Adhyaya 34

Verse 1

चक्रे कर्म महच् छौरिर् बिभ्राणो मानुषीं तनुम् जिगाय शक्रं शर्वं च सर्वान् देवांश् च लीलया

मानुषीं तनुं बिभ्राणः शौरिः महत्कर्म चकार; लीलयैव शक्रं शर्वं च सर्वान् देवान् जिगाय, यत् स नृवत् दृश्यन्नपि सर्वदेवाधिपतिः परमेेश्वरः।

Verse 2

यच् चान्यद् अकरोत् कर्म दिव्यचेष्टाविधानकृत् तत् कथ्यतां महाभाग परं कौतूहलं हि मे

यच्चान्यत् कर्म दिव्यचेष्टाविधानकृत् अकरोत्, तत् अपि कथ्यतां महाभाग; मम हि परं कौतूहलं समुत्पन्नम्।

Verse 3

गदतो मम विप्रर्षे श्रूयताम् इदम् आदरात् नरावतारे कृष्णेन दग्धा वाराणसी यथा

गदतो मम विप्रर्षे, श्रूयताम् इदम् आदरात्—नरावतारे कृष्णेन वाराणसी यथा दग्धा।

Verse 4

पौण्ड्रको वासुदेवस् तु वासुदेवो ऽभवद् भुवि अवतीर्णस् त्वम् इत्य् उक्तो जनैर् अज्ञानमोहितैः

पौण्ड्रको वासुदेवोऽपि भुवि वासुदेव इवाभवत्; ‘अवतीर्णस्त्वम्’ इति जनैरज्ञानमोहितैः स उक्तः।

Verse 5

स मेने वासुदेवो ऽहम् अवतीर्णो महीतले नष्टस्मृतिस् ततः सर्वं विष्णुचिह्नम् अचीकरत्

नष्टस्मृतिस्ततः स मेने—अहं वासुदेवोऽवतीर्णो महीतले; ततः सर्वं विष्णुचिह्नम् आत्मनि अचीकरत्।

Verse 6

दूतं च प्रेषयाम् आस कृष्णाय सुमहात्मने त्यक्त्वा चक्रादिकं चिह्नं मदीयं नाम चात्मनः

ततः स सुमहात्मने कृष्णाय दूतं प्रेषयामास; चक्रादिलाञ्छनयुक्तं राजचिह्नं त्यक्त्वा स्वनामापि परित्यजत्।

Verse 7

वासुदेवात्मकं मूढ मुक्त्वा गर्वं विशेषतः आत्मनो जीवितार्थाय ततो मे प्रणतिं व्रज

वासुदेवात्मकं स्वात्मानं न ज्ञात्वा हे मूढ, विशेषतो गर्वं परित्यज; आत्मजीवितार्थं ततः मे प्रणतिं व्रज।

Verse 8

इत्य् उक्तः संप्रहस्यैनं दूतं प्राह जनार्दनः निजचिह्नम् अहं चक्रं समुत्स्रक्ष्ये त्वयीति वै

इत्युक्तः स दूतः; जनार्दनः संप्रहस्य तमाह—निजचिह्नं चक्रं त्वयि समुत्स्रक्ष्ये इति वै।

Verse 9

वाच्यश् च पौण्ड्रको गत्वा त्वया दूत वचो मम ज्ञातस् त्वद्वाक्यसद्भावो यत् कार्यं तद् विधीयताम्

त्वं च दूत, गत्वा पौण्ड्रकं वाच्यः—मम वचो ब्रूहि; त्वद्वाक्यसद्भावो मया ज्ञातः, अतः यत् कार्यं तद् विधीयताम्।

Verse 10

गृहीतचिह्न एवाहम् आगमिष्यामि ते पुरम् समुत्स्रक्ष्यामि ते चक्रं निजचिह्नम् असंशयम्

गृहीतचिह्न एवाहम् आगमिष्यामि ते पुरम्; समुत्स्रक्ष्यामि ते चक्रं निजचिह्नम् असंशयम्।

Verse 11

आज्ञापूर्वं च यद् इदम् आगच्छेति त्वयोदितम् संपादयिष्ये श्वस् तुभ्यं तद् अप्य् एषो ऽविलम्बितम्

