Adhyaya 24

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आदिमूर्त्यादिपूजाविधिर्नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः अथ चतुर्विंशो ऽध्यायः कुण्डनिर्माणादिविधिः नारद उवाच अग्निकार्यं प्रवक्ष्यामि येन स्यात्सर्वकामभाक् चतुरभ्यधिकं विंशमङ्गुलं चतुरस्रकं

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయ పురాణంలో ‘ఆదిమూర్త్యాది పూజావిధి’ అనే ఇరవైమూడవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ఇరవైనాలుగవ అధ్యాయం—‘కుండనిర్మాణాది విధి’. నారదుడు పలికెను: నేను అగ్నికార్యాన్ని వివరిస్తాను; దానివల్ల సాధకుడు సర్వకామసిద్ధిని పొందును. కుండం చతురస్రంగా, ఇరవై నాలుగు అంగుళాల పరిమాణంతో ఉండాలి।

Verse 2

सूत्रेण सूत्रयित्वा तु क्षेत्रं तावत् खनेत्समं खातस्य मेखला कार्या त्यक्त्वा चैवाङ्गुलद्वयं

కొలత దారంతో స్థలాన్ని గీతలతో నిర్ణయించి, తరువాత నేలను సమంగా తవ్వాలి. తవ్విన భాగం చుట్టూ మేఖలా (ఎత్తైన అంచు) చేయాలి; రెండు అంగుళాల మేర విడిచిపెట్టాలి।

Verse 3

सत्त्वादिसञ्ज्ञा पूर्वाशा द्वादशाङ्गुलमुच्छ्रिता अष्टाङ्गुला द्व्यङुलाथ चतुरङ्गुलविस्तृता

‘సత్త్వ’ మొదలైన సంజ్ఞతో చెప్పబడిన తూర్పు రేఖను పన్నెండు అంగుళాల ఎత్తుగా చేయాలి; తరువాత క్రమంగా ఎనిమిది, రెండు అంగుళాలు, అలాగే వెడల్పు నాలుగు అంగుళాలు విధించబడింది।

Verse 4

योनिर्दशाङ्गुला रम्या षट्चतुर्द्व्यङ्गुलाग्रगा क्रमान्निम्ना तु कर्तव्या पश्चिमाशाव्यवस्थिता

యోని-నాళాన్ని మనోహరంగా చేసి పది అంగుళాల పరిమాణంలో చేయాలి. దాని ముందుభాగం క్రమంగా ఆరు, నాలుగు, రెండు అంగుళాల వెడల్పుగా ఉండాలి; మెల్లగా దిగువకు వాలేలా చేసి పశ్చిమదిశగా స్థాపించాలి।

Verse 5

अश्वत्थपत्रसदृशी किञ्चित् कुण्डे निवेशिता तुर्याङ्गुलायता नालं पञ्चदशाङ्गुलायतं

దానిని కుండంలో కొద్దిగా అమర్చి అశ్వత్థ ఆకు వంటి ఆకారంగా చేయాలి. దాని నాళం నాలుగు అంగుళాల పొడవు, మొత్తం పొడవు పదిహేను అంగుళాలు కావాలి।

Verse 6

मूलन्तु त्र्यङ्गुलं योन्या अग्रं तस्याः षडङ्गुलं लक्षणञ्चैकहस्तस्य द्विगुणं द्विकरादिषु

యోనిలో మూలం మూడు అంగుళాలు, దాని ముందుభాగం ఆరు అంగుళాలు కావాలి. ఏకహస్త ప్రతిమకు చెప్పిన లక్షణాన్ని ద్విహస్తాది రూపాలలో రెండింతలు చేయాలి।

Verse 7

एकत्रिमेखलं कुण्डं वर्तुलादि वदाम्यहं सद्मादिसञ्ज्ञा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मलन्तु द्व्यङ्गुलमिति ग,चिह्नितपुस्तकपाठः कुण्डार्धे तु स्थितं सूत्रं कोणे यदतिरिच्यते

నేను ఏక-త్రి-మేఖలా కుండం యొక్క వృత్తాకారాది రూపాలను వివరిస్తాను. కుండ మధ్యభాగంలో ఉంచిన సూత్రం (దారం) మూలకు వైపు మిగిలి అధికంగా కనిపించేది పరిమాణ నిర్ణయంలో గ్రాహ్యం; గుర్తించిన ప్రతుల్లో ‘సద్మాది-సంజ్ఞా’ మరియు ‘మల—రెండు అంగుళాలు’ వంటి పాఠభేదాలు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 8

