनि कल्पेत विभक्तैस्तन्त्रवेदिभिः व्यञ्जनादीनि वीजानि तेषां लक्षणमन्यथा

తంత్రవేత్తలు ధ్వనులను సరిగా విభజించి ‘హృదయ’ మొదలైన (మంత్ర-సూత్రాలు) నిర్మించాలి. వాటి బీజాలు వ్యంజనాల నుండి ప్రారంభమవుతాయి; వాటి లక్షణాలు ముందువర్గానికి భిన్నం।

Verse 7

दीर्घस्वरैस्तु भिन्नानि नमोन्तान्तस्थितानि तु अङ्गानि ह्रस्वयुक्तानि उपाङ्गानीति वर्ण्यते

దీర్ఘ స్వరాలతో భేదింపబడి ‘నమో’ అంత్యస్థానంలో ఉన్నవి ‘అంగాలు’ అని అంటారు. హ్రస్వ స్వరాలతో కూడినవి ‘ఉపాంగాలు’ అని వర్ణిస్తారు।

Verse 8

विभक्तनामवर्णान्तस्थितानि वीजमुत्तमं दीर्घैर् ह्रस्वैश् च संयुक्तं साङ्गोपाङ्गंस्वरैः क्रमात्

విభజిత నామాల చివరి అక్షరాలలో ఉన్న వర్ణాల నుండి ఉత్తమ బీజం (బీజాక్షరం) ఏర్పడుతుంది. ఆపై అది దీర్ఘ-హ్రస్వ స్వరాలతో, అలాగే అంగ-ఉపాంగ స్వరోచ్చారణాలతో, క్రమంగా సంయోజింపబడుతుంది।

Verse 9

व्यञ्जनानां क्रमो ह्य् एष हृदयादिप्रकॢप्तये स्ववीजेन स्वनामान्तैर् विभक्तान्यङ्गनामभिः

ఇదే వ్యంజనాల క్రమము; హృదయాది స్థానాలలో న్యాస-విన్యాసం కోసం విధించబడినది. ప్రతి ఒక్కటి తన తన బీజంతో, స్వనామాంతాలతో, అంగనామాలతో విభజింపబడినది.

Verse 10

जका इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थितवीजार्थमुत्तममिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दीर्घस्वरैश् च संयुक्तमङ्गोपाङ्गं स्वरैः क्रमादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वरवीजेषु नामान्तैर् विभक्तान्यङ्गनामभिरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः युक्तानि हृदयादीनि द्वादशान्तानि पञ्चतः आरभ्य कल्पयित्वा तु जपेत् सिद्ध्यनुरूपतः

పంచవిధ శ్రేణి నుండి ఆరంభించి హృదయాది నుండి ‘ద్వాదశాంత’ వరకు న్యాస-స్థాపనలను నిర్మించాలి; అనంతరం ఆశించిన సిద్ధికి అనుగుణంగా జపం చేయాలి. (చిహ్నిత పాఠాలలో బీజాలు స్వరాలతో కలయిక, అంగ-ఉపాంగ నామాల ప్రకారం విభజన వివరించబడింది.)

Verse 11

हृदयञ्च शिरश्चूडा कवचं नेत्रमस्त्रकं षडङ्गानि तु वीजानां मूलस्य द्वादशाङ्गकं

హృదయం, శిరస్సు, చూఢా/శిఖా, కవచం, నేత్రం, అస్త్రం—ఇవి ఆరు అంగాలు. ఇవి బీజమంత్రాలకు; మూలమంత్రానికి ద్వాదశ-అంగ విన్యాసం ఉంటుంది.

