Atma Upanishad 27 — Verse 27

Sanskrit (Devanagari)

अमुष्य ब्रह्मभूतत्त्वाद् ब्रह्मणः कुत उद्भवः । मायाक्लृप्तौ बन्धमोक्षौ न स्तः स्वात्मनि वस्तुतः ॥

यथा रज्जौ निष्क्रियायां सर्पाभासविनिर्गमौ । अवृतेः सदसत्त्वाभ्यां वक्तव्ये बन्धमोक्षणे ॥ २६–२७ ॥

Padapatha (Word Split)

यथा । रज्जौ । निष्क्रियायाम् । सर्प-आभास-विनिर्गमौ ।

अ-वृतेः । सत्-असत्त्वाभ्याम् । वक्तव्ये । बन्ध-मोक्षणे ।

(पूर्वार्धः सह: अमुष्य… वस्तुतः)

IAST Transliteration

yathā rajjau niṣkriyāyāṃ sarpābhāsavinirgamau | avṛteḥ sadasattvābhyāṃ vaktavye bandhamokṣaṇe || 26–27 ||

Translation

यथा निष्क्रियायां रज्जौ आवरणस्य सद्भावे सर्पाभास उदेति, असद्भावे निवर्तते इति कथ्यते; तथा बन्धमोक्षौ अपि आवरणसदसत्त्वनिमित्तौ केवलं व्यवहारतः प्रकीर्त्येते॥

Academic Translation

Just as, in an inactive rope, the appearance and withdrawal of a snake-appearance are spoken of because of the presence or absence of covering, so too are bondage and liberation spoken of (only in that manner).

Verse Context

• Adhyāsa (superimposition) and nivṛtti (sublation) as the basis for speaking of bandha–mokṣa
• Mahavakya: Clarifies how Mahāvākya-realization sublates error: the ‘I’ (tvam) is recognized as Brahman (tat), dissolving the imagined snake of limitation.
• Atharva
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka-style)