Varaha Purana - Adhyaya 89
Varaha PuranaAdhyaya 8941 Shlokas

Adhyaya 89: The Hierarchy of the Trimūrti and the Manifestation of the Goddess Trikalā

Trimūrti-kramaḥ and Trikalā-devī-prādurbhāvaḥ

Theological-Cosmology (Devatā-tattva and Śakti-trividhatā)

பூமியின் வினாவால் அத்தியாயம் தொடங்குகிறது—சிவனா, ஹரியா (விஷ்ணு), ஈசானனா, பிரம்மாவா—யார் பரன் (உச்சன்), யார் அபரன்? வராகர் வரிசையை விளக்குகிறார்: நாராயணனே பரமன்; அவரிலிருந்து சதுர்முக பிரம்மா தோன்றுகிறார்; பிரம்மாவிலிருந்து சர்வஞ்ஞனான ருத்ரன் வெளிப்படுகிறார். பின்னர் கைலாசத்தில் தைத்யன் அந்தகனின் அச்சத்தால் பிரம்மாவுடன் தேவர்கள் ருத்ரனிடம் சரணடைகிறார்கள். பிரம்மா–விஷ்ணு–மகேஸ்வரரின் சூட்சும நோக்குச் சங்கமத்தால் திவ்ய கன்னி ‘திரிகலா’ தோன்றுகிறாள்; பெயரிடலும் சக்தி அளிப்பும் பெற்ற பின் அவள் மூன்று ரூபங்களாகப் பிரிகிறாள்—பிராஹ்மீ (படைப்பு), வைஷ்ணவீ (பாதுகாப்பு/நிலை), ரௌத்ரீ (அழிவு). மூவரும் தனித்த மலைகளில் தவம் செய்கின்றனர்; பின்னர் பிரம்மா பிராஹ்மீக்கு ‘சர்வகத்வம்’ அருளி, நிலையான உலகளாவிய படைப்பும் உலகத் தாங்கும் சமநிலையும் நிலைபெறச் செய்கிறார்.

Primary Speakers

Pṛthivī (Dharā)VarāhaBrahmāRudra (Maheśvara/Śiva)Trikalā (Kumārī; Brāhmī/Vaiṣṇavī/Raudrī)

Key Concepts

para–apara devatā-viveka (hierarchy of divinity)Trimūrti coordination (Brahmā–Viṣṇu–Maheśvara ekībhāva)Śakti as Trikalā and threefold mūrti (Brāhmī/Vaiṣṇavī/Raudrī)Tapas as cosmological instrument (sarvagatva for effective sṛṣṭi)Andhaka-daitya as a catalyst for divine coordinationSṛṣṭi–sthiti–saṃhāra functional theology

Shlokas in Adhyaya 89

Verse 1

एतेषां कतमो देवः परः को वा अथवा अपरः । एतद्देव ममाचक्ष्व परं कौतूहलं विभो ॥ ८९.२ ॥

இவர்களில் எந்தத் தெய்வம் பரமம்? யார் மறுபுறம் இரண்டாம் நிலை அல்லது தாழ்ந்தவர்? தேவரே, இதை எனக்குச் சொல்லுங்கள்; வல்லவனே, என் ஆவல் மிக ஆழமானது.

Verse 2

तस्याश्चर्याण्यनेकानि विविधानि वरानने । श्रृणु सर्वाणि चार्वङ्गि कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ ८९.४ ॥

அழகிய முகத்தையுடையவளே, அவளைப் பற்றிப் பலவகையான பல அதிசயங்கள் உள்ளன. அழகிய அங்கங்களையுடையவளே, குற்றமற்றவளே, நான் கூறுகின்ற அனைத்தையும் கேள்.

Verse 3

धरन्युवाच । परमात्मा शिवः पुण्य इति केचिद् भवं विदुः । अपरे हरिमीशानमिति केचिच्चतुर्मुखम्

பூமி கூறினாள்—சிலர் பவனாகிய (சிவனை) பரமாத்மா, புண்ணியத் தத்துவம் என அறிகின்றனர்; மற்றோர் சிலர் ஹரியையே ஈசானன் எனக் கூறுகின்றனர்; இன்னோர் சிலர் சதுர்முகன் (பிரம்மா) என்பதையே (பரமம்) எனக் கருதுகின்றனர்।