Verse 12

हृच्छिरश् च शिखा वर्म चास्त्रनेत्रान्तयोदरं प्रष्टबाहूरुजानूंश् च जङ्घा पादौ क्रमान्न्यसेत्

క్రమంగా న్యాసం చేయాలి—మొదట హృదయం, శిరస్సుపై; తరువాత శిఖా, కవచంపై; తరువాత నేత్రాలు, అంతస్థానాలు, ఉదరంపై అస్త్రమంత్రం; ఆపై పృష్ఠం, భుజాలు, తొడలు, మోకాళ్లు, జంఘలు, పాదాలపై దశలవారీగా।

Verse 13

कं टं पं शं वैनतेयः खं ठं फं घंगदामनुः गं डं बं सं पुष्ठिमन्तो घं ढं भं हं श्रियैनमः

“కం టం పం శం”—వైనతేయుడు (గరుడుడు). “ఖం ఠం ఫం ఘం”—‘ఘంగదా’ మంత్రం. “గం డం బం సంం”—‘పుష్టిమంతులు’ (పోషకులు). “ఘం ఢం భం హం”—శ్రీకి నమస్కారం.

Verse 14

वं शं मं क्षं पाञ्चजन्यं छं तं पंकौस्तुभाय च जं खं वं सुदर्शनाय श्रीवत्साय सं वं दं चंलं

(న్యాసార్థం) బీజాక్షరాలను విన్యసించాలి—‘వం శం మం క్షం’ పాంచజన్య శంఖంపై; ‘ఛం తం పం’ కౌస్తుభ మణిపై; ‘జం ఖం వం’ సుదర్శన చక్రంపై; అలాగే ‘సం వం దం’ శ్రీవత్స చిహ్నంపై—ఇలా దివ్య చిహ్నాలపై మంత్రాక్షరాలను స్థాపించాలి।

Verse 15

ॐ धं वं वनमालायै महानन्ताय वै नमः निर्वीजपदमन्त्राणां पदैर् अङ्गानि कल्पयेत्

ॐ—‘ధం వం’—వనమాలకూ, మహానంతకూ నమస్కారం. బీజాక్షరాలు లేని (నిర్బీజ) పదమంత్రాలయందు, వాటి పదాల ద్వారానే న్యాస అంగాలను ఏర్పాటు చేయాలి।

Verse 16

जात्यन्तैर् नामसंयुक्तेर्हृदयादीनि पञ्चधा प्रणवं हृदयादीनि ततः प्रोक्तानि पञ्चधा

నామం విభక్త్యంత ప్రత్యయాలతో (జాత్యంత) సంయుక్తమైతే, హృదయాది న్యాసస్థానాలను ఐదు విధాలుగా విన్యసించాలి. అనంతరం ప్రణవం (ఓం) కూడా హృదయాదులపై ఐదు విధాలుగా విన్యసించవలెనని చెప్పబడింది।

Verse 17

प्रणवं हृदयं पूर्वं परायेति शिरः शिखा नाम्नात्मना तु कवचं अस्त्रं नामान्तकं भवेत्

మొదట ప్రణవం (ఓం) హృదయంగా విన్యసించాలి. ‘పరాయ’ అనే పదాన్ని శిరస్సు మరియు శిఖపై విన్యసించాలి. తన పేరుతో ‘ఆత్మనా’ అని ఉచ్చరిస్తే కవచమంత్రం అవుతుంది; ‘నమః’తో ముగిసేది అస్త్రమంత్రంగా అవుతుంది।

Verse 18

अ, चिह्नितपुस्तकपाठः श्रीवत्साय च पञ्चममिति ङ, चिह्नितपुस्त्कपाठः श्रीवत्सो वं चं दं ठं लं इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नमोनन्ताय वै नम इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः नाम्नामुना तु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः ॐ परास्त्रादिस्वनामात्मा चतुर्थ्यन्तो नमोन्तकः एकव्यूहादिषड्विंशव्यूहात्तस्यात्मनो मनुः

ॐ—‘పరాస్త్ర’ మొదలైన స్వనామమే ఈ మంత్రానికి ఆత్మ; దానిని చతుర్థీ విభక్తి (—ఆయ)తో ఉంచి ‘నమః’తో ముగించాలి. ఏక వ్యూహం నుండి ఇరవై ఆరు వ్యూహాల వరకు, ఆ దైవాత్మ స్వరూపానికి తగిన ‘మను’ (మంత్రరూపం) అని చెప్పబడింది. (చిహ్నిత ప్రతుల్లో ‘శ్రీవత్సాయ…’, ‘నమో’నంతాయ…’, అలాగే ‘వం చం దం ఠం లం’ వంటి పాఠభేదాలు కూడా ఉన్నాయి.)