तदर्धं दिशि संस्थाप्य भ्रामितं वर्तुलं भवेत् कुण्डार्धं कोणभागार्धं दिशिश्चोत्तरतो वहिः

ఆ ప్రమాణంలోని అర్ధభాగాన్ని నిర్దిష్ట దిశలో స్థాపించి తిప్పితే వృత్తాకారం ఏర్పడుతుంది. ఆ అర్ధప్రమాణమే కుండం యొక్క అర్ధాన్ని నిర్ధారిస్తుంది; అలాగే కోణభాగంలోని అర్ధాన్ని కూడా దిశలో—బాహ్యంగా—ఉత్తర వైపున ఉంచాలి.

Verse 9

पूर्वपश्चिमतो यत्नाल्लाञ्छयित्वा तु मध्यतः संस्थाप्य भ्रामितं कुण्डमर्धचन्द्रं भवेत् शुभं

తూర్పు–పడమర రేఖపై జాగ్రత్తగా గుర్తులు వేసి, తరువాత మధ్యలో స్థాపించి సరైన విధంగా తిప్పి అమర్చితే కుండం అర్ధచంద్రాకారంగా మారుతుంది; అది శుభప్రదమైన రూపకల్పన.

Verse 10

पद्माकारे दलानि स्युर्मेखलानान्तु वर्तुले बाहुदण्डप्रमाणन्तु होमार्थं कारयेत् स्रुचं

దాని దళసదృశ విస్తారాలు పద్మాకారంగా చేయాలి; మేఖలలు (పరివేష్టన బంధాలు) వృత్తాకారంగా ఉండాలి. హోమార్థం స్రుచ్ (ఆహుతి చెంచా)ను బాహుదండ ప్రమాణం, అంటే ముందుబాహు పొడవు మేరకు తయారు చేయాలి.

Verse 11

सप्तपञ्चाङ्गुलं वापि चतुरस्रन्तु कारयेत् त्रिभागेन भवेद्गर्तं मध्ये वृत्तं सुशोभनम्

దీనిని చతురస్రంగా (చదరంగా) చేయాలి; దాని ప్రక్క ఏడు లేదా ఐదు అంగుళాల పరిమాణంలో ఉండాలి. గర్తం (గుంత) మూడు భాగాలుగా ఉండి, మధ్యలో సుందరమైన వృత్తాకార ప్రాంతం ఉండాలి.

Verse 12

तिर्यगूर्ध्वं समं खाताद्वहिरर्धन्तु शोधयेत् अङ्गुलस्य चतुर्थांशं शेषार्धार्धं तथान्ततः

తవ్విన రేఖ/గోతినుంచి బయట భాగాన్ని అడ్డంగా, నిలువుగా సమంగా సరిచేసి, బాహ్య భాగాన్ని అర్ధప్రమాణం వరకు శుద్ధి చేయాలి. తరువాత ఒక అంగుళంలో నాలుగో వంతు తీసివేయాలి; చివరికి మిగిలిన భాగాన్ని కూడా మళ్లీ అర్ధం చేయాలి.

Verse 13

खातस्य मेखलां रम्यां शेषार्धेन तु कारयेत् कण्ठं त्रिभागविस्तारं अङ्गुष्ठकसमायतं

ఖాత (గర్తం) కొరకు మిగిలిన అర్ధమానంతో రమ్యమైన మేఖలాను చేయించాలి. కంఠభాగం మూడు భాగాల వెడల్పుతో, అంగుష్ఠమాత్ర ఎత్తుతో నిర్మించాలి.

Verse 14

सार्धमङ्गुष्ठकं वा स्यात्तदग्रे तु मुखं भवेत् चतुरङ्गुलविस्तारं पञ्चाङ्गुलमथापि वा

మానం సార్ధ అంగుష్ఠమాత్రంగా ఉండవచ్చు; దాని అగ్రభాగంలో ముఖాన్ని చేయాలి. వెడల్పు నాలుగు అంగుళాలు, లేదా ప్రత్యామ్నాయంగా ఐదు అంగుళాలు కావచ్చు.

