
Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga
இந்த அத்தியாயம் புராணப் பாராயணத் தொடரில் கேள்வி–பதில் வடிவில் அமைந்துள்ளது. ஸ்வாயம்புவ சிருஷ்டி நிலையிலே திரேதாயுகத் தொடக்கத்தில் யாகம் எவ்வாறு ஆரம்பமானது என்று ஷாம்ஷபாயனர் கேட்கிறார். சூதர் வரிசையாக விளக்குகிறார்—கிருதயுகச் சந்தி மறைதல், திரேதா யுகம் தோன்றுதல், மூலிகைகள் வெளிப்படுதல், மழை-சிருஷ்டி செயல்படுதல்; பின்னர் வாழ்வாதாரம் (வார்த்தா) மற்றும் கிருஹாஸ்ரமம் நிறுவப்படுதல். சமூகம் நிலைபெற்ற பின் வர்ணாஸ்ரம ஒழுங்கு அமைந்து, மந்திரங்கள் தொகுக்கப்பட்டு இஹ–பர கர்மங்களில் பயன்படுகின்றன. தொடர்ந்து விஷ்வபுஜ் இந்திரன் தேவர்கள், மகரிஷிகள் முன்னிலையில் முழு உபகரணங்களுடன் அஷ்வமேத யாகத்தைத் தொடங்கினான். ரித்விக்களின் பணிகள், சாமகானம்-பாராயணம், மேத்யப் பசுக்கள் குறித்த நிர்ணயம், அக்னிஹோத்ரிகள் ஆஹுதி செலுத்துதல், தேவர்களுக்கு ஒழுங்கான பங்கீடு—புதிய யுகத் தொடக்கத்தில் யாகம் தெய்வ சக்திகளையும் சமூக ஒழுங்கையும் இணைக்கும் கருவி எனக் காட்டப்படுகிறது।
Verse 1
इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे संख्यावर्त्तो नामैकोनत्रिशत्तमो ऽध्यायः शांशापायनिरुवाच कथं त्रेतायुगमुखे यज्ञस्य स्यात्प्रवर्त्तनम् / पूर्वं स्वायंभुवे सर्गे यथावत्तच्च ब्रूहि मे
இவ்வாறு ஸ்ரீ பிரஹ்மாண்ட மஹாபுராணத்தில், வாயு உரைத்த பூர்வபாகத்தின் இரண்டாம் அனுஷங்கபாதத்தில் ‘ஸங்க்யாவர்த்த’ எனப்படும் இருபத்தொன்பதாம் அதிகாரம். ஷாம்ஷபாயனர் கூறினார்—த்ரேதாயுகத்தின் தொடக்கத்தில் யாகம் எவ்வாறு நடைமுறைக்கு வந்தது? முன்பு ஸ்வாயம்புவ ஸர்கத்தில் நடந்தபடி எனக்குச் சொல்லுங்கள்।
Verse 2
अन्तर्हितायां संध्यायां सार्द्धं कृतयुगेन वै / कालाख्यायां प्रवृत्तायां प्राप्ते त्रेतायुगे तदा
கிருதயுகத்துடன் கூடிய அந்தச் சந்தி மறைந்தபோது, ‘காலம்’ எனப்படும் ஓட்டம் தொடங்கியது; அப்போது த்ரேதாயுகம் வந்தடைந்தது।
Verse 3
औषधीषु च जातासु प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने / प्रतिष्ठितायां वार्त्तायां गृहाश्रमपरे पुनः
மருந்துச் செடிகள் தோன்றி, மழைச் சிருஷ்டி நிகழத் தொடங்கி, வார்த்தை (வேளாண்மை-வாணிகம்) நிலைபெற்று, மக்கள் மீண்டும் கிருஹாஸ்ரமத்தில் ஈடுபட்டனர்।
Verse 4
वर्णाश्रमव्यवस्थानं कृतवन्तश्च संख्यया / संभारांस्तांस्तु मंभृत्य कथं यज्ञः प्रवर्त्तितः
அவர்கள் முறையாக வர்ணாஸ்ரம ஒழுங்கை அமைத்தனர்; பின்னர் அந்தந்த உபகரணங்களைச் சேர்த்து யாகம் எவ்வாறு நடைமுறைக்கு வந்தது?