Verse 19

कनिष्टादिकराग्रेषु प्रकृतिं देहकेर्चयेत् पराय पुरुषात्मा स्यात् प्रकृत्यात्मा द्विरूपकः

కనిష్ఠికాది వేళ్ల అగ్రభాగాల నుండి ప్రారంభించి దేహంలో ప్రకృతిని ధ్యానించాలి. పరావస్థలో ఆత్మ పురుషరూపమై ఉంటుంది; ప్రకృతితో సంబంధంలో అదే ఆత్మ ద్విరూపమని చెప్పబడుతుంది.

Verse 20

ॐ परयाम्न्यात्मने चैव वाय्वर्कौ च द्विरूपकः अग्निं त्रिमूर्तौ विन्यस्य व्यापकं करदेहयोः

“ఓం” అని ఉచ్చరించి పరమాత్మను ధ్యానించాలి; తదుపరి వాయు మరియు అర్క (సూర్య) అనే ద్విరూప దేవతను ధ్యానించాలి. న్యాసమార్గంలో త్రిమూర్తి అగ్నిని స్థాపించి చేతులలోను దేహంలోను సర్వవ్యాప్తిని ప్రతిష్ఠించాలి.

Verse 21

वाय्वर्कौ करशाखासु सव्येतरकरद्वये हृदि मूर्तो तनावेष त्रिव्यूहे तुर्यरूपके

వాయు మరియు అర్క (సూర్య)లను వేళ్ల శాఖలలో, అలాగే ఎడమ-కుడి రెండు చేతులలో స్థాపించాలి. హృదయంలో మూర్తిమంతుడైన ఏకుడిని, తనావేషతో సహా, త్రివ్యూహంలో, తుర్య (చతుర్థ) రూపంగా ప్రతిష్ఠించాలి.

Verse 22

ऋग्वेदं व्यापकं हस्ते अङ्गुलीषु यजुर्न्यसेत् तलद्वयेथर्वरूपं शिरोहृच्चरणान्तकः

చేతిలో సర్వవ్యాపక ఋగ్వేదాన్ని న్యాసం చేయాలి; వేళ్లలో యజుర్వేదాన్ని స్థాపించాలి. అనంతరం అథర్వవేదరూపాన్ని శిరస్సు, హృదయం నుండి పాదాంతం వరకు విన్యసించి సమాపన న్యాసం చేయాలి.

Verse 23

आकाशं व्यापकं न्यस्य करे देहे तु पूर्ववत् अङ्गुलीषु च वाय्वादि शिरोहृद्गुह्यपादके

చేతిపై సర్వవ్యాపక ఆకాశాన్ని న్యాసం చేసి, దేహంపై కూడా పూర్వవిధంగా స్థాపించాలి. వేళ్లలో వాయువు మొదలైన తత్త్వాలను, అలాగే శిరస్సు, హృదయం, గుహ్యప్రదేశం మరియు పాదాలలో కూడా విన్యసించాలి.

Verse 24

वायुर्ज्योतिर्जलं पृथ्वी पञ्चव्यूहः समीरितः मनः श्रोत्रन्त्वग्दृग्जिह्वा घ्राणं षड्व्यूह ईरितः

వాయువు, జ్యోతి (అగ్ని), జలం, పృథివి—ఇవి పంచవ్యూహమని ప్రకటించబడినవి. మనస్సు, శ్రవణం, త్వక్ (స్పర్శ), దృష్టి, జిహ్వ (రుచి), ఘ్రాణం—ఇవి షడ్వ్యూహమని చెప్పబడినవి.