Verse 15

त्रिकं द्व्यङ्गुलकं तत् स्यान्मध्यन्तस्य सुशोभनम् आयामस्तत्समस्तस्य मध्यनिम्नः सुशोभनः

త్రికమానం రెండు అంగుళాలుగా ఉండాలి; ఇది మధ్య మరియు అంత్య భాగాలకు శోభనంగా ఉంటుంది. మొత్తం పొడవు సముచిత అనుపాతంలో ఉండాలి; మధ్యలో స్వల్ప నిమ్నత అందంగా ఉంటుంది.

Verse 16

शुषिरं कण्ठदेशे स्याद्विशेद् यावत् कनीयसी शेषकुण्डन्तु कर्तव्यं यथारुचि विचित्रितं

కంఠదేశంలో శుషిరం (ఖాళీ/రంధ్రం) చేయాలి; అది కనిష్ఠికా ప్రమాణం వరకు త్రవ్వాలి. తరువాత మిగిలిన కుండాన్ని ఇష్టానుసారం విచిత్ర అలంకారాలతో రూపొందించాలి.

Verse 17

स्रुवन्तु हस्तमात्रं स्याद्दण्डकेन समन्वितं वटुकं द्व्यङ्गुलं वृत्तं कर्तव्यन्तु सुशोभनं

స్రువం (ఆహుతి చెంచా) చేతిమాత్ర పొడవుగా, దండంతో కూడి ఉండాలి. దాని వటుకం (పాత్రభాగం) వృత్తాకారంగా, రెండు అంగుళాల మానంతో, శోభనంగా చేయాలి.

Verse 18

कुण्डकेन समन्वितमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कण्ठकं द्व्यङ्गुलमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चन्द्राभं द्व्यङ्गुलमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गोपदन्तु यथा मग्नमल्पपङ्के तथा भवेत् उपलिप्य लिखेद्रेखामङ्गुलां वज्रनासिकां

(పాఠాంతరాలు— ఒక గుర్తించిన ప్రతిలో ‘కుండకంతో సమన్వితం’; అదే ప్రతిలో ‘కంఠకం రెండు అంగుళాలు’; మరొకటిలో ‘చంద్రాభం రెండు అంగుళాలు’ అని ఉంది.) ‘గోపద’ ముద్ర అల్ప పంకంలో మునిగిన గోరఖుర ముద్రలా ఉండాలి. ఉపలేపనం చేసి, వజ్రనాసిక (వజ్రాకార నుక్కు)తో ఒక అంగుళ వెడల్పు మార్గరేఖను గీయాలి।

Verse 19

सौम्याग्रा प्रथमा तस्यां रेखे पूर्वमुखे तयोः मध्ये तिस्रस् तथा कुर्याद्दक्षिणादिक्रमेण तु

ఆ విన్యాసంలో మొదటి రేఖ అగ్రం సౌమ్య (ఉత్తర) దిశ వైపు ఉండాలి. ఆ రెండు రేఖలు తూర్పుముఖంగా ఉండాలి. వాటి మధ్య దక్షిణ దిశ నుండి క్రమంగా మూడు రేఖలను కూడా అలాగే గీయాలి।

Verse 20

एवमुल्लिख्य चाभ्युक्ष्य प्रणवेन तु मन्त्रवित् विष्टरं कल्पयेत्तेन तस्मिन् शक्तिन्तु वैष्णवीं

ఇలా చిత్రించి, అభ్యుక్షణం (పవిత్ర జల ప్రోక్షణ) చేసి, మంత్రవేత్త ప్రణవం (ఓం) ద్వారా విష్టరాన్ని (ఆసనం/వేదిక) ఏర్పరచాలి; ఆపై అందులో వైష్ణవీ శక్తిని న్యసించి స్థాపించాలి।

Verse 21

अलं कृत्वा मूर्तिमतीं क्षिपेदग्निं हरिं स्मरन् प्रादेशमात्राः समिधो दत्वा परिसमुह्य तं