Verse 5
एतच्छुत्वाब्रवीत्सूतः श्रूयतां शांशपायने / यथा त्रेतायुगमुखे यज्ञस्य स्यात्प्रवर्तनम्
இதைக் கேட்ட சூதர் கூறினார்—ஷாம்ஷபாயனே, கேளுங்கள்; த்ரேதாயுகத்தின் தொடக்கத்தில் யாகம் எவ்வாறு நடைமுறைக்கு வந்ததோ அவ்வாறே உரைக்கிறேன்।
Verse 6
पूर्वं स्वायंभुवे सर्गे तद्वक्ष्याम्यानुपूर्व्यतः / अन्तर्हितायां संध्यायां सार्द्धं कृतयुगेन तु
ஸ்வாயம்புவ ஸர்க்கத்தின் ஆதியில் நிகழ்ந்ததை நான் வரிசையாகச் சொல்கிறேன். சந்தியா மறைந்திருந்தபோது, க்ருதயுகக் காலத்துடன் அது நிகழ்ந்தது.
Verse 7
कालाख्यायां प्रवृत्तायां प्रप्ते त्रेतायुगे तदा / औषधीषु च जातासु प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने
காலக் கணக்கு இயங்கத் தொடங்கி, அப்போது த்ரேதாயுகம் வந்தபோது, மூலிகைகள் தோன்றி, மழைச் சிருஷ்டியும் நிகழத் தொடங்கியது.
Verse 8
प्रतिष्ठितायां वार्त्तायां गृहश्रमपरेषु च / वर्णाश्रमव्यवस्थानं कृत्वा मन्त्रांस्तु संहतान्
வார்த்தா (வேளாண்மை-வாணிபம்) நிலைபெற்று, மக்கள் இல்லற உழைப்பில் ஈடுபட்டபோது, வர்ணாஷ்ரம ஒழுங்கை நிறுவி, மந்திரங்களைத் தொகுத்தனர்.
Verse 9
मन्त्रांस्तान्योजयित्वाथ इहामुत्र च कर्मसु / तदा विश्वभुगिन्द्रश्च यज्ञं प्रावर्त्तयत्प्रभुः
அம்மந்திரங்களை இவ்வுலகமும் மறுலகமும் சார்ந்த கர்மங்களில் இணைத்து, அப்போது பிரபு விஷ்வபுக் இந்திரன் யாகத்தைத் தொடங்கினான்.
Verse 10
दैवतैः सहितैः सर्वैः सर्वसंभारसंभृतैः / तस्याश्वमेधे वितते समाजग्मुर्महर्षयः
அனைத்து தேவர்களுடனும், எல்லாச் சாமான்களாலும் நிறைந்ததாக, அவன் விரித்த அஷ்வமேத யாகத்தில் மகரிஷிகள் கூடினர்.
Verse 11
यजन्तं पशुभिर्मे ध्यैरूचुः सर्वे समागताः / कर्मव्यग्रेषु ऋत्विक्षु संतते यज्ञकर्मणि
மேத்யப் பசுக்களால் யாகம் நடைபெற, அனைவரும் கூடி உரைத்தனர்; ருத்விகர்கள் கர்மத்தில் ஈடுபட்டிருந்தபோது யாகக்கிரியை இடையறாது தொடர்ந்தது.
Verse 12
संप्रगीथेषु सर्वेषु सामगेष्वथ सुस्वग्म् / परिक्रान्तेषु लघुषु ह्यध्वर्युवृषभेषु च
அனைத்து சம்ப்ரகீதங்களும் சாமகானங்களும் இனிய ஸ்வரத்தில் ஒலிக்க, விரைந்து சுற்றிச் செயல்படும் அத்வர்யு-முதன்மையரும் தத்தம் கர்மத்தில் ஈடுபட்டிருந்தனர்.
Verse 13
आलब्धेषु च मेध्येषु तथा पशुगणेषु च / हविष्यग्नौ हूयमाने ब्राह्मणैश्चाग्निहोत्रिभिः
மேத்யப் பசுக்களும் பிற பசுக்கூட்டங்களும் கட்டப்பட்டபோது, அக்னிஹோத்ரி பிராமணர்கள் ஹவிஷ்யாக்னியில் ஆஹுதிகளைச் செலுத்தினர்.
