Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 39

Devanagari script

चित्रसेन उवाच । उपायः कथ्यतां मेऽद्य यस्ते मनसि वर्तते । करिष्ये तमहं सर्वं यत्नेनापि महामुने

Transliteration

citrasena uvāca | upāyaḥ kathyatāṃ me'dya yaste manasi vartate | kariṣye tamahaṃ sarvaṃ yatnenāpi mahāmune

Translation

சித்ரசேனன் கூறினான்: 'ஓ மாமுனிவரே! உங்கள் மனதில் உள்ள வழியை இன்று எனக்குச் சொல்லுங்கள். நான் அதை முயற்சியுடன் செய்வேன்.'

Word by Word

• चित्रसेनः: Citrasena (proper name)
• चित्रसेनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चित्रसेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (चित्रः सेनः यस्य/चित्र-सेनः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• उपायः: the method
• उपायः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उपाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कथ्यताम्: let it be told
• कथ्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive), आत्मनेपद; आज्ञार्थे (let it be told)

• मे: to me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; सर्वनाम

• अद्य: today/now
• अद्य: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• यः: which/that (who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• ते: your
• ते: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• मनसि: in (your) mind
• मनसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• वर्तते: exists, is present
• वर्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• करिष्ये: I will do
• करिष्ये: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार, उत्तम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘उपायम्/उपायः’ इत्यर्थे

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• सर्वम्: everything, wholly
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘तम्’ इत्यस्य विशेषणम् (as ‘everything’)

• यत्नेन: with effort
• यत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चयार्थक-अव्यय (also/even)

• महामुने: O great sage
• महामुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महामुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् मुनिः)

Speaker

Citrasena

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) context

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Ṛkṣaśṛṅga

Visual Art Cues

Scene: Citrasena, a royal figure, speaks with folded hands, promising to carry out the sage’s plan with careful effort; Ṛkṣaśṛṅga listens, poised to instruct; the hermitage and river sanctify the pledge.

Characters & Entities

• Citrasena
• Ṛkṣaśṛṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility before wise counsel and disciplined follow-through are essential for genuine purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not directly; the verse is part of the Revā Khaṇḍa narrative framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None specified here; Citrasena commits to performing the forthcoming prescribed method.