Verse 25

व्यापकं मानसं न्यस्य ततोङ्गुष्टादितः क्रमात् मूर्धास्यहृद्गुह्यपत्सु कथितः करुणात्मकः

సర్వవ్యాపకమైన మానస మంత్రాన్ని న్యాసం చేసి, తరువాత అంగుష్ఠం మొదలుకొని క్రమంగా—శిరస్సు, ముఖం, హృదయం, గుహ్యప్రదేశం, పాదాలలో—ఆయన కరుణాస్వభావుడని ప్రకటించబడెను.

Verse 26

आदिमूर्तिस्तु सर्वत्र व्यापको जीवसञ्ज्ञितः भूर्भुवः स्वर्महर्जनस्तपः स्त्यञ्च सप्तधा

ఆదిమూర్తి నిజంగా సర్వత్ర వ్యాపించి ‘జీవ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి. ఆమె/ఆయన భూః, భువః, స్వః, మహః, జనః, తపః, సత్యం—అని ఏడు విధాలుగా వ్యక్తమగును.

Verse 27

करे देहे न्यसेदाद्यमङ्गुष्टादिक्रमेण तु तलसंस्थः सप्तमश् च लोकेशो देहके क्रमात्

మొదట చేతిపై, తరువాత దేహంపై—అంగుష్ఠం మొదలుకొని క్రమంగా—ఆది (మంత్రం) న్యాసం చేయాలి. ఏడవ (మంత్ర/దేవత) తలంలో స్థాపించాలి; అలాగే లోకేశ్వరుని కూడా దేహంలో యథాక్రమంగా న్యసించాలి.

Verse 28

ॐ परास्त्रादित्यनामात्मा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः एवं व्यूहादिषड्विंशं व्यूहात्तस्यात्मनो मनुरिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निं द्विमूर्तौ इति ख, चिह्नितपुस्त्कपाठः तलस्थः सप्तमश् चैव इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः देहे शिरोललाटास्यहृद्गुह्याङ्ग्रिषु संस्थितः अग्निष्ठोमस्तथोक्थस्तु षोडशी वाजपेयकः

దేహంలో ఆయన శిరస్సు, లలాటం, ముఖం, హృదయం, గుహ్యప్రదేశం, పాదాలలో స్థితుడై—అగ్నిష్టోమ, ఉక్థ్య, షోడశీ, వాజపేయ రూపాలుగా ఉన్నాడు. (ముందరి వాక్యాలలో కొన్ని ప్రతుల పాఠభేదాలు సూచించబడ్డాయి.)

Verse 29

अतिरात्राप्तोर्यामञ्च यज्ञात्मा सप्तरूपकः धीरहं मनः शब्दश् च स्पर्शरूपरसास्ततः

యజ్ఞపురుషాత్మకమైన యజ్ఞము సప్తరూపములు కలది—అతిరాత్ర, ఆప్తోర్యామ (క్రతువులు); అలాగే ధీరమనస్సు, శబ్దము, తదనంతరం స్పర్శ, రూపము, రసము।

Verse 30

गन्धो बुद्धिर्व्यापकं तु करे देहे न्यसेत् क्रमात् न्यसेदन्त्यै च तलयोः के ललाटे मुखे हृदि

‘గంధం’, ‘బుద్ధి’, ‘వ్యాపకం’ అనే తత్త్వాలను క్రమంగా చేతిపై, తరువాత దేహంపై న్యాసం చేయాలి. అంత్య (అక్షర/మంత్రం) ను పాదతలాలపై, అలాగే శిఖ, లలాటం, ముఖం, హృదయంలో స్థాపించాలి।

Verse 31

नाभौ गुह्ये च पादे च अष्टव्यूहः पुमान् स्मृतः वीजो बुद्धिरहङ्कारो मनः शब्दो गुणोनिलः