Verse 14
आहूतेषु च सर्वेषु यज्ञभाक्षु क्रमात्तदा / य इन्द्रियात्मका देवास्तदा ते यज्ञभागिनः
அப்போது வரிசையாக யாகப் பங்குபெறும் எல்லாத் தேவர்களும் அழைக்கப்பட்டனர்; இந்திரியங்களின் அதிஷ்டாதேவர்கள் கூட அந்நேரம் யாகப் பங்காளிகளாயினர்.
Verse 15
तद्यचन्ते तदा देवान्कल्पादिषु भवन्ति ये / अध्वर्यवः प्रैषकाले व्यत्थिता वै महर्षयः
அப்போது கல்ப முதலிய காலங்களில் வெளிப்படும் அந்த தேவர்களை அவர்கள் வேண்டினர்; மேலும் ப்ரைஷக் காலத்தில் அத்வர்யுகளும் மகரிஷிகளும் உண்மையிலே மிகுந்த உந்துதலுடன் எழுந்தனர்.
Verse 16
महर्षयस्तु तान्दृष्ट्वा दीनान्पशुगणांस्तदा / प्रपच्छुरिद्रं संभूय को ऽयं यज्ञ विधिस्तव
மகರ್ಷிகள் அந்தத் துயருற்ற மிருகக் கூட்டத்தைப் பார்த்து, ஒன்றுகூடி இந்திரனை வினவினர்— “இது உமது யாக விதி என்ன?”
Verse 17
अधर्मो बलवानेष हिंसाधर्मेप्सया ततः / ततः पशुवधश्चैष तव यज्ञे सुरोत्तम
தேவரில் சிறந்தவனே! வன்முறை-தர்மத்தை நாடியதால் இந்த அதர்மம் வலிமை பெற்றது; அதனால் உமது யாகத்தில் மிருகவதை நிகழ்கிறது.
Verse 18
अधर्मो धर्मघाताय प्रारब्धः पशुहिसया / नायं धर्मो ह्यधर्मो ऽयं न हिंसा धर्म उच्यते
மிருகஹிங்கையால் தர்மத்தை அழிக்கவே இந்த அதர்மம் தொடங்கப்பட்டது; இது தர்மமல்ல, அதர்மமே— வன்முறை தர்மம் எனச் சொல்லப்படாது.
Verse 19
आगमेन भवान्यज्ञं करोतु यदिहेच्छति / विधिदृष्टेन यज्ञेन धर्मेणाव्यपसेतुना
நீர் யாகம் செய்ய விரும்பினால், ஆகமப்படி செய்யும்; விதியால் நிர்ணயிக்கப்பட்ட, தர்மமிக்க, வழுவாத யாகத்தால் செய்யும்.
Verse 20
यज्ञबीचैः सुरेश्रष्ठ येषु हिंसा न विद्यते / त्रिवर्षं परमं कालमुषितैरप्ररोहिभिः
தேவரில் சிறந்தவனே! வன்முறை இல்லாத யாக-விதைகளால் (யாகம் செய்); அவை மூன்று ஆண்டுகள் வரை வைத்திருந்தாலும் முளையாதவை.
Verse 21
एष धर्मो महाप्राज्ञ विरञ्चिविहितः पुरा / एवं विश्वभुगिन्द्रस्तु ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
ஓ மஹாப்ராஜ்ஞனே! இந்த தர்மம் முற்காலத்தில் விரஞ்சி (பிரம்மா) விதித்தது; இவ்வாறே தத்துவதரிசி ரிஷிகள் விஸ்வபுக் இந்திரனுக்கு உரைத்தனர்.
Verse 22
तदा विवादः सुमहानिन्द्रस्यासीन्महर्षिभिः / जङ्गमस्थावरैः कैर्हि यष्टव्यमिति चोच्यते
அப்போது மகரிஷிகளுடன் இந்திரனுக்கு மிகப் பெரிய விவாதம் ஏற்பட்டது—யாகத்தில் ஜங்கமம், ஸ்தாவரம் இவற்றில் எவற்றால் யஜிக்க வேண்டும் என்று கூறப்பட்டது.
Verse 23
ते तु खिन्ना विवादेन तत्त्वमुत्त्वा महर्षयः / सन्धाय वाक्यमिन्द्रेण पप्रच्छुः खेचरं वसुम्
விவாதத்தால் சோர்ந்த மகரிஷிகள் தத்துவத்தைத் தீர்மானித்து, இந்திரனுடன் சொல் ஒப்பந்தம் செய்து, ஆகாசசாரியான வசுவை வினவினர்.
