Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । अगस्त्यमुनिरित्युक्त्वा चक्रतीर्थाश्रयां कथाम् । विभोर्विष्णुहरेश्चापि पुनराह द्विजोत्तमाः

सूत उवाच । अगस्त्यमुनिरित्युक्त्वा चक्रतीर्थाश्रयां कथाम् । विभोर्विष्णुहरेश्चापि पुनराह द्विजोत्तमाः ॥

Verse 2

अगस्त्य उवाच । पुरा ब्रह्मा जगत्स्रष्टा विज्ञाय हरिमच्युतम् । अयोध्यावासिनं देवं तत्र चक्रे स्थितिं स्वयम्

अगस्त्य उवाच—पुरा जगत्स्रष्टा ब्रह्मा हरिमच्युतं विज्ञाय, अयोध्यावासिनं देवं तत्र स्वयमेव स्थितिं चकार।

Verse 3

आगत्य कृतवांस्तत्र यात्रां ब्रह्मा यथाविधि । यज्ञं च विधिवच्चक्रे नानासंभारसंयुतम्

तत्रागत्य ब्रह्मा यथाविधि यात्रां कृतवान्; विधिवत् नानासंभारसंयुतं यज्ञं च चकार।

Verse 4

ततः स कृतवांस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः । कुण्डं स्वनाम्ना विपुलं नानादेवसमन्वितम्

ततः स लोकपितामहः ब्रह्मा तत्र स्वनाम्ना विपुलं कुण्डं चकार, नानादेवसमन्वितम्।

Verse 5

विस्तीर्णजलकल्लोलकलितं कलुषापहम् । कुमुदोत्पलकह्लारपुंडरीककुलाकुलम्

विस्तीर्णजलकल्लोलकलितं कलुषापहं, कुमुदोत्पलकह्लारपुण्डरीककुलाकुलम्।

Verse 6

हंससारसचक्राह्व विहंगममनोहरम् । तटांतविटपोल्लासि पतत्त्रिगणसंकुलम्

हंससारसचक्राह्वविहङ्गममनोहरं, तटान्तविटपोल्लासि पतत्त्रिगणसङ्कुलम्।

Verse 7

तत्र कुण्डे सुराः सर्वे स्नाताः शुद्धिसमन्विताः । बभूवुरद्धा विगतरजस्का विमलत्विषः

तत्र तस्मिन् पवित्रकुण्डे सर्वे सुराः स्नात्वा शुद्धिसमन्विताः अभवन्। निश्चयेन ते विगतरजस्का विमलत्विषः प्रसन्नप्रभया विराजिरे॥

Verse 8

तदाश्चर्य्यं महद्दृष्ट्वा ते सर्वे सहसा सुराः । ब्रह्माणं प्रणिपत्योचुर्भक्त्या प्रांजलयस्तदा

तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा ते सर्वे सुराः सहसा। ब्रह्माणं प्रणिपत्योचुः भक्त्या प्राञ्जलयस्तदा॥

Verse 9

देवा ऊचुः । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन माहात्म्यं कमलासन । अस्य कुण्डस्य सकलं खातस्य विमलत्विषः

देवा ऊचुः— भगवन्, कमलासन, तत्त्वेन ब्रूहि अस्य कुण्डस्य सकलं माहात्म्यं, खातस्य विमलत्विषः॥

Verse 10

अत्र स्नानेन सर्वेषामस्माकं विगतं रजः । महदाश्चर्यमेतस्य दृष्ट्वा कुंडस्य विस्मिताः । सर्वे वयं सुरश्रेष्ठ कृपया त्वमतो वद

अत्र स्नानेन सर्वेषामस्माकं रजः विगतम्। एतस्य कुण्डस्य महदाश्चर्यं दृष्ट्वा वयं विस्मिताः। सुरश्रेष्ठ, कृपया त्वमतो वद॥

Verse 11

ब्रह्मोवाच । शृण्वन्तु सर्वे त्रिदशाः सावधानाः सविस्मयाः । कुण्डस्यैतस्य माहात्म्यं नानाफलसमन्वितम्

ब्रह्मोवाच— शृण्वन्तु सर्वे त्रिदशाः सावधानाः सविस्मयाः। एतस्य कुण्डस्य माहात्म्यं नानाफलसमन्वितम्॥