आज्ञापूर्वं च यद् इदम् आगच्छेति त्वयोदितम्; संपादयिष्ये श्वस् तुभ्यं तद् अप्य् एषोऽविलम्बितम्।

Verse 12

शरणं ते समभ्येत्य कर्तास्मि नृपते तथा यथा त्वत्तो भयं भूयो न मे किंचिद् भविष्यति

शरणं ते समभ्येत्य कर्तास्मि नृपते तथा; यथा त्वत्तो भयं भूयो न मे किंचिद् भविष्यति।

Verse 13

इत्य् उक्ते ऽपगते दूते संस्मृत्याभ्यागतं हरिः गरुत्मन्तम् अथारुह्य त्वरितं तत्पुरं ययौ

इत्य् उक्तेऽपगते दूते संस्मृत्याभ्यागतं हरिः; गरुत्मन्तम् अथारुह्य त्वरितं तत्पुरं ययौ।

Verse 14

तस्यापि केशवोद्योगं श्रुत्वा काशिपतिस् तदा सर्वसैन्यपरीवारः पार्ष्णिग्राह उपाययौ

तस्यापि केशवोद्योगं श्रुत्वा काशिपतिस् तदा; सर्वसैन्यपरीवारः पार्ष्णिग्राह उपाययौ।

Verse 15

ततो बलेन महता काशिराजबलेन च पौण्ड्रको वासुदेवो ऽसौ केशवाभिमुखं ययौ

ततः पौण्ड्रको वासुदेवाभिमानी काशिराजबलसमन्वितेन महता बलेन केशवाभिमुखं ययौ।

Verse 16

तं ददर्श हरिर् दूराद् उदारस्यन्दने स्थितम् चक्रहस्तं गदाखड्गबाहुं पाणिगताम्बुजम्

तं हरिर्दूराद् ददर्श—उदारस्यन्दने स्थितं, चक्रहस्तं, गदाखड्गबाहुं, पाणिगताम्बुजं च।

Verse 17

स्रग्धरं धृतशार्ङ्गं च सुपर्णरचितध्वजम् वक्षःस्थले कृतं चास्य श्रीवत्सं ददृशे हरिः

स्रग्धरं धृतशार्ङ्गं च सुपर्णरचितध्वजम्। वक्षःस्थले कृतं चास्य श्रीवत्सं ददृशे हरिः॥

Verse 18

किरीटकुण्डलधरं पीतवासःसमन्वितम् दृष्ट्वा तं भावगम्भीरं जहास गरुडध्वजः

किरीटकुण्डलधरं पीतवासःसमन्वितम्। दृष्ट्वा तं भावगम्भीरं जहास गरुडध्वजः॥

Verse 19

युयुधे च बलेनास्य हस्त्यश्वबलिना द्विज निस्त्रिंशर्ष्टिगदाशूलशक्तिकार्मुकशालिना

युयुधे च बलेनास्य हस्त्यश्वबलिना द्विज। निस्त्रिंशर्ष्टिगदाशूलशक्तिकार्मुकशालिना॥

Verse 20

क्षणेन शार्ङ्गनिर्मुक्तैः शरैर् अरिविदारणैः गदाचक्रनिपातैश् च सूदयाम् आस तद्बलम्

क्षणेन शार्ङ्गनिर्मुक्तैः शरैररिविदारणैः । गदाचक्रनिपातैश्च सूदयामास तद्बलम् ॥

Verse 21

काशिराजबलं चैव क्षयं नीत्वा जनार्दनः उवाच पौण्ड्रकं मूढम् आत्मचिह्नोपलक्षणम्

काशिराजबलं चैव क्षयं नीत्वा जनार्दनः । उवाच पौण्ड्रकं मूढम् आत्मचिह्नोपलक्षणम् ॥

Verse 22

पौण्ड्रकोक्तं त्वया यत् तु दूतवक्त्रेण मां प्रति समुत्सृजेति चिह्नानि तत् ते संपादयाम्य् अहम्