Verse 4

केचिल्लोष्ठांस्तु सङ्गृह्य युयुधुर्गणनायकाः । अपरे मल्लयुद्धेन युयुधुर्बलदर्पिताः । एवं गणसहस्रेण वृतो देवो महेश्वरः ॥

சில கணநாயகர்கள் மண் கட்டிகளைச் சேகரித்து போரிட்டனர்; மற்றோர் சிலர் தங்கள் பலத்தின் அகந்தையால் மல்லயுத்தத்தில் ஈடுபட்டனர். இவ்வாறு ஆயிரம் கணங்களால் சூழப்பட்டு தேவன் மகேஸ்வரன் நின்றான்।

Verse 5

यावदास्ते स्वयं देव्याः क्रीडन् देववरः स्वयम् । तावद् ब्रह्मा स्वयं देवैरुपायात् सह सत्वरः ॥

தேவியுடன் தேவசிறந்தவர் தாமே விளையாடிக் கொண்டிருந்தபோது, அதற்குள் பிரம்மா தேவர்களுடன் விரைந்து அங்கே வந்தடைந்தார்।

Verse 6

तमागतं अथो दृष्ट्वा पूजयित्वा विधानतः । उवाच परमो देवो रुद्रो ब्रह्माणमव्ययम् ॥

அவர் வந்ததைப் பார்த்து முறையாகப் பூஜை செய்து, பரமதேவன் ருத்ரன் அழிவில்லாத பிரம்மாவிடம் கூறினான்।

Verse 7

किमागमनकृत्यं ते ब्रह्मन् ब्रूहि ममाचिरम् । किं च देवास्त्वरायुक्ता आगता मम सन्निधौ ॥

ஓ பிரம்மனே! உன் வருகையின் நோக்கம் என்ன? தாமதமின்றி எனக்குச் சொல். மேலும் தேவர்கள் அவசரத்துடன் என் முன்னிலையில் ஏன் வந்துள்ளனர்?

Verse 8

ब्रह्मोवाच । अस्त्यन्धको महादैत्यस्तेन सर्वे दिवौकसः । अर्दिता मत्समीपं तु बुद्ध्वा मां शरणैषिणः ॥

பிரம்மா கூறினார்—அந்தகன் என்னும் ஒரு மகாதைத்யன் இருக்கிறான்; அவனால் விண்ணுலக வாசிகள் அனைவரும் துன்புறுத்தப்பட்டுள்ளனர். இதை அறிந்து அவர்கள் என்னிடம் சரணடைந்து வந்தனர்।

Verse 9

ततश्चैते मया सर्वे प्रोक्ता देवा भवं प्रति । गच्छाम इति देवेश ततस्त्वेते समागताः ॥

அப்போது நான் இத்தேவர்கள் அனைவரிடமும்—‘தேவேசனே! நாம் பவனிடம் செல்வோம்’ என்று கூறினேன். அதனால் இவர்கள் இங்கே கூடிவந்துள்ளனர்।

Verse 10

एवमुक्त्वा स्वयं ब्रह्मा वीक्षां चक्रे पिनाकिनम् । नारायणं च मनसा सस्मार परमेश्वरम् । ततो नारायणो देवो द्वाभ्यां मध्ये व्यवस्थितः ॥

இவ்வாறு கூறி, பிரம்மா தாமே பினாகதாரி (சிவன்) மீது நோக்கி, மனத்தால் பரமேசுவரனான நாராயணனை நினைத்தார். அப்போது தேவ நாராயணன் அந்த இருவரின் நடுவில் நிலைத்தான்.

Verse 11

ततस्त्वेकीगतास्ते तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । परस्परं सूक्ष्मदृष्ट्या वीक्षां चक्रुर्मुदायुताः ॥

அப்போது பிரம்மா, விஷ்ணு, மகேசுவரர் ஒருமனத்துடன் ஒன்றாயினர். மகிழ்ச்சியால் நிறைந்து, அவர்கள் நுண்ணிய பார்வையால் ஒருவரை ஒருவர் நோக்கினர்.

Verse 12

ततस्तेषां त्रिधा दृष्टिर्भूत्वैका समजायता । तस्यां दृष्ट्यां समुत्पन्ना कुमारी दिव्यरूपिणी ॥

அப்போது அவர்களின் மும்முகப் பார்வை ஒன்றாகி ஒரே பார்வையாக ஆனது. அந்த ஒருமித்த பார்வையிலிருந்து தெய்வீக வடிவமுடைய ஒரு கன்னி தோன்றினாள்.