Verse 12

अत्र स्नानेन विधिवत्पापात्मानोऽपि जंतवः । विमानं हंससंयुक्तमास्थाय रुचिरांबराः । निवसंति ब्रह्मलोके यावदाभूतसंप्लवम्

अत्र विधिवत्स्नानेन पापात्मानोऽपि जन्तवः । हंससंयुक्तं विमानमारुह्य रुचिराम्बराः । ब्रह्मलोके निवसन्ति यावदाभूतसंप्लवम् ॥

Verse 13

अत्र दानेन होमेन यथाशक्त्या सुरोत्तमाः । तुलाश्वमेधयोः पुण्यं प्राप्नुयुर्मुनिसत्तम

अत्र दानेन होमेन यथाशक्त्या सुरोत्तमाः । तुलादानाश्वमेधयोः पुण्यं प्राप्नुयुर्मुनिसत्तम ॥

Verse 14

ममास्मिन्सरसि श्रीमाञ्जायते स्नानतो नरः । तस्मादत्र विधानेन स्नानं दानं जपादिकम्

ममास्मिन्सरसि स्नानतो नरः श्रीमान् जायते । तस्मादत्र विधानेन स्नानं दानं जपादिकम् ॥

Verse 15

सर्वयज्ञसमं स्याद्वै महापातकनाशनम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातिमितो यास्यत्यनुत्तमाम्

सर्वयज्ञसमं स्याद्वै महापातकनाशनम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातिमितो यास्यत्यनुत्तमाम् ॥

Verse 16

अस्मिन्कुण्डे च सांनिध्यं भविष्यति सदा मम । कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यां सुरोत्तमाः

अस्मिन्कुण्डे च सांनिध्यं भविष्यति सदा मम । कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यां सुरोत्तमाः ॥

Verse 17

यात्रा भविष्यति सदा सुराः सांवत्सरी मम । शुभप्रदा महापापराशिनाशकरी तदा

यात्रा मम सदा सांवत्सरी भविष्यति, हे सुराः। सा शुभप्रदा, तदा महापापराशीन् नाशयित्री च॥

Verse 18

स्वर्णं चैव सदा देयं वासांसि विविधानि च । निजशक्त्या प्रकर्तव्या सुरास्तृप्तिर्द्विजन्मनाम्

स्वर्णं सदा देयं, वासांसि विविधानि च। निजशक्त्या प्रकर्तव्या सुरतृप्तिर्द्विजन्मनाम्॥

Verse 19

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा देवदेवोऽयं ब्रह्मा लोकपितामहः । अन्तर्दधे सुरैः सार्द्धं तीर्थं दृष्ट्वा तपोधन

अगस्त्य उवाच। इत्युक्त्वा देवदेवोऽयं ब्रह्मा लोकपितामहः। तीर्थं दृष्ट्वा तपोधन, सुरैः सार्धम् अन्तर्दधे॥

Verse 20

तदाप्रभृति तत्कुण्डं विख्यातं परमं भुवि । चक्रतीर्थाच्च पूर्वस्यां दिशि कुण्डं स्थितं महत्

तदाप्रभृति तत्कुण्डं भुवि परमं विख्यातम्। चक्रतीर्थात् पूर्वदिशि स्थितं महत् कुण्डं तत्॥

Verse 21

सूत उवाच । इत्युक्त्वा स तपोराशिरगस्त्यः कुंभसंभवः । पुनः पृष्टो मुनिवरो व्यासायावीवदत्कथाम्

सूत उवाच। इत्युक्त्वा स तपोराशिरगस्त्यः कुम्भसम्भवः। पुनः पृष्टो मुनिवरो व्यासाय कथाम् अवदत्॥

Verse 22

अगस्त्य उवाच । अन्यच्छृणु महाभाग तीर्थं दुष्कृतिदुर्ल्लभम् । ऋणमोचनसंज्ञं तु सरयूतीरसंगतम्

अगस्त्य उवाच—अन्यच्छृणु महाभाग, दुष्कृतिभिर्दुर्लभं तीर्थं सरयूतीरसंगतं ‘ऋणमोचन’संज्ञकं।