వ్యవస్థను సంపూర్ణంగా, మూర్తిమంతంగా (సుస్పష్టంగా) చేసి, హరిని స్మరిస్తూ అగ్నిని స్థాపించి/ప్రజ్వలింపజేయాలి. తరువాత ప్రాదేశమాత్రం (ఒక బిత్తె) పొడవు సమిధలను సమర్పించి, ఆ (అగ్ని/స్థలం)ను చుట్టూ సమ్యక్‌గా సమీకరించి సర్దాలి।

Verse 22

दर्भैस्त्रिधा परिस्तीर्य पूर्वादौ तत्र पात्रकं आसादयेदिध्मवह्नी भूमौ च श्रुक्श्रुवद्वयं

తూర్పు నుండి ప్రారంభించి దర్భలను మూడు పొరలుగా పరచాలి. అక్కడ పాత్రను స్థాపించాలి; అలాగే నేలపై ఇధ్మం (కట్టెలు) మరియు అగ్ని, ఇంకా శ్రుక్-శ్రువ అనే రెండు ఆహుతి చెంచాలను కూడా ఉంచాలి।

Verse 23

आज्यस्थाली चरुस्थाली कुशाज्यञ्च प्रणीतया प्रोक्षयित्वा प्रोक्षणीञ्च गृहीत्वापूर्य वारिणा

ప్రణీతాజలంతో ఆజ్యస్థాలి, చరు స్థాలి మరియు కుశాఘృతాన్ని ప్రోక్షించి, తరువాత ప్రోక్షణీ పాత్రను తీసుకొని నీటితో నింపవలెను।

Verse 24

पवित्रान्तर्हिते हस्ते परिश्राव्य च तज्जलं प्राङ्नीत्वा प्रोक्षणीपात्रण् ज्योतिरग्रे निधाय च

పవిత్రం ధరించిన చేతితో ఆ నీటిని వడకట్టి/జార్చి, తూర్పు ముఖంగా ప్రోక్షణీ పాత్రను తీసుకొని పవిత్ర అగ్ని (జ్యోతి) ముందర ఉంచవలెను।

Verse 25

तदद्भिस्त्रिश् च सम्प्रोक्ष्य इद्ध्मं विन्यस्य चाग्रतः प्रणीतायां सुपुष्पायां विष्णुं ध्यात्वोत्तरेण च

ఆ నీటితో మూడుసార్లు సమ్యక్ ప్రోక్షించి, ముందర ఇద్ధ్మం (సమిధ) ఉంచి, సుపుష్పాలతో అలంకరించిన ప్రణీతాజల పాత్రలో విష్ణువును ధ్యానించి తదుపరి కర్మను కొనసాగించవలెను।

Verse 26

आज्यस्थालीमथाज्येन सम्पूर्याग्रे निधाय च सम्प्लवोत्पवनाभ्यान्तु कुर्यादाज्यस्य संस्कृतिं

తదుపరి ఆజ్యస్థాలిని ఆజ్యంతో నింపి ముందర ఉంచి, ‘సంప్లవ’ మరియు ‘ఉత్పవన’ అనే రెండు క్రియల ద్వారా ఆజ్య సంస్కారాన్ని చేయవలెను।

Verse 27

अखण्डिताग्रौ निर्गर्भौ कुशौ प्रादेशमात्रकौ ताभ्यामुत्तानपाणिभ्यामङ्गुष्ठानामिकेन तु

చివరలు విరగని, గంతులు లేని, ప్రాదేశమాత్రమైన రెండు కుశలను—చేతి అరలను పైకి ఉంచి, బొటనవేలు మరియు ఉంగర వేళ్లతో పట్టుకోవలెను।

Verse 28

आज्यं तयोस्तु सङ्गृह्य द्विर्नीत्वा त्रिरवाङ्क्षिपेत् स्रुक्स्रुवौ चापि सङ्गृह्य ताभ्यां प्रक्षिप्य वारिण

ఆ రెండు (స్రుక్‑స్రువ)లలోని ఆజ్యాన్ని సమ్యక్‌గా సేకరించి రెండుసార్లు తీసి, మూడుసార్లు క్రిందికి పోయాలి. తరువాత స్రుక్‑స్రువలను కూడగట్టి నీటితో కడగాలి.