Verse 13

नीलोत्पलदलश्यामा नीलकुञ्चितमूर्द्धजा । सुनासा सुललाटान्ता सुवक्त्रा सुप्रतिष्ठिता ॥

அவள் நீலத் தாமரை இதழ்போல் கருமை நிறமுடையவள்; கருமையான சுருள் கூந்தலுடையவள். அழகிய மூக்கு, நன்றிய நெற்றி, மனோகர முகம், மேலும் நிலைபெற்ற ஒழுங்கான தோற்றம் கொண்டவள்.

Verse 14

अथ तां दृष्ट्वा कन्यां तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । ऊचुः का असि शुभे ब्रूहि किं वा कार्यं विपश्चितम् ॥

அப்போது அந்தக் கன்னியைப் பார்த்து பிரம்மா, விஷ்ணு, மகேசுவரர் கூறினர்—“ஓ சுபமே! நீ யார்? கூறு; உன் விவேகமிக்க நோக்கம் என்ன?”

Verse 15

त्रिवर्णा च कुमारी सा कृष्णशुक्ला च पीतिका । उवाच भवतां दृष्टेर्योगाज्जाता अस्मि सत्तमाः । किं मां न वेत्थ सुष्रोणीं स्वशक्तिं परमेश्वरीम् ॥

அந்த கன்னி மும்மண நிறமுடையவள்—கருமை, வெண்மை, மஞ்சள்நிறம். அவள் கூறினாள்: “ஹே சிறந்தவர்களே, உங்கள் பார்வை-யோகத்தின் சக்தியால் நான் தோன்றினேன். என்னை அறியவில்லையா—அழகிய இடுப்புடையவளாகிய நான், உங்கள் பரமேஸ்வரீ சக்தியே?”

Verse 16

ततो ब्रह्मादयस्ते च तस्या अस्तुष्टा वरं ददुः । नाम्ना असि त्रिकला देवी पाहि विश्वं च सर्वदा ॥

அப்போது பிரம்மா முதலிய தேவர்கள் அவளால் மகிழ்ந்து வரம் அளித்தனர்: “தேவி, உன் பெயர் திரிகலா; நீ எப்போதும் உலகத்தைப் பாதுகாப்பாயாக.”

Verse 17

अपराण्यपि नामानि भविष्यन्ति तवानघे । गुणोत्थानि महाभागे सर्वसिद्धिकराणि च ॥

ஹே குற்றமற்றவளே, உனக்கு மேலும் பல பெயர்கள் உண்டாகும். ஹே பெரும் பாக்கியவளே, அவை உன் குணங்களிலிருந்து தோன்றி எல்லாச் சித்திகளையும் அளிப்பவையாக இருக்கும்.

Verse 18

अन्यच्च कारणं देवि त्रिवर्णा असि वरानने । मूर्तित्रयं त्रिभिर्वर्णैः कुरु देवि स्वकं द्रुतम् ॥

மேலும் ஒரு காரணம் உண்டு, தேவி, அழகிய முகத்தவளே: நீ மும்மண நிறமுடையவள்; ஆகவே அந்த மூன்று நிறங்களால் உன் மூவகை உருவத்தை விரைவாக அமைத்தருள்வாயாக.

Verse 19

एवमुक्ता तदा देवैरकरोत् त्रिविधां तनुम् । सितां रक्तां तथा कृष्णां त्रिमूर्तित्वं जगाम ह ॥

தேவர்கள் இவ்வாறு கூறியபோது அவள் தன் உடலை மூவகையாகச் செய்தாள்—வெள்ளை, சிவப்பு, கருப்பு—அவ்வாறு திரிமூர்த்தித் தன்மையை அடைந்தாள்.

Verse 20

या सा ब्राह्मी शुभा मूर्त्तिस्तया सृजति वै प्रजाः । सौम्यरूपेण सुष्रोणी ब्रह्मसृष्ट्या विधानतः ॥

அந்த மங்களமான பிராஹ்மீ மூர்த்தியாலேயே அவள் நிச்சயமாகப் பிரஜைகளைப் படைக்கிறாள். மென்மையான ரூபத்தில் சுஷ்ரோணி தேவி பிரம்மாவின் சிருஷ்டி விதிப்படி படைப்பை நிகழ்த்துகிறாள்॥

Verse 21

या सा रक्तेन वर्णेन सुरूपा तनुमध्यमा । शङ्खचक्रधरा देवी वैष्णवी सा कला स्मृता । सा पाति सकलं विश्वं विष्णुमायेति कीर्त्यते ॥