Verse 24
सहाप्राज्ञ कथं दृष्टस्त्वया यज्ञविधिर्नृप / औत्तानपादे प्रब्रूहि संशयं नो नुद प्रभो
ஓ சஹாப்ராஜ்ஞ அரசே! ஒத்தானபாதன் விஷயத்தில் நீ யாகவிதியை எவ்வாறு கண்டாய்? பிரபோ, எங்களுக்கு உரைத்து எங்கள் சந்தேகத்தை நீக்கு.
Verse 25
श्रुत्वा वाक्यं वसुस्तेषाम विचार्य बलाबलम् / वेदशास्त्रमनुस्मृत्य यज्ञतत्त्वमुवाच ह
அவர்களின் சொற்களை கேட்ட வசு, வலிமை-வலிமையின்மை ஆகியவற்றை ஆராய்ந்து, வேதசாஸ்திரத்தை நினைந்து, யாகத்தின் தத்துவத்தை உரைத்தான்.
Verse 26
यथोपनीर्तैर्यष्टव्यमिति होवाच पार्थिवः / यष्टव्यं पशुभिर्मे ध्यैरथ बीजैः फलैरपि
அரசன் கூறினான்—விதிப்படி அறிவுறுத்தப்பட்டதுபோலவே யாகம் செய்ய வேண்டும். என் யாகம் பசுக்கள் போன்ற பலிகளாலும், தூய (மேத்ய) பொருட்களாலும், விதைகள் மற்றும் கனிகளாலும் நடத்தப்பட வேண்டும்.
Verse 27
हिंसास्वभावो यज्ञस्य इति मे दर्शनागमौ / यथेह देवता मन्त्रा हिंसालिङ्गा महर्षिभिः
என் தரிசனமும் ஆகமமும் கூறுவது—யாகத்தின் இயல்பே ஹிம்சையுடனானது; ஏனெனில் இங்கு தேவர்களின் மந்திரங்கள் மகரிஷிகளால் ஹிம்சை-அடையாளமுடையவையாக உரைக்கப்பட்டுள்ளன.
Verse 28
दीर्घेण तपसा युक्तैर्दर्शनैस्तारकादिभिः / तत्प्रामाण्यान्मया चोक्तं तस्मात्स प्राप्तुमर्हथ
நீண்ட தவத்தால் உறுதிபெற்ற தாரக முதலிய தரிசனங்களின் பிரமாணத்தினால் நான் இதை உரைத்தேன்; ஆகவே நீங்கள் அதனை ஏற்றுக்கொள்ளத் தகுதியுடையோர்.
Verse 29
यदि प्रमाणं तान्येव मन्त्रवाक्यानि वै द्विजाः / तथा प्रवततां यज्ञो ह्यन्यथा वो ऽनृतं वचः
ஓ த்விஜர்களே! பிரமாணம் அந்த மந்திரவாக்கியங்களே என்றால், யாகம் அதே முறையில் நடைபெறட்டும்; இல்லையெனில் உங்கள் சொல் பொய்யாகிவிடும்.
Verse 30
एवं कृतोत्तरास्ते वै युक्तात्मानस्तपोधनाः / अवश्यभावितं दृष्ट्वा तमथो वाग्यताभवन्
இவ்வாறு பதிலளித்த அந்த யோகமனத்தையுடைய தவசெல்வர்கள், அது தவிர்க்க இயலாதது என்று கண்டு, பின்னர் வாக்கை அடக்கி மௌனமாயினர்.
Verse 31
इत्युक्तमात्रे नृपतिः प्रविवेश रसातलम् / ऊर्ध्वचारी वसुर्भूत्वा रसातलचरो ऽभवत्
இவ்வாறு கூறியவுடனே அந்த அரசன் ரசாதலத்தில் நுழைந்தான்; ஊர்த்வசாரி வசுவாகி ரசாதலவாசியாக ஆனான்.