Verse 29

रुद्रनासिकामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वक्त्रनासिकामिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः आद्यं तयोस्तु सम्पूज्य त्रीन् वारानूर्ध्वमुत्क्षिपेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रतप्य दर्भैः सम्मृज्य पुनः प्रक्ष्याल्य चैव हि निष्टप्य स्थापयित्वा तु प्रणवेनैव साधकः

దానిని వేడిచేసి దర్భతో తుడిచి మళ్లీ కడగాలి; తరువాత బాగా ఎండబెట్టి యథాస్థానంలో ఉంచాలి. సాధకుడు కేవలం ప్రణవం ‘ఓం’తోనే (సంస్కారం/సమాప్తి) చేయాలి. (పాఠాంతరం: ‘రుద్రనాసికా’/‘వక్త్రనాసికా’; అలాగే—ముందుగా రెండింటినీ పూజించి మొదటిదాన్ని మూడుసార్లు పైకి ఎత్తాలి.)

Verse 30

प्रणवादिनमोन्तेन पश्चाद्धोमं समाचरेत् गर्भाधानादिकर्माणि यावदंशव्यवस्थया

ప్రణవంతో ప్రారంభమయ్యే నమోమంత్రాన్ని పూర్తిచేసి, తరువాత విధివిధానంగా హోమం ఆచరించాలి. గర్భాధానాది కర్మలను నిర్దిష్ట భాగవిభాగం, క్రమం ప్రకారం నిర్వహించాలి.

Verse 31

नामान्तं व्रतबन्धान्तं समावर्तावसानकम् अधिकारावसानं वा कर्यादङ्गानुसारतः

నిర్దిష్ట అంగాల ప్రకారం సమాపనకర్మ చేయాలి—నామకరణాంతంలో గానీ, వ్రతబంధాంతంలో గానీ, సమావర్తనాంతంలో గానీ, లేదా తన అధికారకాలం ముగిసినప్పుడు గానీ.

Verse 32

प्रणवेनोपचारन्तु कुर्यात्सर्वत्र साधकः अङ्गैर् होमस्तु कर्तव्यो यथावित्तानुसारतः

సాధకుడు ప్రతి కర్మలో ప్రణవం ‘ఓం’తో ఉపచారపూజ చేయాలి. హోమం నిర్దిష్ట అంగాలతో, తన సామర్థ్యానికి అనుగుణంగా చేయాలి.

Verse 33

गर्भादानन्तु प्रथमं ततः पुंसवनं स्मृतम् सीमन्तोन्नयनं जातकर्म नामान्नप्राशनम्

మొదట గర్భాధాన సంస్కారం; తదుపరి పుంసవనమని స్మృతం. ఆపై సీమంతోన్నయనం; తరువాత జాతకర్మ, నామకరణం, మరియు అన్నప్రాశనం (మొదటి ఘనాహార సేవనం).

Verse 34

चूडकृतिं व्रतबन्धं वेदव्रतान्यशेषतः समावर्तनं पत्न्या च योगश्चाथाधिकारकः

చూడాకరణం, వ్రతబంధం (ఉపనయన/వ్రతదీక్ష), సమస్త వైదిక వ్రతాచరణలు సంపూర్ణంగా, సమావర్తనం, అలాగే భార్యతో కూడిన యోగశాసనం—ఇవే తదుపరి కర్మాధికారాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

Verse 35

हृदादिक्रमतो ध्यात्वा एकैकं कर्म पूज्य च अष्टावष्टौ तु जुहुयात् प्रतिकर्माहुतीः पुनः

హృదయాది క్రమంలో (న్యాసాది) ధ్యానించి, ఒక్కొక్క కర్మను విడిగా పూజించాలి. తరువాత ఎనిమిది-ఎనిమిది ఆహుతులు సమర్పించి, ప్రతి కర్మకు సంబంధించిన ఆహుతులను మరల పునరావృతం చేయాలి.

Verse 36

पूर्णाहुतिं ततो दद्यात् श्रुचा मूलेन साधकः वौषडन्तेन मन्त्रेण प्लुतं सुस्वरमुच्चरन्

అనంతరం సాధకుడు స్రువ (ఆహుతి చెంచా)తో మూలమంత్రం ద్వారా పూర్ణాహుతిని సమర్పించాలి. ‘వౌషట్’తో ముగిసే మంత్రాన్ని ప్లుతంగా (దీర్ఘంగా) సుస్వరంతో ఉచ్చరించాలి.