செந்நிறம் உடையவளாய், அழகிய வடிவமும் மெலிந்த இடையும் கொண்டவளாய், சங்கமும் சக்கரமும் தாங்கிய அந்த தேவி ‘வைஷ்ணவீ’ கலையாக நினைக்கப்படுகிறாள். அவள் முழு உலகையும் காக்கிறாள்; ‘விஷ்ணுமாயை’ எனப் போற்றப்படுகிறாள்॥

Verse 22

या सा कृष्णेन वर्णेन रौद्री मूर्त्तिस्त्रिशूलिनी । दंष्ट्राकरालिनी देवी सा संहरति वै जगत् ॥

கருநிறம் உடையவளாய், திரிசூலம் தாங்கிய ரௌத்ரீ மூர்த்தியாக, பயங்கரப் பற்கள் கொண்ட அந்த தேவி நிச்சயமாக உலகைச் சங்கரிக்கிறாள்॥

Verse 23

श्रीवराह उवाच । परो नारायणो देवस्तस्माज्जातश्चतुर्मुखः । तस्माद् रुद्रोऽभवद् देवि स च सर्वज्ञतां गतः ॥

ஸ்ரீவராஹர் கூறினார்—உயர்ந்த தேவன் நாராயணன்; அவரிடமிருந்து நான்முகன் (பிரம்மா) பிறந்தான். அவனிடமிருந்து, தேவி, ருத்ரன் தோன்றினான்; அவன் அனைத்தறிவையும் அடைந்தான்॥

Verse 24

या सृष्टिर्ब्रह्मणो देवी श्वेतवर्णा विभावरी । सा कुमारी महाभागा विपुलाब्जदलेक्षणा । सद्यो ब्रह्माणमामन्त्र्य तत्रैवान्तरधीयत ॥

பிரம்மாவிலிருந்து தோன்றிய ‘சிருஷ்டி’ எனும் அந்த தேவி வெண்நிறமும் ஒளிமிக்கதுமாய் இருந்தாள். பெரும் பாக்கியமுடைய கன்னியாக, அகன்ற தாமரை இதழ் போன்ற கண்களுடன், உடனே பிரம்மாவை அழைத்து அங்கேயே மறைந்தாள்॥

Verse 25

साऽन्तर्हिता ययौ देवी वरदा श्वेतपर्वतम् । तपस्तप्तुं महत्तीव्रं सर्वगत्वमभीप्सती ॥

அந்தர்ஹிதமாகி வரமளிக்கும் தேவி ஸ்வேதபர்வதத்திற்குச் சென்றாள்; எங்கும் செல்லும் ஆற்றலை விரும்பி மிகப் பெரியதும் தீவிரமுமான தவத்தைச் செய்ய.

Verse 26

या वैष्णवी कुमारी तु साप्यनुज्ञाय केशवम् । मन्दराद्रिं ययौ तप्तुं तपः परमदुष्चरम् ॥

வைஷ்ணவீயான அந்த கன்னி கேசவனின் அனுமதி பெற்று மந்தராத்ரிக்குச் சென்றாள்; மிகக் கடினமான உச்ச தவத்தைச் செய்ய.

Verse 27

या सा कृष्णा विशालाक्षी रौद्री दंष्ट्राकरालिनी । सा नीलपर्वतवरं तपश्चर्तुं ययौ शुभा ॥

கருமை நிறமுடையவள், விசாலக் கண்களுடையவள், ரௌத்ரீ, பற்கள் வெளிப்பட்டு அச்சமூட்டுபவள்—ஆயினும் மங்களமான அவள் சிறந்த நீலபர்வதத்திற்குத் தவம் செய்யச் சென்றாள்.

Verse 28

अथ कालेन महता प्रजाः स्रष्टुं प्रजापतिः । आरब्धवान् तदा तस्य ववृधे सृजतो बलम् ॥

பின்னர் நீண்ட காலத்திற்குப் பின் பிரஜாபதி உயிர்களைப் படைக்கத் தொடங்கினார்; அப்போது படைத்துக் கொண்டிருக்கையில் அவருடைய வலிமை வளர்ந்தது.

Verse 29

यदा न ववृधे तस्य ब्रह्मणो मानसि प्रजा । तदा दध्यौ किमेतन्मे न तथा वर्ध्धते प्रजा ॥

ஆனால் பிரம்மாவின் மனதிலிருந்து தோன்றிய சந்ததி வளரவில்லை; அப்போது அவர் சிந்தித்தார்—‘எனக்கு என்ன காரணம்? சந்ததி வேண்டியபடி ஏன் வளரவில்லை?’

