Adhyaya 35: The Account of Soma’s Decline and Restoration, and the Paurṇamāsī Observance
Soma-kṣaya-janma kathā tathā paurṇamāsī-vrata
Mythic-Etiology and Ritual-Manual
வராஹ–பிருதிவி உரையாடல் அமைப்பில் இந்த அத்தியாயம் சந்திரனின் குறைவு‑மீள்வு காரணக் கதையையும், பௌர்ணமாசி விரத விதியையும் கூறுகிறது. அத்ரி வம்சத்தில் சோமன் தோற்றம், தக்ஷனின் மகள்களுடன் திருமணம், ரோஹிணியிடம் மிகை பற்றால் ஏற்பட்ட முரண்பாடு விவரிக்கப்படுகிறது. தக்ஷ சாபத்தால் சோமனுக்கு க்ஷயம் ஏற்பட்டு, அதன் விளைவாக ஓஷதிகள்‑வனஸ்பதிகள் பலவீனமடைந்து தேவர்கள், மனிதர்கள், விலங்குகள் துன்புறுகின்றனர். அனைவரும் சரணமாக விஷ்ணுவை அணைகின்றனர்; விஷ்ணு வருணாலய (கடல்) மந்தனத்தை உபதேசித்து, அதனால் சோமன் மீண்டும் வெளிப்படச் செய்கிறார். சோமன் உடலுள்ளோரின் உள்ளார்ந்த க்ஷேத்ரஜ்ஞ/ஜீவத் தத்துவமாக, உயிர் நிலைநிறுத்தும் ஆதாரமாக விளக்கப்படுகிறார். பின்னர் பிரம்மா சோமனுக்கு பௌர்ணமாசி திதியை அளிக்கிறார்; யவ உணவுடன் நோன்பு இருந்தால் ஞானம், ஆயுள், வலிமை, செல்வம் கிடைத்து, பூமியின் தாவர‑மருந்துச் சமநிலை நிலைபெறும் எனப் போதிக்கப்படுகிறது।
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 35
Verse 1
महातपा उवाच । ब्रह्मणो मानसः पुत्रः अत्रिर्नाम महातपाः । तस्य पुत्रोऽभवत्सोमो दक्षजामातृतां गतः ॥ ३५.१ ॥
மகாதபா கூறினார்—அத்ரி எனும் மகாதபஸ்வி பிரம்மாவின் மனப்பிறந்த புதல்வன். அவனுடைய மகன் சோமன்; அவன் தக்ஷனின் மருமகனானான்।
Verse 2
सप्तविंशति याः कन्या दाक्षायण्यः प्रकीर्तिताः । सोमपत्न्योऽतिमन्तव्यास्तासां श्रेष्ठा तु रोहिणी ॥ ३५.२ ॥
தக்ஷனின் மகள்கள் எனப் புகழப்படும் இருபத்தேழு கன்னியர் சோமனின் (சந்திரனின்) மனைவியர் என அறியப்பட வேண்டும்; அவர்களில் ரோஹிணி முதன்மை.
Verse 3
तामेव रमते सोमो नेतराः इति शुश्रुमः । इतराः प्रोचुरागत्य दक्षस्यासमतां शशेः ॥ ३५.३ ॥
சோமன் அவளிடமே (ரோஹிணியிடமே) மகிழ்ந்து இருப்பான்; பிறரிடம் அல்ல என்று நாம் கேட்டோம். பிற மனைவியர் வந்து சந்திரனின் சமமற்ற நடத்தை தக்ஷனிடம் தெரிவித்தனர்।
Verse 4
दक्षोऽप्यसकृदागत्य तमुवाच स नाकरॊत् । समतां सोऽपि तं दक्षः शशापान्तरहितो भव ॥ ३५.४ ॥
தக்ஷனும் மீண்டும் மீண்டும் வந்து அவனைப் பேசினான்; ஆனால் அவன் ஏற்கவில்லை. அப்போது தக்ஷன் அவனைச் சபித்தான்— “நீ அந்தர்ஹிதனாகி, பார்வைக்கு மறைந்துபோவாயாக।”
Verse 5
एवं शप्तस्तु दक्षेण सोमो देहं त्यजेदथ । उवाच सोमो दक्षं तु भवानेवं भविष्यति । अनेकजो विहायेमं ब्रह्मदेहं सनातनम् ॥ ३५.५ ॥
தக்ஷனின் சாபத்தால் சபிக்கப்பட்ட சோமன் அப்போது தன் உடலைத் துறந்தான். சோமன் தக்ஷனை நோக்கி— “உமக்கும் இவ்வாறே நிகழும்; பல பிறவிகள் எடுத்து நீரும் இந்த சனாதனமான, பிரம்மா அளித்த உடலை விட்டு விடுவீர்” என்றான்.
Verse 6
एवमुक्त्वा क्षयं सोम आगमद् दक्षशापतः । देवा मनुष्याः पशवो नष्टे सोमे सवीरुधः ॥ ३५.६ ॥
இவ்வாறு கூறி சோமன் தக்ஷனின் சாபத்தால் க்ஷய நிலையை அடைந்தான். சோமன் குறைந்தபோது தேவர்கள், மனிதர்கள், விலங்குகள் மற்றும் தாவரங்கள் அனைத்தும் அழிவை நோக்கின.