నాభి, గుహ్యము, పాదములలో పురుషుడు ‘అష్టవ్యుహ’ రూపంగా స్మరించబడును—బీజం, బుద్ధి, అహంకారం, మనస్సు, శబ్దం, గుణం, అనిలం (ప్రాణవాయువు)।

Verse 32

रूपं रसो नवात्मायं जीव अङ्गुष्ठकद्वये तर्जन्यादिक्रमाच्छेषं यावद्वामप्रदेशिनीं

నవాత్మలోని ‘రూపం’ మరియు ‘రసం’ ను రెండు బొటనవేళ్లపై న్యాసం చేయాలి. మిగిలిన తత్త్వాలను చూపుడువేలు నుండి క్రమంగా ప్రారంభించి ఎడమ చిటికెనవేలు వరకు స్థాపించాలి।

Verse 33

देहे शिरोललाटास्यहृन्नाभिगुह्यजानुषु पादयोश् च दशात्मायं इन्द्रो व्यापी समास्थितः

దేహములో—శిరస్సు, లలాటం, ముఖం, హృదయం, నాభి, గుహ్యము, మోకాళ్లు, పాదములలో—సర్వవ్యాపి ఇంద్రుడు దశాత్మ రూపంగా నివసించుచున్నాడు।

Verse 34

अङ्गुष्ठकद्वये वह्निस्तर्जन्यादौ परेषु च शिरोललाटवक्त्रेषु हृन्नाभिगुह्यजानुषु

రెండు బొటనవేళ్లపై ‘వహ్ని’ తత్త్వమంత్రాన్ని న్యాసం చేయాలి; అలాగే చూపుడువేలు మొదలుకొని మిగిలిన వేళ్లపై కూడా క్రమంగా స్థాపించాలి. తరువాత శిరస్సు, నుదురు, ముఖం, హృదయం, నాభి, గుహ్యప్రదేశం మరియు మోకాళ్లపై న్యాసం చేయాలి.

Verse 35

पादयोरेकदशात्मा मनः श्रोत्रं त्वगेव च चक्षुर्जिह्वा तथा घ्राणं वाक्पाण्यङ्घ्रिश् च पायुकः

రెండు పాదాలలో (కర్మాధారంగా) ఆత్మను ఏకాదశరూపంగా చెప్పారు—మనస్సు, శ్రోత్రం, త్వచ, చక్షు, జిహ్వ, ఘ్రాణం; అలాగే వాక్కు, చేయి, పాదం, పాయువు (మలవిసర్జనేంద్రియం)।

Verse 36

उपस्थं मानसो व्यापी श्रोत्रमङ्गुष्ठकद्वये तर्जन्यादिक्रमादष्टौ अतिरिक्तं तलद्वये

ఉపస్థం (జననేంద్రియం) మనస్సులో విన్యసించాలి; సర్వవ్యాపి తత్త్వాన్ని శ్రోత్రంలో న్యాసం చేయాలి. రెండు బొటనవేళ్లపై ఉంచి, చూపుడువేలు మొదలుకొని క్రమంగా మిగిలిన ఎనిమిది వేళ్లపై న్యాసం చేయాలి; మిగిలినది రెండు అరచేతులపై న్యాసం చేయాలి.

Verse 37

उत्तमाङ्गुलललाटास्यहृन्नाभावथ गुह्यके उरुयुग्मे तथा जङ्घे गुल्फपादेषु च क्रमात्

అదేవిధంగా క్రమంగా శిరస్సు, వేళ్లు, నుదురు, నోరు, హృదయప్రదేశం, నాభి, గుహ్యస్థానం, రెండు తొడలు, జంఘలు, గుల్ఫాలు (మడమలు) మరియు పాదాలలో (న్యాసం) గ్రహించాలి.

