Adhyaya 195: Description of Sinners Abiding in Yama’s Realm (Catalog of Transgressions and the Logic of Retribution)

Verse 1

अथ यमलोकस्थपापिवर्णनम् ॥ नाचिकेत उवाच ॥ कथ्यमानं मया विप्राः शृण्वन्तु तपसि स्थिताः ॥ नमश्च तस्मै देवाय धर्मराजाय धीमते

अथ यमलोकस्थपापिवर्णनम्। नाचिकेत उवाच—मया कथ्यमानं विप्राः तपसि स्थिताः शृण्वन्तु। तस्मै देवाय धीमते धर्मराजाय नमः॥

Verse 2

संसारं तु यथाशक्ति कथ्यमानं निबोधत ॥ असत्यवादिनो ये च जन्तुस्त्रीबालघातकाः

मम यथाशक्ति कथ्यमानं संसारवृत्तान्तं निबोधत; असत्यवादिनः, तथा जन्तु-स्त्री-बालघातकाः अपि।

Verse 3

तथा ब्रह्महणः पापा ये च विश्वासघातकाः ॥ ये ये शठाः कृतघ्नाश्च लोलुपाः पारदारिकाः

तथा ब्रह्महणः पापाः, विश्वासघातकाः च; शठाः कृतघ्नाः लोलुपाः पारदारिकाश्च ये ये।

Verse 4

कन्यानां दूषका ये च ये च पापरता नराः ॥ वेदानां दूषकाश्चैव वेदमાર્ગविहिंसकाः

कन्यादूषकाः ये च, पापरताः नराश्च; वेददूषकाः, वेदमાર્ગविहिंसकाश्चैव।

Verse 5

शूद्राणां याजकाश्चैव हाहाभूता द्विजातयः ॥ अयाज्ययाजकाश्चैव ये ये कुष्ठयुता नराः

शूद्राणां याजकाः, हाहाभूताः द्विजातयः; अयाज्ययाजकाः, कुष्ठयुताश्च ये नराः।

Verse 6

सुरापो ब्रह्महा चैव यो द्विजो वीरघातकः ॥ तथा वार्धुषिका ये च जिह्मप्रेक्षाश्च ये नराः ॥

सुरापः ब्रह्महा च, यो द्विजो वीरघातकः; तथा वार्धुषिकाः, जिह्मप्रेक्षाश्च ये नराः।

Verse 7

मातृत्यागी पितृत्यागी यः स्वसाध्वीं परित्यजेत् ॥ गुरुद्वेषी दुराचारो दूताश्चाव्यक्तभाषिणः ॥

मातरं त्यजति यः, पितरं त्यजति यश्च, स्वकीयं साध्वीं भार्यां परित्यजति च यः। गुरुद्वेषी दुराचारश्च, अव्यक्तभाषिणो दूताश्च—एते परिगण्यन्ते।

Verse 8

गृहक्षेत्रहरा ये च सेतुबन्धविनाशकाः ॥ अपुत्राश्चाप्यदाराश्च श्रद्दया च विवर्जिताः ॥

गृहाणि क्षेत्राणि च ये हरन्ति, ये च सेतुबन्धान् विनाशयन्ति। अपुत्रा अप्यदाराश्च, श्रद्धाविवर्जिताश्च—एते परिगण्यन्ते।

Verse 9

अशौचा निर्दयाः पापा हिंसका व्रतभञ्जकाः ॥ सोमविक्रयिणश्चैव स्त्रीजितः सर्वविक्रयी ॥

अशौचाः निर्दयाः पापाः, हिंसका व्रतभञ्जकाः। सोमविक्रयिणश्चैव, स्त्रीजितः सर्वविक्रयी च—एतेऽपि परिगण्यन्ते।

Verse 10

भूम्यामनृतवादी च वेदजीवी च यो द्विजः ॥ नक्षत्री च निमित्ती च चाण्डालाध्यापकस्तथा ॥ सर्वमैथुनकर्ता च अगम्यागमने रतः ॥ मायिका रतिकाश्चैव तुलाधाराश्च ये नराः ॥ सर्वपापसुसङ्गाश्च चिन्तका येऽतिवैरिणः ॥ स्वाम्यर्थे न हता ये च ये च युद्धपराङ्मुखाः ॥