Verse 32
वसुधा तलवासी तु तेन वाक्येन सो ऽभवत् / धर्माणां संशयच्छेत्ता राजा वसुरधोगतः
அந்த வாக்கினால் அவன் பூமித்தளத்தின் கீழ் வாழ்வோனானான்; தர்மத்தின் சந்தேகங்களைத் தீர்ப்பவன் அரசன் வசு கீழ்நிலைக்குச் சென்றான்.
Verse 33
तस्मान्न वाच्यमेकेन बहुज्ञेनापि संशये / बहुद्वारस्य धर्मस्य सूक्ष्मा दूरतरा गतिः
ஆகையால் சந்தேகத்தில் ஒருவன்—பலஞானியாயினும்—தீர்மானமாகச் சொல்லக் கூடாது; பல வாயில்களுடைய தர்மத்தின் நடை மிக நுண்ணதும் மிகத் தொலைவானதும் ஆகும்.
Verse 34
तस्मान्न निश्चयाद्वक्तुं धर्मः शक्यस्तु केनचित् / देवानृषीनुपादाय स्वायंभुवमृते मनुम्
ஆகையால் தேவர்கள், ரிஷிகள் ஆகியோரின் ஆதரவைப் பெறாமல்—ஸ்வாயம்புவ மனுவைத் தவிர—யாராலும் தர்மத்தை உறுதியாகச் சொல்ல இயலாது.
Verse 35
तस्मादहिंसा धर्मस्य द्वारमुक्तं महर्षिभिः / ऋषिकोटिसहस्राणि स्वतपोभिर्दिवं ययुः
ஆகையால் மகரிஷிகள் அஹிம்சையையே தர்மத்தின் வாயில் என்று கூறினர்; கோடி-ஆயிரக் கணக்கான ரிஷிகள் தம் தவத்தால் விண்ணுலகை அடைந்தனர்.
Verse 36
तस्मान्न दानं यज्ञं वा प्रशंसंति महर्षयः / उञ्छमूलफलं शाकमुदपात्रं तपोधनाः
ஆகையால் மகரிஷிகள் தானத்தையோ யாகத்தையோப் புகழார்; தவசெல்வர்கள் உஞ்சவிருத்தி, கிழங்கு-வேர்-பழம்-கீரை மற்றும் நீர்பாத்திரத்தையே உயர்வெனக் கூறுவர்।
Verse 37
एतद्दत्वा विभवतः स्वर्गे लोके प्रतिष्ठिताः / अद्रोहश्चाप्य लोभश्च तपो भुतदया दमः
இவற்றை அளித்த வல்லவர்கள் ஸ்வர்கலோகத்தில் நிலைபெறுவர்; பகைமையின்மை, பேராசையின்மை, தவம், உயிர்களிடத்து கருணை, தமனம்—இவையே அவர்களின் நற்குணங்கள்।
Verse 38
ब्रह्मचर्यं तथा सत्यमनुक्रोशः क्षमा धृतिः / सनातनस्य धर्मस्य मूलमेतद्दुरासदम्
பிரம்மச்சரியம், சத்தியம், இரக்கம், பொறுமை, திடத்தன்மை—இவையே சனாதன தர்மத்தின் அடையக் கடினமான வேர்.
Verse 39
श्रूयन्ते हि तपःसिद्धा ब्रह्मक्षत्रादयो ऽनघाः / प्रियव्रतोत्तानपादौ ध्रुवो मेधातिथिर्वसुः
தவத்தால் सिद्धி பெற்ற குற்றமற்ற பிராமண-க்ஷத்திரியர் முதலியோர் இருந்தனர் என்று கேட்கப்படுகிறது—பிரியவ்ரதன், உத்தானபாதன், துருவன், மேதாதிதி, வசு.
Verse 40
सुधामा विरजाश्चैव शङ्खः पाण्ड्यज एव च / प्राजीनबर्हिः पर्जन्यो हविर्धानादयो नृपः
அதேபோல் சுதாமா, விரஜா, சங்கன், பாண்ட்யஜன்; மேலும் அரசர்கள் பிராஜீனபர்ஹி, பர்ஜன்யன், ஹவிர்தானன் முதலியோரும் (தவசித்தர்) எனக் கூறப்படுகின்றனர்।
Verse 41
एते चान्ये च बहवः स्वैस्तपोभिर्दिवं गताः / राजर्षयो महासत्त्वा येषां कीर्त्तिः प्रतिष्ठिता
இவர்களும் மேலும் பலரும் தத்தம் தவத்தால் விண்ணுலகை அடைந்தனர். அவர்கள் மகாசத்த்வமுடைய ராஜரிஷிகள்; அவர்களின் கீர்த்தி உறுதியாக நிலைபெற்றது.