Verse 7
क्षीणाभवंस्तदा सर्वा ओषध्यश्च विशेषतः । क्षयं गच्छद्भिरत्यर्थमोषधीभिः सुरर्षभाः ॥ ३५.७ ॥
அப்போது எல்லா மூலிகைகளும் குறைந்தன; குறிப்பாக மருந்துத் தாவரங்கள். தேவர்களில் வृषபர்களே, மூலிகைகள் மிகையாகக் க்ஷயமடைந்ததால் அவர்களும் சோர்வடைந்தனர்.
Verse 8
मूलेषु वीरुधां सोमः स्थित इत्यूचुरातुराः । तेषां चिन्ताऽभवत् तीव्रा विष्णुं च शरणं ययुः ॥ ३५.८ ॥
அவர்கள் கலங்கியபடி கூறினர்— “சோமன் தாவரங்களின் வேர்களில் தங்கியிருக்கிறான்.” அவர்களின் கவலை மிகுந்தது; அவர்கள் விஷ்ணுவைச் சரணடைந்தனர்.
Verse 9
भगवानाह तान् सर्वान् ब्रूत किं क्रियते मया । ते चोचुर्देव दक्षेण शप्तः सोमो विनाशितः ॥ ३५.९ ॥
பகவான் அவர்களையெல்லாம் நோக்கி—“என்னால் என்ன செய்யப்பட வேண்டும்? சொல்லுங்கள்” என்றார். அவர்கள்—“தேவா, தக்ஷனின் சாபத்தால் சோமன் அழிந்தான்” என்றனர்.
Verse 10
तानुवाच तदा देवो मथ्यतां कलशोदधिः । ओषध्यः सर्वतो देवाः प्रक्षिप्याशु सुसंयतैः ॥ ३५.१० ॥
அப்போது தேவன் கூறினார்—“கலச-கடலை மத்துங்கள். தேவர்களே, எல்லாத் திசைகளிலிருந்தும் மூலிகைகளை விரைவாக, கட்டுப்பாட்டுடன் எறியுங்கள்।”
Verse 11
एवमुक्त्वा ततो देवान् दध्यौ रुद्रं हरिः स्वयम् । ब्रह्माणं च तथा दध्यौ वासुकिं नेत्रकारणात् ॥ ३५.११ ॥
இவ்வாறு கூறி ஹரி தாமே தேவர்களைத் தியானித்தார்—ருத்ரனைத் தியானித்தார்; அதுபோல பிரம்மாவையும்; மேலும் கண்-காரணத்தினால் வாசுகியையும் தியானித்தார்.
Verse 12
ते सर्वे तत्र सहिताः ममन्थुर्वरुणालयम् । तस्मिंस्तु मथिते जातः पुनः सोमो महीपते ॥ ३५.१२ ॥
அவர்கள் அனைவரும் அங்கே கூடி வருணனின் ஆலயமான கடலை மத்தினர். அந்த மத்தலில், மஹீபதே, சோமன் மீண்டும் தோன்றினான்.
Verse 13
योऽसौ क्षेत्रज्ञसंज्ञो वै देहेऽस्मिन् पुरुषः परः । स एव सोमो मन्तव्यो देहिनां जीवसंज्ञितः । परेच्छया स मूर्तिं तु पृथक् सौम्यां प्रपेदिवान् ॥ ३५.१३ ॥
இந்த உடலில் ‘க்ஷேத்ரஜ்ஞன்’ என அழைக்கப்படும் பரம புருஷனே, உடலுடையோரில் ‘ஜீவன்’ என அறியப்படும் சோமன் என்று உணர வேண்டும். பரம இச்சையால் அவர் தனித்த, மென்மையான (சௌம்ய) வடிவை ஏற்றுள்ளார்.
Verse 14
तमॆव देवमनुजाः षोडशेमाश्च देवताः । उपजीवन्ति वृक्षाश्च तथैवोषधयः प्रभुम् ॥ ३५.१४ ॥
மனிதர்கள், தேவர்களின் பதினாறு குழுக்கள், மேலும் மரங்களும் மூலிகைகளும்—அனைவரும் அந்த ஒரே ஆண்டவனைப் போஷகப் பரமஸ்வாமியாக நம்பி வாழ்கின்றனர்।
Verse 15
रुद्रस्तमेव सकलं दधार शिरसा तदा । तदात्मिका भवन्त्यापो विश्वमूर्तिरसौ स्मृतः ॥ ३५.१५ ॥
அப்போது ருத்ரன் அந்த முழுத் தத்துவத்தையும் தன் சிரத்தில் தாங்கினான். நீரும் அதே இயல்புடையதாகிறது; அவர் ‘விச்வமூர்த்தி’ என நினைவுகூரப்படுகிறார்।
Verse 16
तस्य ब्रह्मा ददौ प्रीतः पौर्णमासीं तिथिं प्रभुः । तस्यामुपोषयेद् राजंस्तमर्थं प्रतिपादयेत् ॥ ३५.१६ ॥
மகிழ்ந்து ஆண்டவன் பிரம்மா அவருக்கு பௌர்ணமாசி திதியை அளித்தார். அந்த நாளில், அரசே, உபவாசம் இருந்து அந்த விரதத்தின் நோக்கத்தை நிறைவேற்ற வேண்டும்।
Verse 17
यवान्नहारश्च भवेत् तस्य ज्ञानं प्रयच्छति । कान्तिं पुष्टिं च राजेन्द्र धनं धान्यं च केवलम् ॥ ३५.१७ ॥
யாரேனும் யவத்தை உணவாகக் கொண்டு வாழ்ந்தால், அது அவருக்கு ஞானத்தை அளிக்கும்; அரசே, குறிப்பாக ஒளி, ஊட்டம், செல்வம் மற்றும் தானியமும் தரும்।
Inside Adhyaya 35
How it unfolds
- Where it opens
Varāha instructs Pṛthivī by linking cosmic rhythm to earthly nourishment, introducing Atri’s lineage and Soma’s place in sustaining life and vegetation.