Verse 37

विष्णोर्वह्निन्तु संस्कृत्य श्रपयेद्वैष्णवञ्चरुम् आराध्य स्थिण्डिले विष्णुं मन्त्रान् संस्मृत्य संश्रपेत्

విష్ణువుకు అగ్నిని సంస్కరించి వైష్ణవ చరు (యజ్ఞీయ అన్న-ఖీరు) వండాలి. స్థిణ్డిల (వేది/మండల)పై విష్ణువును ఆరాధించి, నియత మంత్రాలను స్మరించుకుంటూ యథావిధిగా దానిని సిద్ధం చేయాలి.

Verse 38

आसनादिक्रमेणैव साङ्गावरणमुत्तमम् गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य ध्याता देवं सुरोत्तमम्

ఆసనాది విధిక్రమానుసారంగా దేవుని అంగములు మరియు ఆవరణ దేవతలతో కూడిన ఉత్తమ పూజ చేయాలి. గంధపుష్పాలతో సమ్యకంగా అర్చించి సురోత్తమ దేవుని ధ్యానించాలి.

Verse 39

आधायेध्ममथाघारावाज्यावग्नीशसंस्थितौ नियुज्य स्थापयित्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः देवव्रतान्यशेषत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः योगश्चाथाधिकारत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्रान् सन्तर्प्य संत्रपेत् इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वायव्यनैरृताशादिप्रवृत्तौ तु यथाक्रमम्

మొదట ఇధ్మం (సమిధలు) ఉంచి, అగ్నీశుని స్థానానుసారం నెయ్యి యొక్క రెండు ఆఘారాలను తగిన స్థానాలలో ఏర్పాటు చేసి, కర్మాలను నియోగించి క్రమంగా స్థాపించాలి. అనంతరం సమస్త దేవవ్రతాలను పూర్తిగా ఆచరించి, అర్హతానుసారం యోగాన్ని నిర్వహించి; మంత్రాలను తర్పింపజేసి వాయవ్య, నైరృత మొదలైన దిక్కుల సంబంధిత కర్మాలలో యథాక్రమంగా ప్రవేశించాలి.

Verse 40

आज्यभागौ ततो हुत्वा चक्षुषी दक्षिणोत्तरे मध्येथ जुहुयात्सर्वमन्त्रानर्चाक्रमेण तु

తదనంతరం నెయ్యి యొక్క రెండు ఆజ్యభాగాలను హోమం చేసి, మధ్యలో దక్షిణ-ఉత్తరంగా ఉన్న ‘చక్షుషీ’ అనే రెండు ఆహుతులను సమర్పించాలి. తరువాత అర్చాక్రమానుసారం సమస్త మంత్రాలకు ఆహుతులు ఇవ్వాలి.

Verse 41

आज्येन तर्पयेन्मूर्तेर्दशांशेनाङ्गहोमकम् शतं सहस्रं वाज्याद्यैः समिद्भिर्वा तिलैः सह

నెయ్యితో దేవమూర్తికి తర్పణం చేయాలి; ప్రధాన సంఖ్యలో దశాంశంతో అంగహోమం చేయాలి. నెయ్యి మొదలైనవాటితో, లేదా సమిధలతో, లేక నువ్వులతో కూడి—వంద లేదా వెయ్యి ఆహుతులు సమర్పించాలి.

Verse 42

समाप्यार्चान्तु होमान्तां शुचीन् शिष्यानुपोषितान् आहूयाग्रे निवेश्याथ ह्य् अस्त्रेण प्रोक्षयेत् पशून्

హోమాంతం వరకు అర్చనను సమ్యకంగా ముగించి, తాను పోషించి శిక్షణ ఇచ్చిన శుచి శిష్యులను పిలిచి ముందర కూర్చోబెట్టాలి; తరువాత అస్త్ర మంత్రంతో పవిత్ర జలాన్ని పశువులపై ప్రోక్షించాలి.