Verse 23

ब्रह्मकुण्डान्मुनिवर धनुःसप्तशतेन च । पूर्वोत्तरदिशाभागे संस्थितं सरयूजले

ब्रह्मकुण्डात् मुनिवर धनुःसप्तशतेन दूरं, पूर्वोत्तरदिशाभागे सरयूजलमध्ये तत्संस्थितम्।

Verse 24

तत्र पूर्वं मुनिवरो लोमशो नाम नामतः । तीर्थयात्राप्रसंगेन स्नानं चक्रे विधानतः

तत्र पूर्वं लोमशो नाम मुनिवरः, तीर्थयात्राप्रसङ्गेन विधानतः स्नानं चकार।

Verse 25

ततः स ऋणनिर्मुक्तो बभूव गतकल्मषः । तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा मुनीन्सानन्दमब्रवीत्

ततः स ऋणनिर्मुक्तोऽभवत्, गतकल्मषश्च; तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा स हृष्टः मुनीन् अब्रवीत्।

Verse 26

पश्यन्त्वेतस्य महतो गुणांस्तीर्थवरस्य वै । भुजावूर्ध्वं तथा कृत्वा हर्षेणाहाऽश्रुलोचनः

पश्यन्त्वेतस्य महतो तीर्थवरस्य वै गुणान्—इति; भुजावूर्ध्वं कृत्वा हर्षेणाश्रुलोचनः उवाच।

Verse 27

लोमश उवाच । ऋणमोचनसंज्ञं तु तीर्थमेतदनुत्तमम् । यत्र स्नानेन जंतूनामृणनिर्यातनं भवेत्

लोमश उवाच—ऋणमोचनसंज्ञं ह्येतदनुत्तमं तीर्थम्। यत्र स्नानेन देहिनाम् ऋणबन्धविमोचनं भवति॥

Verse 28

ऐहिकं पारलौकिक्यं यदृणत्रितयं नृणाम् । तत्सर्वं स्नानमात्रेण तीर्थेऽस्मिन्नश्यति क्षणात्

नृणामैहिकं पारलौकिकं च यदृणत्रितयम्। तत्सर्वं तीर्थेऽस्मिन् स्नानमात्रेण क्षणादेव नश्यति॥

Verse 29

सर्वतीर्थोत्तमं चैतत्सद्यः प्रत्ययकारकम् । मया चास्य फलं सम्यगनुभूतमृणादिह

एतत्सर्वतीर्थोत्तमं तीर्थं सद्यः प्रत्ययकारकम्। अस्य फलं मया सम्यगिहानुभूतं—ऋणविमोचनम्॥

Verse 30

तस्मादत्र विधानेन स्नानं दानं च शक्तितः । कर्त्तव्यं श्रद्धया युक्तैः सर्वदा फलकांक्षिभिः

तस्मादत्र विधानेन स्नानं दानं च शक्तितः। श्रद्धायुक्तैः सदा कार्यं फलकाङ्क्षिभिरादरात्॥

Verse 31

स्नातव्यं च सुवर्णं च देयं वस्त्रादि शक्तितः

स्नातव्यं च सुवर्णं च देयं वस्त्रादि शक्तितः। यथाशक्ति प्रदानेन पुण्यं वर्धति सर्वदा॥

Verse 32

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा तीर्थमाहात्म्यं लोमशो मुनिसत्तमः । अन्तर्दधे मुनिश्रेष्ठः स्तुवंस्तीर्थगुणान्मुदा

अगस्त्य उवाच—एवं तीर्थमाहात्म्यं कथयित्वा लोमशो मुनिसत्तमः। तीर्थगुणान् मुदा स्तुवन् मुनिश्रेष्ठोऽन्तर्दधे॥

Verse 33

इत्येतत्कथितं विप्र ऋणमोचनसंज्ञकम् । यत्र स्नानेन जन्तूनामृणं नश्यति तत्क्षणात् । ऋणमोचनतीर्थं तु पूर्वतः सरयूजले

इत्येतत्कथितं विप्र ऋणमोचनसंज्ञकम्। यत्र स्नानेन जन्तूनामृणं नश्यति तत्क्षणात्॥ ऋणमोचनतीर्थं तु पूर्वतः सरयूजले॥

