Previous Verse
Next Verse

Varaha Purana 155.66 — Adhyaya 155, Shloka 66

The Efficacy and Sacred Merit of Akrūra Tīrtha

वृषोत्सर्गं नरः कुर्वंस्तारयेत्सकुलोद्भवान् ॥ श्राद्धं यः कुरुते सुभ्रु कार्तिक्यां प्रयतो नरः ॥

vṛṣotsargaṁ naraḥ kurvaṁs tārayet sakulodbhavān || śrāddhaṁ yaḥ kurute subhru kārtikyāṁ prayato naraḥ ||

वृषोत्सर्गं नरः कुर्वन् सकुलोद्भवान् तारयेत्। यः कार्तिक्यां प्रयतो नरः श्राद्धं करोति, हे सुभ्रु॥

vṛṣa-utsargamthe releasing/donating of a bull
vṛṣa-utsargam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvṛṣa (प्रातिपदिक) + utsarga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुषः—‘वृषस्य उत्सर्गः’ (release/donation of a bull)
naraḥa man
naraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
kurvanperforming
kurvan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
FormPresent active participle (शतृ/वर्तमानकृदन्त), Masculine Nominative Singular; ‘doing/performing’
tārayetwould cause to cross/save
tārayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Roottṛ (धातु)
FormCausative stem (णिच्) implied: तॄ→तारय; Optative (विधिलिङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); Parasmaipada
sa-kula-udbhavānthose born in (his) family, along with (them)
sa-kula-udbhavān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsa (अव्यय/उपसर्गसदृश) + kula (प्रातिपदिक) + udbhava (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन); तत्पुरुषः—‘कुलोद्भवान्’ (those born in the family) with सह/स- ‘along with’
śrāddhamśrāddha rite (ancestral offering)
śrāddham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśrāddha (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); relative pronoun
kurutedoes/performs
kurute:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); Ātmanepada (आत्मनेपद)
subhruO fair-browed lady
subhru:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsubhru (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Vocative (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन); epithet ‘fair-browed’
kārtikyāmin Kārtika
kārtikyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkārtikī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); ‘in (the month of) Kārtika’
prayataḥdisciplined/pure
prayataḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-yata (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); ‘restrained/purified, attentive’ qualifying naraḥ
naraḥa man
naraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); apposition to yaḥ

Varāha (default instructor voice, addressing Pṛthivī as subhru/vasundharā)

Varaha Avatara Context: {"is_varaha_focus":true,"aspect_highlighted":"None","boar_form_detail":"None","earth_interaction":"Varāha instructs Earth (addressed as subhru/vasundharā) on lineage-liberating rites: vṛṣotsarga and Kārttikā śrāddha."}

Bhu Devi Dialogue: {"is_dialogue":true,"speaker_role":"instructor","bhu_devi_state":"serious, dharma-oriented attentiveness","key_question":"Which rites effectively uplift ancestors and lineage, and what is the proper month/discipline for śrāddha?"}

Mathura Mandala: {"is_mathura_related":true,"specific_site":"Akrūra-tīrtha (implied locus for Kārttikā rites in the surrounding passage)","parikrama_context":"Positions the tīrtha as a ritual-performance station during Kārttikā yātrā/parikramā (snāna + śrāddha + gifts).","krishna_connection":"Indirect: Vaiṣṇava tīrtha setting frames ancestral rites within Krishna-centered Braj pilgrimage culture."}

Dharma Shastra: {"has_dharma_rule":true,"topic":"shraddha","instruction_summary":"Perform vṛṣotsarga to uplift one’s lineage; perform śrāddha in Kārttikā with restraint (prayata) for strong ancestral benefit.","karmic_consequence":"Delivers (tārayet) the entire kula; śrāddha done with discipline yields ancestral satisfaction and uplift, while negligence implies diminished pitṛ-prīti (implied)."}

Vrata Mahatmya: {"has_vrata":true,"vrata_name":"Kārttikā śrāddha-niyama (within Kārttika observance)","tithi_month":"Kārttikā month (general); specific tithi not stated here","promised_fruit":"Kula-tāraṇa (deliverance of lineage) and pitṛ-uplift through properly performed śrāddha."}

Cosmic Boar Symbolism: {"has_symbolism":false,"symbolic_interpretation":"None","yajna_varaha_imagery":"None","vedantic_connection":"None"}

Philosophical Teaching: {"has_teaching":true,"teaching_type":"dharma of intergenerational obligation","core_concept":"One’s spiritual life includes responsibility to ancestors; disciplined ritual action can transmit uplift across generations.","practical_application":"In Kārttikā, combine tīrtha-snāna with śrāddha and sanctioned rites like vṛṣotsarga, maintaining purity, restraint, and correct intention."}

Subject Matter: ["Ethics","Heritage Sites"]

Primary Rasa: śānta

Secondary Rasa: karuṇa

Type: tīrtha zone suitable for śrāddha and dāna

Related Themes: Varāha Purāṇa 155.75 (explicit pitṛ-tāraṇa result)

Visual Art Cues: {"scene_description":"At a sacred riverbank in Kārttikā, a householder performs vṛṣotsarga and then śrāddha with focused restraint, while Varāha teaches Earth.","item_prompts":["river ghāṭa","ritual setup for śrāddha (piṇḍa, darbha grass, water vessel)","vṛṣa (bull) being ritually released/marked","Brahmin recipients","Varāha and Bhu-devī in teaching posture"],"kerala_mural_prompt":"Kerala mural: ritual tableau with clear iconography (piṇḍa, darbha); bull release scene; Varāha-Bhu-devī framed with ornate borders.","tanjore_prompt":"Tanjore: gold accents on ritual vessels and halos; bull rendered iconically; rich reds/greens; symmetrical composition.","mysore_prompt":"Mysore: detailed ritual implements, calm domestic-sacred mood; subtle lamp-light; refined faces and textiles.","pahari_prompt":"Pahari: intimate riverside ritual scene; soft landscape; small bull figure; gentle narrative sequencing."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"solemn, dharma-instructional","suggested_raga":"Todi","pace":"slow","voice_tone":"grave, careful, prescriptive"}

C
Classical Literature
V
Vaishnavism
R
Ritual Studies
A
Ancestor Traditions

FAQs

It preserves references to domestic/ancestral rites (śrāddha) and vṛṣotsarga within a tīrtha framework, offering evidence for how Purāṇic texts integrated ritual, kinship, and pilgrimage.

No specific toponym occurs in this verse; it continues the chapter’s tīrtha context without naming the site here.

It emphasizes disciplined ritual conduct and intergenerational responsibility, framing actions as benefiting a broader lineage.

Ask anything about this verse

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App