Verse 43

शिष्यानात्मनि संयोज्य अविद्याकर्मबन्धनैः लिङ्गानुवृत्तश् चैतन्यं सह लिङ्गेन पाशितम्

అవిద్యా–కర్మ బంధనాలచే శిష్యులను ఆత్మలో యోగం చేయగా, లింగం (సూక్ష్మదేహం) అనుసరించే చైతన్యం ఆ లింగంతోనే బద్ధమగును।

Verse 44

ध्यानमार्गेन सम्प्रोक्ष्य वायुवीजेन शोधयेत् ततो दहनवीजेन सृष्टिं ब्रह्माण्डसञ्ज्ञिकाम्

ధ్యానమార్గమున (క్షేత్రం/దేహం) విధిగా ప్రోక్షించి, వాయు-బీజముతో శుద్ధి చేయవలెను; తదుపరి దహన (అగ్ని)-బీజముతో ‘బ్రహ్మాండ’మని పిలువబడే సృష్టిని జనింపజేయవలెను।

Verse 45

निर्दग्धां सकलां ध्यायेद्भस्मकूटनिभस्थिताम्

ఆ (రూపం/తత్త్వం) సంపూర్ణంగా దగ్ధమై, భస్మకూటంలా స్థితమై ఉన్నదని ధ్యానించవలెను।

Verse 46

प्लावयेद्वारिणा भस्म संसारं वार्मयंस्मरेतप्_२४०४५च्द्तत्र शक्तिं न्यसेत् पश्चात् पार्थिवीं बीजसञ्ज्ञिकाम् तन्मात्राभिः समस्ताभिः संवृतं पार्थिवं शुभम्

భస్మాన్ని నీటితో తడిపి, సంసారాన్ని జలమయముగా స్మరించవలెను. అక్కడ ముందుగా శక్తిని న్యసించి, తరువాత బీజసంజ్ఞితమైన పార్థివ తత్త్వాన్ని న్యసించవలెను. అలా సమస్త తन्मాత్రలచే ఆవరితమైన శుభ పార్థివ తత్త్వం స్థాపితమగును।

Verse 47

अण्डन्तदुद्भवन्ध्यायेत्तदाधारन्तदात्मकम् तन्मध्ये चिन्तयेन्मूर्तिं पौरुषीं प्रणवात्मिकाम्

బ్రహ్మాండమును మరియు అది యెక్కడి నుండి ఉద్భవించునో—అది దాని ఆధారమూ, దాని స్వరూపమూ అయిన తత్త్వమును—ధ్యానించవలెను. దాని మధ్యలో ప్రణవాత్మకమైన పురుషమూర్తిని చింతించవలెను।

Verse 48

लिङ्गं सङ्क्रामयेत् पश्चादात्मस्थं पूर्वसंस्कृतम् विभक्तेन्द्रियसंस्थानं क्रमाद् वृद्धं विचिन्तयेत्

ఆపై ముందుగా సంస్కరించబడిన సూక్ష్మదేహం (లింగం) ను ఆత్మలో స్థాపింపజేయాలి. తరువాత విభక్త ఇంద్రియాల నిర్మాణక్రమం మరియు దాని క్రమానుగత వృద్ధిని ధ్యానించాలి.

Verse 49

ततोण्डमब्दमेकं तु स्थित्वा द्विशकलीकृतम् समिद्भिर्वा तिलैस् तथा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः सह लिङ्गेन दर्शितमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः संसारञ्चाक्षयं स्मरेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थण्डिले पूर्वसंस्कृतमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः द्यावापृथिव्यौ शकले तयोर्मध्ये प्रजापतिम्

అనంతరం విశ్వాండంలో ఒక సంవత్సరం నిలిచి అది రెండు భాగాలుగా విడిపోయింది. సమిధలు లేదా నువ్వులతో హోమార్పణ చేసి, ఆ రెండు భాగాలను ద్యావా-పృథివిగా ధ్యానించి, వాటి మధ్య ప్రజాపతిని స్మరించాలి.

Verse 50

जातं ध्यात्वा पुनः प्रोक्ष्य प्रणवेन तु संश्रितम् मन्त्रात्मकतनुं कृत्वा यथान्यासं पुरोदितम्

ఉద్భవించిన దానిని ధ్యానించి మళ్లీ ప్రోక్షణ చేయాలి; ఆపై ప్రణవం (ఓం) ను ఆశ్రయించి, ముందుగా చెప్పిన న్యాస ప్రకారం దానిని మంత్రాత్మక దేహంగా నిర్మించాలి.