Verse 34

धनुर्द्विशत्या तीर्थं च पापमोचनसंज्ञकम् । सर्वपापविशुद्धात्मा तत्र स्नानेन मानवः । जायते तत्क्षणादेव नात्र कार्या विचारणा

धनुर्द्विशत्या तीर्थं च पापमोचनसंज्ञकम्। सर्वपापविशुद्धात्मा तत्र स्नानेन मानवः॥ जायते तत्क्षणादेव नात्र कार्या विचारणा॥

Verse 35

मया तत्र मुनिश्रेष्ठ दृष्टं माहात्म्यमुत्तमम्

मया तत्र मुनिश्रेष्ठ दृष्टं माहात्म्यमुत्तमम्॥

Verse 36

पांचालदेशसंभूतो नाम्ना नरहरिर्द्विजः । असत्संगप्रभावेन पापात्मा समजायत

पाञ्चालदेशसम्भूतो नाम्ना नरहरिर्द्विजः। असत्सङ्गप्रभावेन पापात्मा समजायत॥

Verse 37

नाना विधानि पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । कृतवान्पापिसंगेन त्रयीमार्गविनिन्दकः

पापिसङ्गवशात् स नानाविधानि पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च कृतवान्, त्रयीमार्गं निन्दन् वेदपथदूषकः अभवत्।

Verse 38

स कदाचित्साधुसंगात्तीर्थयात्राप्रसंगतः । अयोध्यामागतो विप्र महापातककृद्द्विजः

स कदाचित् साधुसङ्गात् तीर्थयात्राप्रसङ्गतः, महापातककृदपि द्विजः, हे विप्र, अयोध्यां समागतः।

Verse 39

पापमोचनतीर्थे तु स्नातः सत्संगतो द्विजः । पापराशिर्विनष्टोऽस्य निष्पापः समभूत्क्षणात्

पापमोचनतीर्थे स्नातः सत्सङ्गतो द्विजः; अस्य पापराशिर्विनष्टः, क्षणादेव निष्पापोऽभवत्।

Verse 40

दिवः पपात तन्मूर्ध्नि पुष्पवृष्टिर्मुनीश्वर । दिव्यं विमानमारुह्य विष्णुलोके गतो द्विजः

हे मुनीश्वर! दिवः पुष्पवृष्टिस्तन्मूर्ध्नि पपात; दिव्यं विमानमारुह्य स द्विजो विष्णुलोकं गतः।

Verse 41

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं मया च द्विजपुंगव । श्रद्धया परया तत्र कृतं स्नानं विशेषतः

तद् महदाश्चर्यं दृष्ट्वा, हे द्विजपुङ्गव, मयापि तत्र परया श्रद्धया विशेषतः स्नानं कृतम्।

Verse 42

माघकृष्णचतुर्दश्यां तत्र स्नानं विशेषतः । दानं च मनुजैः कार्य्यं सर्वपापविशुद्धये

माघकृष्णचतुर्दश्यां तत्र स्नानं विशेषफलप्रदम् । सर्वपापविशुद्ध्यर्थं मनुजैर्दानं च कर्तव्यम् ॥

Verse 43

अन्यदा तु कृते स्नाने सर्वपापक्षयो भवेत्

अन्यदा तु कृते स्नानेऽपि सर्वपापक्षयो भवेत् ॥

Verse 44

पापमोचनतीर्थे तु पूर्वं तु सरयूजले । धनुःशतप्रमाणेन वर्त्तते तीर्थमुत्तमम्

पापमोचनतीर्थे तु पूर्वदिग्भागे सरयूजले । धनुःशतप्रमाणेन वर्तते तीर्थमुत्तमम् ॥

Verse 45

सहस्रधारासंज्ञं तु सर्वकिल्बिषनाशनम् । यस्मिन्रामाज्ञया वीरो लक्ष्मणः परवीरहा । प्राणानुत्सृज्य योगेन ययौ शेषात्मतां पुरा

सहस्रधारासंज्ञं तत् सर्वकिल्बिषनाशनम् । यत्र रामाज्ञया वीरो लक्ष्मणः परवीरहा । योगेन प्राणानुत्सृज्य शेषात्मतां पुरा ययौ ॥