पौण्ड्रकोक्तं त्वया यत्तु दूतवक्त्रेण मां प्रति । समुत्सृजेति चिह्नानि तत् ते संपादयाम्यहम् ॥

Verse 23

चक्रम् एतत् समुत्सृष्टं गदेयं ते विसर्जिता गरुत्मान् एष निर्दिष्टः समारोहतु ते ध्वजम्

चक्रमेतत् समुत्सृष्टं गदेयं ते विसर्जिता । गरुत्मानेष निर्दिष्टः समारोहतु ते ध्वजम् ॥

Verse 24

इत्य् उच्चार्य विमुक्तेन चक्रेणासौ विदारितः पोथितो गदया भग्नो गरुत्मांश् च गरुत्मता

इत्युच्चार्य विमुक्तेन चक्रेणासौ विदारितः । पोथितो गदया भग्नो गरुत्मांश्च गरुत्मता ॥

Verse 25

ततो हाहाकृते लोके काशीनाम् अधिपो बली युयुधे वासुदेवेन मित्रस्यापचितौ स्थितः

ततो हाहाकृते लोके काशीनामधिपो बली मित्रस्यापचितौ स्थितो वासुदेवेन सह युयुधे।

Verse 26

ततः शार्ङ्गधनुर्मुक्तैश् छित्त्वा तस्य शरैः शिरः काशिपुर्यां स चिक्षेप कुर्वंल् लोकस्य विस्मयम्

ततः शार्ङ्गधनुर्मुक्तैः शरैस्तस्य शिरश्छित्त्वा काशिपुर्यां चिक्षेप, लोकस्य विस्मयं कुर्वन्।

Verse 27

हत्वा च पौण्ड्रकं शौरिः काशिराजं च सानुगम् पुनर् द्वारवतीं प्राप्तो रेमे स्वर्गगतो यथा

हत्वा च पौण्ड्रकं शौरिः काशिराजं च सानुगम्। पुनर्द्वारवतीं प्राप्तो रेमे स्वर्गगतो यथा॥

Verse 28

तच्छिरः पतितं दृष्ट्वा तत्र काशिपतेः पुरे जनः किम् एतद् इत्य् आह केनेत्य् अत्यन्तविस्मितः

तच्छिरः पतितं दृष्ट्वा काशिपतेः पुरे जनाः। ‘किमेतद्’ इत्यथोचुः ‘केने’त्यत्यन्तविस्मिताः॥

Verse 29

ज्ञात्वा तं वासुदेवेन हतं तस्य सुतस् ततः पुरोहितेन सहितस् तोषयाम् आस शंकरम्

ज्ञात्वा तं वासुदेवेन हतं तस्य सुतस्ततः। पुरोहितेन सहितस्तोषयामास शंकरम्॥

Verse 30

अविमुक्ते महाक्षेत्रे तोषितस् तेन शंकरः वरं वृणीष्वेति तदा तं प्रोवाच नृपात्मजम्

अविमुक्ते महाक्षेत्रे तेन तोषितः शंकरः तदा नृपात्मजं प्रति प्रोवाच—“वरं वृणीष्व” इति।

Verse 31

स वव्रे भगवन् कृत्या पितृहन्तुर् वधाय मे समुत्तिष्ठतु कृष्णस्य त्वत्प्रसादान् महेश्वर

स वव्रे—“भगवन्, मे पितृहन्तुः कृष्णस्य वधाय कृत्या समुत्तिष्ठतु; त्वत्प्रसादान् महेश्वर, तत् सिद्ध्यतु।”

Verse 32

एवं भविष्यतीत्य् उक्ते दक्षिणाग्नेर् अनन्तरम् महाकृत्या समुत्तस्थौ तस्यैवाग्निनिवेशनात्

“एवं भविष्यति” इत्युक्ते दक्षिणाग्नेरनन्तरं तस्यैवाग्निनिवेशनात् महाकृत्या समुत्तस्थौ।

Verse 33

ततो ज्वालाकरालास्या ज्वलत्केशकलापिका कृष्ण कृष्णेति कुपिता कृत्या द्वारवतीं ययौ

ततो ज्वालाकरालास्या ज्वलत्केशकलापिका कुपिता कृत्या “कृष्ण कृष्ण” इति पुनःपुनर् द्वारवतीं ययौ।