Verse 30

ततो ब्रह्मा हृदा दध्यौ योगाभ्यासेन सुव्रते । चिन्तयन् बुबुधे देवस्तां कन्यां श्वेतपर्वते । तपश्चरन्तीं सुमहत् तपसा दग्धकिल्बिषाम् ॥

அப்போது பிரம்மா யோகப் பயிற்சியால் உள்ளத்தில் தியானித்தார். சிந்தித்தபடியே, ஸ்வேதபர்வதத்தில் மாபெரும் தவம் செய்து, தவத்தால் பாவக் கல்மஷம் எரிந்த அந்த கன்னியைத் தேவன் அறிந்தார்.

Verse 31

ततो ब्रह्मा ययौ तत्र यत्र सा कमलेक्षणा । तपश्चरति तां दृष्ट्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥

பின்னர் பிரம்மா, அந்தத் தாமரை-கண்கள் கொண்ட கன்னி தவம் செய்த இடத்திற்குச் சென்றார். அவளைப் பார்த்து இவ்வார்த்தைகளைச் சொன்னார்.

Verse 32

ब्रह्मोवाच । किं तपः क्रियते भद्रे कार्यमावेक्ष्य शोभते । तुष्टोऽस्मि ते विशालाक्षि वरं किं ते ददाम्यहम् ॥

பிரம்மா கூறினார்— அம்மையே, எதற்காக இந்தத் தவம் செய்யப்படுகிறது? நோக்கத்தை எண்ணினால் தான் இந்த முயற்சி அழகுறும். விசாலக் கண்களையுடையவளே, நான் உன்னால் மகிழ்ந்தேன்; உனக்கு என்ன வரம் அளிப்பேன்?

Verse 33

सृष्टिरुवाच । भगवन्नेकदेशस्था नोत्सहे स्थातुमञ्जसा । अतोऽर्थं त्वां वरं याचे सर्वगत्वमभीप्सती ॥

ஸ்ருஷ்டி கூறினாள்— பகவனே, ஒரே இடத்தில் கட்டுப்பட்டு நான் எளிதில் நிலைத்திருக்க முடியாது. ஆகவே உம்மிடம் வரம் வேண்டுகிறேன்— ‘ஸர்வகத்வம்’, அதாவது எங்கும் செல்லும் ஆற்றல் வேண்டும்.

Verse 34

एवमुक्ता तदा तेन सृष्टिः सा कमलेक्षणा । तस्य ह्यङ्के लयं प्राप्ता सा देवी पद्मलोचना । तस्मादारभ्य कालात् तु ब्राह्मी सृष्टिर्व्यवर्धत ॥

அவர் அவ்வாறு கூறியபோது, தாமரை-கண்கள் கொண்ட அந்த ஸ்ருஷ்டி தேவி அவருடைய மடியில் லயத்தை அடைந்தாள். அந்நேரம் முதல் பிரம்மசம்பந்தமான படைப்பு வளர்ந்து விரிந்தது.

Verse 35

ब्रह्मणो मानसाः सप्त तेषामन्ये तपोधनाः । तेषामन्ये ततस्त्वन्ये चतुर्द्धा भूतसंग्रहः । सस्थानुजङ्गमानां च सृष्टिः सर्वत्र संस्थिता ॥

பிரம்மாவிலிருந்து ஏழு மனப்பிறந்த புதல்வர்கள் தோன்றினர்; அவர்களில் சிலர் தவவலிமை நிறைந்தவர்கள். அவர்களிலிருந்தும் பின்னர் பிறரிலிருந்தும் உயிர்களின் தொகுதி நான்கு வகையாக அமைந்தது; நிலைபெறும் மற்றும் நகரும் படைப்பும் எங்கும் நிறுவப்பட்டது।

Verse 36

यत्किञ्चिद् वाङ्मयं लोके जगत्स्थावरजङ्गमम् । तत्सर्वं स्थापितं सृष्ट्या भूतं भव्यं च सर्वदा ॥

உலகில் வாக்குருவாக வெளிப்படும் (வாங்மயம்) நிலைபெறும்-நகரும் பிரபஞ்சத்தில் உள்ள அனைத்தும் படைப்பினால் நிறுவப்பட்டது; நிகழ்ந்ததும் நிகழவிருப்பதும் எக்காலமும் அதிலேயே அடங்கும்।