Verse 38

अतिरात्राप्तयामश् च इति ख, चिह्नितपुस्त्कपाठः रसास् तथा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः न्यसेदन्ते च इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः न्यसेदष्टौ च इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः क्रमात् स्मृत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाट्ःअः विष्णुर्मधुहरश् चैव त्रिविक्रमकवामनौ श्रीधरोथ हृषीकेशः पद्मनाभस्तथैव च

‘అతిరాత్రాప్తయామ’—అని ఒక గుర్తించిన ప్రతిలో పాఠం; ‘రసాః తదా’—అని మరొక పాఠం; ‘న్యసేదంతే చ’—అని; ‘న్యసేదష్టౌ చ’—అని; ‘క్రమాత్ స్మృత’—అని కూడా పాఠభేదాలు ఉన్నాయి. ఇక క్రమంగా నామాలు—విష్ణు, మధుహర, త్రివిక్రమ, వామన, శ్రీధర, హృషీకేశ, అలాగే పద్మనాభ।

Verse 39

दामोदरः केशवश् च नारायणस्ततः परः माधवश्चाथ गोविन्दो विष्णुं वै व्यापकं न्यसेत्

దామోదర, కేశవ, తదుపరి నారాయణ; ఆపై మాధవ మరియు గోవింద—ఈ దివ్యనామాలను న్యాసం చేసి సర్వవ్యాపక విష్ణువును ప్రతిష్ఠించాలి।

Verse 40

अङ्गुष्ठादौ तले द्वौ च पादे जानुनि वै कटौ शिरःशिखरकट्याञ्च जानुपादादिषु न्यसेत्

అంగుళం మొదలుకొని రెండు అరచేతులపై, అలాగే పాదాలపై, మోకాళ్లపై, నడుముపై; ఇంకా శిరస్సు, శిఖ, నితంబాలపై—ఇలా మోకాళ్లు, పాదాలు మొదలైన అవయవాలలో న్యాసం చేయాలి।

Verse 41

द्वादशात्मा पञ्चविंशः षड्विंशव्यूहकस् तथा पुरुषो धीरहङ्कारो मनश्चित्तञ्च शब्दकः

ఆయన ద్వాదశాత్మకుడు; పంచవింశ తత్త్వము; అలాగే షడ్వింశ-వ్యుహరూపంగా కూడా విన్యస్తుడు. ఆయనే పురుషుడు—ధీర అహంకారంతో, మనస్సు-చిత్తాలతో—శబ్దలక్షణుడై ఉన్నాడు।

Verse 42

तथा स्पर्शो रसो रूपं गन्धः श्रोत्रं त्वचस् तथा चक्षुर्जिह्वा नासिका च वाक्पाण्यङ्घ्रिश् च पायवः

అలాగే స్పర్శ, రస, రూప, గంధ; మరియు (జ్ఞానేంద్రియాలు) శ్రోత్రం, త్వచ; అలాగే చక్షు, జిహ్వ, నాసిక; మరియు (కర్మేంద్రియాలు) వాక్, పాణి, అంఘ్రి, పాయు।

Verse 43

उपस्थो भूर्जलन्तेजो वायुराकाशमेव च पुरुषं व्यापकं न्यस्य अङ्गुष्ठादौ दश न्यसेत्

ఉపస్థంతో కూడి భూమి, జలం, తేజస్సు, వాయువు, ఆకాశం—ఇవన్నీ మరియు అనంతరం సర్వవ్యాపక పురుషుని న్యాసం చేసి, అంగుళం మొదలుకొని పది న్యాసాలను స్థాపించాలి।

Verse 44

शेषान् हस्ततले न्यस्य शिरस्यथ ललाटके मुखहृन्नाभिगुह्योरुजान्वङ्घ्रौ करणोद्गतौ

మిగిలిన మంత్రభాగాలను అరచేతులపై న్యసించి, తరువాత శిరస్సు మరియు లలాటంపై; ముఖం, హృదయం, నాభి, గుహ్యము, తొడలు, మోకాళ్లు, పాదాలపై న్యసించాలి—ఇది చేతుల ద్వారా జరిగే న్యాసము.