भूम्यां अनृतवादी, वेदजीवी च यो द्विजः; नक्षत्री निमित्ती च, चाण्डालाध्यापकस्तथा। सर्वमैथुनकर्ता, अगम्यागमने रतः; मायिका रतिकाश्चैव, तुलाधाराश्च ये नराः। सर्वपापसुसङ्गाश्च, चिन्तका येऽतिवैरिणः; स्वाम्यर्थे न हता ये च, ये च युद्धपराङ्मुखाः—एते सर्वे परिगण्यन्ते।

Verse 11

परवित्तापहारी च राजघाती च यो नरः ॥ अशक्तः पापघोषश्च तथा ये ह्यग्निजीविनः ॥

परवित्तापहारी च, राजघाती च यो नरः। अशक्तः पापघोषश्च, तथा ये ह्यग्निजीविनः—एते परिगण्यन्ते।

Verse 12

शुश्रूषया च मुक्ताः ये लिङ्गिनः पापकर्मिणः ॥ पात्रकारी चक्रिणश्च नरा ये चाप्यधार्मिकाः ॥

शुश्रूषावर्जिताः, पापकर्मिणो लिङ्गिनः, पात्रकारिणः, चक्रजीविनश्च, ये चाधार्मिकाः नराः—एते परिगण्यन्ते।

Verse 13

देवागारांश्च सत्राणि तीर्थविक्रयिणस्तथा ॥ व्रतविद्वेषिणो ये च तथाऽसद्वादिनो नराः ॥

देवागारविक्रयिणः, सत्रविक्रयिणश्च, तथा तीर्थविक्रयिणः; व्रतद्वेषिणो ये च, असद्वादिनो नराश्च—एते परिगण्यन्ते।

Verse 14

मिथ्या च नखरोमाणि धारयन्ति च ये नराः ॥ कूटा वक्रस्वभावाश्च कूटशासनकारिणः ॥

मिथ्या नखरोमाणि धारयन्ति ये नराः, कूटाः वक्रस्वभावाश्च, कूटशासनकारिणश्च—एते परिगण्यन्ते।

Verse 15

अज्ञानादव्रती यश्च यश्चाश्रमबहिष्कृतः ॥ विप्रकीर्णप्रतिग्राही सूचकस्तीर्थनाशकः ॥

अज्ञानादव्रती यः, यश्चाश्रमबहिष्कृतः; विप्रकीर्णप्रतिग्राही, सूचकः, तीर्थनाशकश्च—एते परिगण्यन्ते।

Verse 16

कलही च प्रतर्क्यश्च निष्ठुरश्च नराधमः॥ एते चान्ये च बहवो ह्यनिर्दिष्टाः सहस्रशः॥

कलही, प्रतर्क्यः, निष्ठुरश्च नराधमः; एते चान्ये च बहवः सहस्रशोऽनिर्दिष्टाः—परिगण्यन्ते।

Verse 17

स्त्रियो नराश्च गच्छन्ति यत्र तच्छृणुतामलाः॥ कुर्वन्तीह यथा सर्वे तत्र गत्वा यमालये॥

हे अमलाः, यत्र स्त्रियश्च नराश्च गच्छन्ति तत् शृणुत। इह यथा सर्वे कर्म कुर्वन्ति, तथा तत्र यमालयं गत्वा तदनुरूपं फलम् अनुभवन्ति॥

Verse 18

पप्रच्छुर्विस्मयाविष्टा नाचिकेतमृषिं तदा॥ ऋषय ऊचुः॥ त्वया सर्वं यथा दृष्टं ब्रूहि तत्र विदां वर॥

तदा विस्मयाविष्टाः ते नाचिकेतमृषिं पप्रच्छुः। ऋषय ऊचुः—हे विदां वर, त्वया यथा दृष्टं तथा तत्र सर्वं ब्रूहि॥

Verse 19

यथास्वरूपः कालोऽसौ येन सर्वं प्रवर्तते॥ इह कर्माणि यः कृत्वा पुरुषो ह्यल्पचेतनः॥

यथास्वरूपः कालोऽसौ येन सर्वं प्रवर्तते? इह कर्माणि कृत्वा अल्पचेतनः पुरुषः किं भवति? इति पृच्छामः॥