Verse 46

सार्द्धंहस्तत्रयेणैव प्रमाणं धनुषो विदुः । चतुर्भिर्हस्तकैः संख्या दण्ड इत्यभिधीयते

सार्द्धहस्तत्रयेणैव धनुषः प्रमाणं विदुः । चतुर्भिर्हस्तकैः संख्या दण्ड इत्यभिधीयते ॥

Verse 47

सूत उवाच । इत्थं तदा समाकर्ण्य कुम्भयोनिमुनेस्तदा । कृष्णद्वैपायनो व्यासः पुनः पप्रच्छ कौतुकात्

सूत उवाच—एवं तदा कुम्भयोनिमुनेर्वचनं समाकर्ण्य, कृष्णद्वैपायनो व्यासः कौतुकवशात् पुनरेव तमपृच्छत्।

Verse 48

व्यास उवाच । सहस्रधारामाहात्म्यं विस्तराद्वद सुव्रत । शृण्वंस्तीर्थस्य माहात्म्यं न तृप्यति मनो मम

व्यास उवाच—सुव्रत, सहस्रधारामाहात्म्यं विस्तरेण वद; अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं शृण्वतो मम मनो न तृप्यति।

Verse 49

अगस्त्य उवाच । सावधानः शृणु मुने कथां कथयतो मम । सहस्रधारातीर्थस्य समुत्पत्तिं महोदयात्

अगस्त्य उवाच—मुने, सावधानः शृणु; मया कथ्यमानां सहस्रधारातीर्थस्य महोदयसमुत्पत्तिकथां शृणु।

Verse 50

पुरा रामो रघुपतिर्देवकार्यं विधाय वै । कालेन सह संगम्य मंत्रं चक्रे नरेश्वरः

पुरा रघुपति रामो देवकार्यं विधाय वै, कालेन सह संगम्य नरेश्वरः मन्त्रं चक्रे।

Verse 51

मया त्याज्यो भवेत्क्षिप्रमित्थं चक्रे स संविदम्

“मया त्याज्यो भवेत् क्षिप्रम्” इति; एवं स तदा संविदं चक्रे।

Verse 52

तस्मिन्मंत्रयमाणे हि द्वारे तिष्ठति लक्ष्मणे । आगतः स तपोराशिर्दुर्वासास्तेजसां निधिः

तस्मिन्मन्त्रयमाणे हि द्वारे तिष्ठति लक्ष्मणे । आगतः स तपोराशिर्दुर्वासास्तेजसां निधिः ॥

Verse 53

आगत्य लक्ष्मणं शीघ्रं प्रीत्योवाच क्षुधाऽकुलः

आगत्य लक्ष्मणं शीघ्रं प्रीत्योवाच क्षुधाऽकुलः ॥

Verse 54

दुर्वासा उवाच । सौमित्रे गच्छ शीघ्रं त्वं रामाग्रे मां निवेदय । कार्यार्थिनमिदं वाक्यं नान्यथा कर्तुमर्हसि

दुर्वासा उवाच । सौमित्रे गच्छ शीघ्रं त्वं रामाग्रे मां निवेदय । कार्यार्थिनमिदं वाक्यं नान्यथा कर्तुमर्हसि ॥

Verse 55

अगस्त्य उवाच । शापाद्भीतः स सौमित्रिर्द्रुतं गत्वा तयोः पुरः । मुनिं निवेदयामास रामाग्रे दर्शनार्थिनम् । दुर्वाससं तपोराशिमत्रिनन्दनमागतम्

अगस्त्य उवाच । शापाद्भीतः स सौमित्रिर्द्रुतं गत्वा तयोः पुरः । मुनिं निवेदयामास रामाग्रे दर्शनार्थिनम् । दुर्वाससं तपोराशिमत्रिनन्दनमागतम् ॥

Verse 56

रामोऽपि कालमामंत्र्य प्रस्थाप्य च बहिर्ययौ । दृष्ट्वा मुनिं तं प्रणतः संभोज्य प्रभुरादरात्

