Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 28

Devanagari script

एकनेत्रा द्विनेत्राश्च त्रिनेत्राश्च तथापराः । काश्चिद्गजसमारूढा हयारूढास्तथापराः

Transliteration

ekanetrā dvinetrāśca trinetrāśca tathāparāḥ | kāścidgajasamārūḍhā hayārūḍhāstathāparāḥ

Translation

சிலர் ஒருகண் உடையோர்; சிலர் இருகண்; மற்றவர் முக்கண் உடையோர். சிலர் யானைமேல் ஏறியிருந்தனர்; மற்றவர் குதிரைமேல் ஏறியிருந்தனர்.

Word by Word

• एकनेत्राः: one-eyed
• एकनेत्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—"एकं नेत्रं यस्याः" (one-eyed)

• द्विनेत्राः: two-eyed
• द्विनेत्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—"द्वे नेत्रे यस्याः" (two-eyed)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• त्रिनेत्राः: three-eyed
• त्रिनेत्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—"त्रीणि नेत्राणि यस्याः" (three-eyed)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक

• अपराः: others
• अपराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• काः: some (fem. pl.)
• काः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; प्रश्न/अनिर्दिष्ट-सर्वनाम (some/which)

• चित्: some/indeed
• चित्: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)
• Form: अनिर्दिष्टार्थक-निपात (indefinite particle; with interrogative gives 'some')

• गजसमारूढाः: mounted on elephants
• गजसमारूढाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गज (प्रातिपदिक) + सम्+आ+रूढ (धातु √रुह्, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) 'mounted'; तत्पुरुषः—गजे समारूढाः (mounted on elephants)

• हयारूढाः: mounted on horses
• हयारूढाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हय (प्रातिपदिक) + आरूढ (धातु √रुह्, क्त; कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुषः—हये आरूढाः (mounted on horses)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक

• अपराः: others
• अपराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Unspecified (narrator within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; likely Sūta)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A shifting crowd of beings: some cyclopean, some normal-eyed, some three-eyed; a few ride elephants with caparisons, others ride horses, forming a surreal cavalcade near a sacred path or water-edge.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse reinforces the majesty and strangeness that can accompany holy regions, encouraging courage and steadfastness in righteous conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The shloka is part of Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya (Adhyāya 88); the exact tīrtha is not identified in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction is given here.