Verse 51

विष्णुर्हस्तं ततो मूर्ध्नि दत्वा ध्यात्वा तु वैष्णवम् एवमेकं बहून् वापि जनित्वा ध्यानयोगतः

ఆపై విష్ణువు శిరస్సుపై చేయి ఉంచి వైష్ణవ రూపం/మంత్రాన్ని ధ్యానిస్తాడు; ఇలా ధ్యానయోగబలంతో ఒకటిని గానీ అనేకాన్ని గానీ ఉద్భవింపజేస్తాడు.

Verse 52

करौ सङ्गृह्य मूलेन नेत्रे बद्ध्वा तु वाससा नेत्रमन्त्रेण मन्त्री तान् सदनेनाहतेन तु

మణికట్టు మూలంలో చేతులను పట్టుకొని, వస్త్రంతో కళ్లను కట్టి, మంత్రసాధకుడు నేత్రమంత్రం జపిస్తూ దండంతో (సదనాహత) వారిని కొట్టాలి/ఒత్తాలి.

Verse 53

कृतपूजो गुरुः सम्यक् देवदेवस्य तत्त्ववान् शिष्यान् पुष्पाञ्जलिभृतः प्राङ्मुखानुपवेशयेत्

విధివిధానంగా పూజను సమ్యక్‌గా ముగించిన తరువాత, దేవదేవుని తత్త్వాన్ని తెలిసిన గురువు శిష్యులను పుష్పాంజలి పట్టుకొని తూర్పుముఖంగా కూర్చోబెట్టాలి।

Verse 54

अर्चयेयुश् च तेप्येवम्प्रसूता गुरुणा हरिम् क्षिप्त्वा पुष्पाञ्जलिं तत्र पुष्पादिभिरनन्तरम्

అలాగే వారు కూడా, గురువు ఈ విధంగా బోధించిన తరువాత, హరిని ఆరాధించాలి; అక్కడ పుష్పాంజలిని సమర్పించి, వెంటనే పుష్పాది ఉపచారాలతో తదుపరి పూజను కొనసాగించాలి।

Verse 55

अमन्त्रमर्चनं कृत्वा गुरोः पादार्चनन्ततः विधाय दक्षिणां दद्यात् सर्वस्वं चार्धमेव वा

మంత్రం లేకుండా ఆరాధన చేసి, అనంతరం గురువు పాదాలను పూజించి, దక్షిణను ఏర్పాటు చేసి ఇవ్వాలి—సర్వస్వమో లేదా కనీసం అర్ధమో।

Verse 56

गुरुः संशिक्षयेच्छिष्यान् तैः पूज्यो नामभिर्हरिः विश्वक्सेनं यजेदीशं शङ्खचक्रगदाधरम्

గురువు శిష్యులను సమ్యక్‌గా శిక్షించాలి; మరియు శిష్యులు హరిని ఆయన పవిత్ర నామాలతో పూజించాలి. శంఖ-చక్ర-గదాధారి అయిన ఈశ్వరుడు విశ్వక్సేనుని కూడా యజించాలి।

Verse 57

तज्जपन्तञ्च तर्जन्या मण्डलस्थं विसर्जयेत्

ఆ మంత్రాన్ని జపిస్తూ, తర్జనీతో మండలంలో స్థాపితమైన (ఆహ్వానిత తత్త్వాన్ని) విసర్జించాలి।

Verse 58

विष्णुनिर्माल्यमखिलं विष्वक्सेनाय चार्पयेत् प्रणीताभिस् तथात्मानमभिषिच्य च कुण्डगं

విష్ణువు యొక్క సమస్త నిర్మాల్యాన్ని విష్వక్సేనునికి అర్పించాలి. అలాగే ప్రణీత (అభిమంత్రిత) జలాలతో తనను మరియు కుండ-పాత్రాన్ని కూడా అభిషేకించి శుద్ధి చేయాలి.

Verse 59

वह्निमात्मनि संयोज्य विष्वक्सेनं विसर्जयेत् बुभुक्षुः सर्वमाप्नोति मुमुक्षुर् लीयते हरौ

అగ్నిని తన అంతరంలో ఏకీకృతం చేసి విష్వక్సేనుని విసర్జించాలి. భోగాన్ని కోరేవాడు అన్నిటినీ పొందుతాడు; మోక్షాన్ని కోరేవాడు హరిలో లీనమవుతాడు.