Verse 20

वारयेत्स तदा तं तु ब्रह्मलोके च स प्रभुः॥ कल्पान्तं पच्यमानोऽपि दह्यमानोऽपि वा पुनः॥

तदा स प्रभुः तं वारयेत्, ब्रह्मलोकेऽपि निश्चयेन। कल्पान्तं यावत् पच्यमानोऽपि, दह्यमानोऽपि वा पुनः॥

Verse 21

न नाशो हि शरीरस्य तस्मिन्देशे तपोधनाः॥ यस्य यस्य हि यत्कर्म पच्यमानः पुनः पुनः॥

तपोधनाः, तस्मिन्देशे शरीरस्य न नाशः। यस्य यस्य यत्कर्म, स तदनुसारं पुनः पुनः पच्यमानो भुङ्क्ते फलम्॥

Verse 22

अवश्यं चैव गन्तव्यं तस्य पार्श्वं पुनःपुनः॥ न तु त्रासाद्द्विजः शक्तस्तत्र गन्तुं हि कश्चन॥

अवश्यं हि तस्य पार्श्वं पुनःपुनर्गन्तव्यम्। त्रासात् तत्र गन्तुं द्विजः कश्चन न शक्तो, न कश्चिदपि जनः॥

Verse 23

न गच्छन्ति च ये तत्र दानेन निगमेण च॥ वैतरण्याश्च यद्रूपं किं तोयं च वहत्यसौ॥

ये तत्र न गच्छन्ति दानेन निगमेण च के? वैतरण्याः स्वरूपं किं, किं च तोयं वहत्यसौ?

Verse 24

रौरवो वा कथं विप्र किंरूपं कूटशाल्मलेः॥ कीदृशा वा हि ते दूताः किं कार्याः किं पराक्रमाः॥

रौरवो वा कथं, विप्र? किंरूपं कूटशाल्मलेः? कीदृशा हि ते दूताः, किं कार्याः, किं पराक्रमाः?

Verse 25

किं च किंच तु कुर्वाणाः किंच किंच समाचरन्॥ न चेतो लभते जन्तुच्छादितं पूर्वतेजसा॥

किं किं तु कुर्वाणाः, किं किं समाचरन्, तथापि जन्तुश्चेतो न लभते; पूर्वतेजसा छादितं हि तत्॥

Verse 26

धृतिं न लभते किञ्चित्तैस्तैर्दोषैः सुवासिताः ॥ दोषं सत्यंअजानन्तस्तथा मोहॆन मोहिताः ॥

धृतिं न लभते किञ्चित् तैस्तैर्दोषैः सुवासिताः। दोषस्य सत्यं न जानन्ति, तथा मोहेन मोहिताः॥

Verse 27

परं परमजानन्तो रमन्ते कस्य मायया ॥ क्लिश्यन्ते बहवस्तत्र कृत्वा पापमचेतसः ॥

परं परमं न जानन्तः कस्य मायया रमन्ते; अचेतसः पापं कृत्वा तत्र बहवः क्लिश्यन्ते॥

Verse 28

एतत्कथय वत्स त्वं यतः प्रत्यक्षदर्शिवान् ।

एतत् कथय वत्स त्वं, यतः प्रत्यक्षदर्शी भवान्।

Verse 29

तानि वै कथयिष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ एवं तस्य वचः श्रुत्वा सर्व एव तपोधनाः ॥

तानि वै कथयिष्यामि—श्रूयतां द्विजसत्तमाः। वैशम्पायन उवाच—एवं तस्य वचः श्रुत्वा सर्व एव तपोधनाः॥

Verse 30

बोद्धव्यं नावबुध्यन्ते गुणानां तु गुणोत्तरम् ॥ हाहाभूताश्च चिन्तार्त्ताः सर्वदोषसमन्विताः ॥

बोद्धव्यं न अवबुध्यन्ते—गुणानां तु गुणोत्तरम्। हाहाभूताश्च चिन्तार्त्ताः सर्वदोषसमन्विताः॥