Verse 45

पादे जान्वोरुपस्थे च हृदये मूर्ध्नि च क्रमात् परश् च पुरुषात्मादौ षड्विंशे पूर्ववत्परं

క్రమంగా పాదాలలో, మోకాళ్లలో, తొడలు-ఉపస్థ ప్రాంతంలో, హృదయంలో మరియు శిరస్సులో తత్త్వాలను న్యసించాలి; తరువాత వీటికి అతీతమైన ‘పర’ను పురుష-ఆత్మ మొదలుకొని ధ్యానించాలి; ఇరవై ఆరవ తత్త్వంలో ‘పర’ను పూర్వవిధంగా న్యసించాలి.

Verse 46

सञ्चिन्त्य मण्डलैके तु प्रकृतिं पूजयेद्बुधः पूर्वयाम्याप्यसौम्येषु हृदयादीनि पूजयेत्

ఒకే మండలాన్ని మనసులో ధ్యానించి, బుద్ధిమంతుడు ప్రకృతిని పూజించాలి; అలాగే తూర్పు, దక్షిణ, పడమర, ఉత్తర దిక్కులలో హృదయాది అంతఃస్థానాలను పూజించాలి.

Verse 47

अस्त्रमग्न्यादिकोणेषु वैनतेयादि पूर्ववत् दिक्पालांश् च विधिस्त्वन्यः त्रिव्यूहेग्निश् च मध्यतः

ఆగ్నేయాది కోణాలలో అస్త్ర-మంత్రాలను న్యసించాలి; వైనతేయాది క్రమం పూర్వవిధంగానే ఉంచాలి. దిక్పాలుల స్థాపన విధానం భిన్నం; త్రివ్యూహంలో అగ్నిని మధ్యలో స్థాపించాలి.

Verse 48

पूर्वादिदिग्बलावसोराज्यादिभिरलङ्कृतः कर्णिकायां नाभसश् च मानसः कर्णिकास्थितः

పద్మమండలంలోని కర్ణికలో ఆయన తూర్పు మొదలైన దిక్కుల శక్తులు, బలం, ధనం, రాజ్యాధికారము మొదలైనవాటితో అలంకృతుడై ఉంటాడు; ఆ కర్ణికలోనే నాభస మరియు మానస దేవతలు స్థితులై ఉంటారు.

Verse 49

अस्त्रमग्न्यादिपत्रेषु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः दिक्पालांश् च विधिस्तस्य इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः दिक्पालादौ विधिस्तुल्य इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विश्वरूपं सर्वस्थित्यै यजेद्राज्यजयाय च सर्वव्यूहैः समायुक्तमङ्गैर् अपि च पञ्चभिः

(పాఠభేదాలు:) ‘అగ్ని మొదలైన పత్రాలలో అస్త్రం’—ఇది ఖ, ఙ గుర్తుల పాండులిపుల పాఠం; ‘దిక్పాలులనూ—ఇదే దాని విధి’—ఇది గ, ఘ గుర్తుల పాఠం; ‘దిక్పాలాది విషయములో విధి సమానము’—ఇది ఙ గుర్తు పాండులిపి పాఠం. సమస్త స్థితి నిలవడానికి మరియు రాజ్యవిజయానికి, అన్ని వ్యూహాలతో యుక్తమై పంచాంగాలతో కూడిన విశ్వరూపుని పూజించాలి।

Verse 50

गरुडाद्यैस्तथेन्द्राद्यैः सर्वान् कामानवाप्नुयात् विश्वक्सेनं यजेन्नाम्ना वै वीजं व्योमसंस्थितं

గరుడాది దేవతలను, అలాగే ఇంద్రాది దేవతలను ప్రసన్నం చేసుకుంటే అన్ని కోరికలు సిద్ధిస్తాయి. ‘విశ్వక్సేన’ అనే నామంతో, వ్యోమంలో స్థితమైన బీజమంత్రాన్ని ధ్యానిస్తూ పూజించాలి।