Verse 37

कैलासशिखरे रम्ये नानाधातुविचित्रिते । वसत्यनुदिनं देवः शूलपाणिस्त्रिलोचनः ॥

பல தாதுக்களால் வண்ணமயமாக விளங்கும் இனிய கைலாசச் சிகரத்தில், திரிநேத்திரனும் சூலத்தைத் தாங்கியவனுமான தேவன் நாள்தோறும் வாசம் செய்கிறான்।

Verse 38

सैकस्मिन् दिवसे देवः सर्वभूतनमस्कृतः । गणैः परिवृतो गौर्या महानासीৎ पिनाकधृक् ॥

ஒரு நாளில், எல்லா உயிர்களாலும் வணங்கப்படும் பினாகத்தைத் தாங்கிய தேவன், கௌரியாலும் தம் கணங்களாலும் சூழப்பட்டு மாபெரும் மகிமையுடன் விளங்கினார்।

Verse 39

तत्र सिंहमुखाः केचिद् गणाः नर्दन्ति सिंहवत् । अपरे हस्तिवक्त्राश्च हयवक्त्रास्तथापरे ॥

அங்கே சில கணங்கள் சிங்கமுகத்துடன் சிங்கம்போல் கர்ஜித்தன; சிலர் யானைமுகத்தினர், மேலும் சிலர் குதிரைமுகத்தினர் ஆக இருந்தனர்।

Verse 40

अपरे शिंशुमारास्या अपरे सूकराननाः । अपरेऽश्वामुखा रौद्रा खरास्याजाननास्तथा । छागमत्स्याननाः क्रूरा ह्यनन्ताः शस्त्रपाणयः ॥

சிலருக்கு ஶிஂஶுமார (டால்பின்) முகம், சிலருக்கு சூகர முகம்; சிலர் ரௌத்ரமாக அஶ்வமுகர்; அதுபோல கழுதைமுகரும் ஆடுமுகரும். சிலர் ஆட்டுமுகர், சிலர் மீன்முகர்—கொடூரத் தோற்றம் உடையோர்; அவர்கள் எண்ணற்றோர், கைகளில் ஆயுதம் தாங்கியோர்.

Verse 41

केचिद् गायन्ति नृत्यन्ति धावन्ति स्फोटयन्ति च । हसन्ति किलकिलायन्ति गर्जन्ति च महाबलाः ॥

சிலர் பாடுகின்றனர், நடனமாடுகின்றனர், ஓடுகின்றனர், மேலும் கைதட்டியும் சடசட ஒலி எழுப்பியும் செய்கின்றனர். அவர்கள் சிரிக்கின்றனர், கிலுகிலு என்று கூச்சலிடுகின்றனர், மேலும் கர்ஜிக்கின்றனர்—அவர்கள் மஹாபலமுடையோர்.

Frequently Asked Questions

The text advances a philosophical clarification of divine hierarchy (para–apara): Nārāyaṇa is presented as the supreme source, from whom Brahmā arises, and from Brahmā, Rudra. It further teaches that cosmic governance is stabilized through coordinated functions—sṛṣṭi, sthiti, and saṃhāra—personified through Trikalā’s three forms, implying that ordered creation and protection are achieved through integrated, role-based responsibility rather than rivalry.

No explicit tithi, nakṣatra, lunar month, or seasonal marker is stated. The narrative uses non-specific temporal cues such as “ekasmin divase” (on a certain day) and “atha kālena mahatā” (after a long time), indicating duration of tapas and gradual intensification of creation rather than calendrical ritual timing.

Although not framed as explicit ecological policy, the chapter links terrestrial stability to cosmological order: creation falters when Brahmā’s “mānasī prajā” does not expand, prompting recognition that effective sṛṣṭi requires a universally operative agency (sarvagatva) embodied by the Brāhmī form. This can be read as an early systems-ethics model where balanced world-formation depends on distributed presence and regulation, aligning Pṛthivī’s concern for coherent order with a cosmic mechanism that sustains the inhabited world.

The chapter references major pan-Indic divine figures (Nārāyaṇa/Viṣṇu, Brahmā/Caturmukha, Rudra/Maheśvara, Gaurī) and the daitya Andhaka as the antagonistic figure motivating divine assembly. No human royal lineages, dynastic lists, or named sages are introduced within this adhyāya’s cited passage.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App