रामोऽपि कालमामंत्र्य प्रस्थाप्य च बहिर्ययौ । दृष्ट्वा मुनिं तं प्रणतः संभोज्य प्रभुरादरात् ॥

Verse 57

दुर्वाससं मुनिवरं प्रस्थाप्य स्वयमादरात् । सत्यभंगभयाद्वीरो लक्ष्मणं त्यक्तवांस्तदा

दुर्वाससं मुनिवरं स्वहस्तेनादरात् प्रस्थाप्य, सत्यभङ्गभयात् वीरः श्रीरामस्तदा लक्ष्मणं त्यक्तवान्।

Verse 58

लक्ष्मणोऽपि तदा वीरः कुर्वन्नवितथं वचः । भ्रातुर्ज्येष्ठस्य सुमतिः सरयूतीरमाययौ

लक्ष्मणोऽपि तदा वीरः भ्रातुर्ज्येष्ठस्य वचोऽवितथं कुर्वन्, सुमतिः सरयूतीरमाययौ।

Verse 59

तत्र गत्वाथ च स्नात्वा ध्यानमास्थाय सत्वरम् । चिदात्मनि मनः शान्तं संगम्यावस्थितस्तदा

तत्र गत्वा स्नात्वा च सत्वरं ध्यानमास्थाय, चिदात्मनि मनः शान्तं संगम्य तत्रावस्थितोऽभवत्।

Verse 60

ततः प्रादुरभूत्तत्र सहस्रफणमण्डितः । शेषश्चक्षुःश्रवाः श्रेष्ठः क्षितिं भित्त्वा सहस्रधा । सुरलोकात्सुरेन्द्रोऽपि समागादमरैः सह

ततः सहस्रफणमण्डितः श्रेष्ठः शेषः चक्षुःश्रवाः, क्षितिं सहस्रधा भित्त्वा तत्र प्रादुरभवत्; सुरलोकात् सुरेन्द्रोऽपि अमरैः सह समागात्।

Verse 61

ततः शेषात्मतां यातं लक्ष्मणं सत्यसंगरम् । उवाच मधुरं शक्रः सुराणां तत्र पश्यताम्

ततः सत्यसंगरं शेषात्मतां यातं लक्ष्मणं दृष्ट्वा, शक्रः सुराणां पश्यतां तत्र मधुरं वचनमुवाच।

Verse 62

इन्द्र उवाच । लक्ष्मणोत्तिष्ठ शीघ्रं त्वमारोह स्वपदं स्वकम् । देवकार्यं कृतं वीर त्वया रिपुनिषूदन

इन्द्र उवाच—लक्ष्मण, शीघ्रमुत्तिष्ठ; स्वं स्वपदं समारुह। हे वीर रिपुनिषूदन, त्वया देवकार्यं सम्यक् कृतम्॥

Verse 63

वैष्णवं परमं स्थानं प्राप्नुहि त्वं सनातनम् । भवन्मूर्तिः समायातः शेषोऽपि विलसत्फणः

सनातनं वैष्णवं परमं स्थानं त्वं प्राप्नुहि। भवन्मूर्तिः समायाता—शेषोऽपि विलसत्फणः॥

Verse 64

सहस्रधा क्षितिं भित्त्वा सहस्रफणमण्डलैः । क्षितेः सहस्रच्छिद्रेषु यस्माद्भित्त्वा समुद्गताः

सहस्रफणमण्डलैः सहस्रधा क्षितिं भित्त्वा। क्षितेः सहस्रच्छिद्रेषु भित्त्वा यस्मात् समुद्गताः॥

Verse 65

फणसाहस्रमणिभिर्दग्धाः शेषस्य सुव्रत । तस्मादेतन्महातीर्थं सरयूतीरगं शुभम् । ख्यातं सहस्रधारेति भविष्यति न संशयः

शेषस्य सहस्रफणमणिभिर्दग्धाः, सुव्रत। तस्मादेतन्महातीर्थं सरयूतीरगं शुभम्। ख्यातं सहस्रधारेति भविष्यति न संशयः॥

Verse 66

एतत्क्षेत्रप्रमाणं तु धनुषां पञ्चविंशतिः । अत्र स्नानेन दानेन श्राद्धेन श्रद्धयान्वितः । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं व्रजेन्नरः