Verse 34

ताम् अवेक्ष्य जनस् त्रासविचलल्लोचनो मुने ययौ शरण्यं जगतां शरणं मधुसूदनम्

तामवेक्ष्य जनस्त्रासविचलल्लोचनो मुने शरण्यं जगतां शरणं मधुसूदनं ययौ।

Verse 35

काशिराजसुतेनेयम् आराध्य वृषभध्वजम् उत्पादिता महाकृत्येत्य् अवगम्याथ चक्रिणा

अथ चक्रिणा ज्ञातम्—काशिराजसुता वृषभध्वजं समाराध्य इयं महाकृत्या उत्पादितेति।

Verse 36

जहि कृत्याम् इमाम् उग्रां वह्निज्वालाजटाकुलाम् चक्रम् उत्सृष्टम् अक्षेषु क्रीडासक्तेन लीलया

इमां उग्रां कृत्यां जहि—वह्निज्वालाजटाकुलाम्। अक्षेषु क्रीडासक्तेन लीलया उत्सृष्टं चक्रम्।

Verse 37

तदग्निमालाजटिलज्वालोद्गारातिभीषणाम् कृत्याम् अनुजगामाशु विष्णुचक्रं सुदर्शनम्

तामग्निमालाजटिलज्वालोद्गारातिभीषणां कृत्याम् आशु विष्णुचक्रं सुदर्शनम् अनुजगाम।

Verse 38

चक्रप्रतापविध्वस्ता कृत्या माहेश्वरी तदा ननाश वेगिनी वेगात् तद् अप्य् अनुजगाम ताम्

चक्रप्रतापविध्वस्ता सा माहेश्वरी कृत्या तदा वेगिनी ननाश; तामपि तत् अनुजगाम।

Verse 39

कृत्या वाराणसीम् एव प्रविवेश त्वरान्विता विष्णुचक्रप्रतिहतप्रभावा मुनिसत्तम

मुनिसत्तम, विष्णुचक्रप्रतिहतप्रभावा कृत्या त्वरान्विता वाराणसीमेव प्रविवेश।

Verse 40

ततः काशिबलं भूरि प्रमथानां तथा बलम् समस्तशस्त्रास्त्रयुतं चक्रस्याभिमुखं ययौ

ततः काशिबलं भूरि प्रमथानां तथा बलम् । समस्तशस्त्रास्त्रयुतं चक्रस्याभिमुखं ययौ ॥

Verse 41

शस्त्रास्त्रमोक्षचतुरं दग्ध्वा तद् बलम् ओजसा कृत्यागर्भाम् अशेषां तां तदा वाराणसीं पुरीम्

शस्त्रास्त्रमोक्षचतुरं दग्ध्वा तद् बलम् ओजसा । कृत्यागर्भाम् अशेषां तां तदा वाराणसीं पुरीम् ॥

Verse 42

सभूभृद्भृत्यपौरां तु साश्वमातङ्गमानवाम् अशेषकोशकोष्ठां तां दुर्निरीक्ष्यां सुरैर् अपि

सभूभृद्भृत्यपौरां तु साश्वमातङ्गमानवाम् । अशेषकोशकोष्ठां तां दुर्निरीक्ष्यां सुरैर् अपि ॥

Verse 43

ज्वालापरिष्कृताशेषगृहप्राकारचत्वराम् ददाह तद् धरेश् चक्रं सकलाम् एव तां पुरीम्

ज्वालापरिष्कृताशेषगृहप्राकारचत्वराम् । ददाह तद् धरेश् चक्रं सकलाम् एव तां पुरीम् ॥

Verse 44

अक्षीणामर्षम् अत्यल्पसाध्यसाधनसस्पृहम् तच् चक्रं प्रस्फुरद्दीप्ति विष्णोर् अभ्याययौ करम्

अक्षीणामर्षम् अत्यल्पसाध्यसाधनसस्पृहम् । तच् चक्रं प्रस्फुरद्दीप्ति विष्णोर् अभ्याययौ करम् ॥