- Central event
Soma, married to Dakṣa’s daughters, shows partiality to Rohiṇī; Dakṣa’s śāpa causes Soma’s kṣaya (waning), triggering an ecological crisis as oṣadhis and plants lose potency, weakening devas, humans, animals, and the food-medicine chain.
- Climax resolution
All beings seek refuge in Viṣṇu; by Viṣṇu’s direction the Varuṇālaya is churned and Soma is re-manifested/restored, reestablishing lunar regularity and botanical vitality; Soma is further interpreted as the inner kṣetrajña/jīva sustaining embodied existence.
- Closing phalashruti
Brahmā assigns Soma the paurṇamāsī tithi; observing paurṇamāsī upoṣa with barley-food is praised as yielding knowledge, vitality, prosperity, and stabilizing well-being aligned with vegetal balance.
Geographical context
Varuṇālaya (the ocean/sea as Varuṇa’s abode); no specific terrestrial toponyms or river systems are named in this excerpt beyond the oceanic setting.
Tirtha focus
- Primary TirthaVaruṇālaya (Samudra/Ocean as Varuṇa’s abode)
- Pilgrimage MeritMerit is framed less as site-specific tīrtha-phala and more as cosmic participation: honoring Soma through paurṇamāsī observance supports life, oṣadhi-strength, and communal prosperity.
Ritual instructions
- Primary RitualPaurṇamāsī-vrata / upoṣa in honor of Soma (full-moon observance)
- BenefitJñāna (clarity/knowledge), āyuḥ/ojas (vitality), puṣṭi (nourishment), and śrī (prosperity); harmonization of personal discipline with lunar-vegetal stability.
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī · Didactic-etiological with ritual-legal emphasis; corrective moral tone (against favoritism) and refuge-theology (Viṣṇu as śaraṇa).
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (with transitions through Karuṇa and Adbhuta)
- Emotional ProgressionOrderly instruction → moral lapse and curse → communal distress and ecological fear → refuge and supplication → wondrous restoration through samudra-manthana → calm stabilization through vrata discipline.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityPrimarily a vrata-centered chapter rather than a geographically anchored tīrtha guide; feasible as a home/temple full-moon observance anywhere, with optional coastal/ocean-side worship as a thematic resonance.
- Best SeasonPaurṇamāsī throughout the year (monthly); agriculturally resonant in post-monsoon and spring when herbs/greens are abundant.
- Modern Location NameSamudra/Varuṇālaya (generic: the ocean; any seashore)
- Related FestivalPaurṇamāsī (monthly full moon); broadly aligns with Soma-centered full-moon observances and regional Purnima vratas.
Frequently Asked Questions
The chapter presents cosmic order as interdependent with terrestrial well-being: Soma’s imbalance (favoritism and the resulting curse) produces ecological degradation (oṣadhi decline), and restoration requires disciplined, collective remediation (guided action and ritual observance). Philosophically, it also reframes Soma as the kṣetrajña/jīva principle sustaining embodied life, linking cosmology with embodied ethics.
The text specifies the paurṇamāsī tithi (full-moon lunar day) as Soma’s allotted observance time. It recommends upoṣa (fasting/observance) on that tithi, with yavānna (barley-based food) noted as the dietary regimen connected to the practice.
Environmental balance is depicted through the condition of vegetation and medicinal herbs (oṣadhayaḥ): when Soma wanes due to the curse, plants weaken and multiple life-forms are affected. The restoration of Soma through ocean-churning functions as a narrative model of ecological recovery, implying that maintaining cosmic regularity supports Earth’s botanical vitality.
The narrative references Atri (as Brahmā’s mānasa putra), Soma (Atri’s son), Dakṣa (as father-in-law and curser), Rohiṇī (identified as the foremost among Soma’s wives), and major deities involved in restoration—Viṣṇu, Rudra, Brahmā, and Vāsuki—alongside the collective categories of devas, humans, animals, trees, and oṣadhis.
Ask anything about Adhyaya 35 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.