Verse 42
तस्माद्विशिष्यते यज्ञात्तपः सर्वैस्तु कारणः / ब्रह्मणा तपसा सृष्टं जगद्विश्वमिदं पुरा
ஆகையால் யாகத்தைவிட தவமே சிறந்தது; அது அனைத்திற்கும் காரணம். முற்காலத்தில் பிரம்மா தவத்தினாலேயே இந்த முழு விஸ்வஜகத்தைப் படைத்தார்.
Verse 43
तस्मान्नान्वेति तद्यज्ञस्तपोमूलमिदं स्मृतम् / द्रव्यमन्त्रात्मको यज्ञस्तपस्त्वनशनात्मकम्
ஆகையால் அந்த யாகம் தவத்துக்கு இணையாகாது; இது தவமே மூலமென ஸ்மிருதி கூறுகிறது. யாகம் திரவியமும் மந்திரமும் சார்ந்தது; தவம் உண்ணாவிரதம் சார்ந்தது.
Verse 44
यज्ञेन देवानाप्नोति वैराजं तपसा पुनः / ब्राह्मं तु कर्म संन्यासाद्वैराग्यात्प्रकृतेर्जयम्
யாகத்தால் தேவர்களை அடைகிறான்; தவத்தால் வைராஜப் பதத்தை அடைகிறான். ஆனால் சந்நியாசமும் வைராக்யமும் மூலம் பிராஹ்ம கர்மம்—அதாவது பிரகிருதியை வெல்வது—கிடைக்கிறது.
Verse 45
ज्ञानात्प्राप्नोति कैवल्यं पञ्चैतागतयः स्मृताः / एवं विवादः सुमहान्य ज्ञस्यासीत्प्रवर्त्तने
ஞானத்தால் கைवल்யம் பெறப்படுகிறது—இவை ஐந்து கதிகளென ஸ்மிருதி கூறுகிறது. இவ்வாறு யாகத்தின் பிரவர்த்தனை குறித்து மிகப் பெரிய விவாதம் ஏற்பட்டது.
Verse 46
देवतानामृषीणां च पूर्व स्वायंभुवे ऽन्तरे / ततस्तमृषयो दृष्ट्वा हतं धर्मबलेन तु
தேவர்கள் மற்றும் ரிஷிகள் இருந்த அந்தப் பழைய ஸ்வாயம்புவ மன்வந்தரத்தில், ரிஷிகள் அவனை தர்மபலத்தால் கொல்லப்பட்டவனாகக் கண்டனர்.
Verse 47
वसोर्वाक्यमना दृत्य जगमुः सर्वे यथागतम् / गतेषु मुनिसंघेषु देवा यज्ञं समाप्नुवन्
வசுவின் சொல்லை மதியாமல், அவர்கள் அனைவரும் வந்தபடியே திரும்பிச் சென்றனர். முனிவர் கூட்டங்கள் சென்றபின் தேவர்கள் யாகத்தை நிறைவு செய்தனர்.
Verse 48
यज्ञप्रवर्त्तनं ह्येवमासीत्स्वायंभुवे ऽन्तरे / ततः प्रभृति यज्ञो ऽयं युगैः सह विवर्त्तितः
ஸ்வாயம்புவ மன்வந்தரத்தில் யாகத்தின் தொடக்கம் இவ்வாறே நிகழ்ந்தது. அதன்பின் இந்த யாகம் யுகங்களோடு சேர்ந்து தொடர்ந்துவருகிறது.
The transition into Tretāyuga after the Kṛta-yuga sandhyā, alongside ecological and social stabilization (herbs, rain, settled livelihood, gṛhāśrama), culminating in organized varṇāśrama and consolidated mantras fit for ritual action.
Indra, identified as Viśvabhuj, is said to inaugurate the sacrificial order through an Aśvamedha performed with full ritual apparatus and attended by devas and mahārṣis.
Devas are depicted as yajña-bhāgins (recipients of sacrificial shares) in an ordered sequence; offerings into the fire and priestly performance operationalize a reciprocal cosmic economy that stabilizes the new yuga’s dharma.