एतत्क्षेत्रप्रमाणं तु धनुषां पञ्चविंशतिः। अत्र स्नानेन दानेन श्राद्धेन श्रद्धयान्वितः। सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं व्रजेन्नरः॥

Verse 67

अत्र स्नातो नरो धीमाञ्छेषं संपूज्य चाव्ययम् । तीर्थं संपूज्य विधिवद्विष्णुलोकमवाप्नुयात्

अत्र स्नातो धीमान् नरः अव्ययं शेषं सम्यक् संपूज्य, तीर्थमपि विधिवत् पूजयित्वा विष्णुलोकम् अवाप्नुयात्।

Verse 68

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं स्नानं विधिपुरःसरम् । शेषरूपाहिवद्ध्येयाः पूज्या विप्रा विशेषतः

तस्मादत्र विधिपुरःसरं स्नानं निश्चयेन कर्तव्यम्। शेषरूपं नागं ध्येयम्, विप्राश्च विशेषतः पूजनीयाः।

Verse 69

स्वर्णं चान्नं च वासांसि देयानि श्रद्धयान्वितैः । स्नानं दानं हरेः पूजा सर्वमक्षयतां व्रजेत्

श्रद्धायुक्तैः स्वर्णम् अन्नं वासांसि च देयानि। स्नानं दानं हरेः पूजा—सर्वमेतदक्षयतां गच्छति।

Verse 70

तस्मादेतन्महातीर्थं सर्वकामफलप्रदम् । क्षितौ भविष्यति सदा नात्र कार्या विचारणा

तस्मादेतन्महातीर्थं सर्वकामफलप्रदम्। क्षितौ सदा भविष्यति; अत्र विचारणा न कार्या।

Verse 71

श्रावणे शुद्धपक्षस्य या तिथिः पञ्चमी भवेत् । तस्यामत्र प्रकर्तव्यो नागानुद्दिश्य यत्नतः

श्रावणे शुद्धपक्षस्य पञ्चमी तिथौ, अत्र नागानुद्दिश्य यत्नतः कर्म कर्तव्यम्।

Verse 72

उत्सवो विपुलः सद्भिः शेषपूजापुरःसरम् । उत्सवे तु कृते तत्र तीर्थे महति मानवैः

सद्भिर्विपुल उत्सवः कर्तव्यः, शेषपूजापुरःसरः। तत्र महति तीर्थे मानवैः उत्सवे कृते…

Verse 73

सन्तोष्य च द्विजान्भक्त्या नागपूजापुरस्सरम् । सन्तुष्टाः फणिनः सर्वे पीडयन्ति न मानुषान्

भक्त्या द्विजान् सन्तोष्य, नागपूजापुरस्सरम्। सन्तुष्टाः फणिनः सर्वे मानुषान् न पीडयन्ति।

Verse 74

वैशाखमासे ये स्नानं कुर्वंत्यत्र समाहिताः । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

वैशाखमासे येऽत्र समाहिताः स्नानं कुर्वन्ति। तेषां कल्पकोटिशतैरपि पुनरावृत्तिर्न भवति।

Verse 75

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं माधवे यत्नतो नरैः । स्नानं दानं हरिः पूज्यो ब्राह्मणाश्च विशेषतः । तीर्थे कृतेऽत्र मनुजैः सर्वकामफलप्रदः

तस्मान्माधवे नरैरत्र यत्नतः कर्तव्यं स्नानं दानं च। हरिः पूज्यः, ब्राह्मणाश्च विशेषतः। अत्र तीर्थकृते मनुजैः सर्वकामफलप्रदः।

Verse 76

विष्णुमुद्दिश्य यो दद्यात्सालंकारां पयस्विनीम् । सवत्सामत्र सत्तीर्थे सत्पात्राय द्विजन्मने

विष्णुमुद्दिश्य यो दद्यात् सालंकारां पयस्विनीम्। सवत्सामत्र सत्तीर्थे सत्पात्राय द्विजन्मने…

Verse 77

तस्य वासो भवेन्नित्य विष्णुलोके सनातने । अक्षयं स्वर्गमाप्नोति तीर्थ स्नानेन मानवः

तस्य वासो भवेन्नित्यं विष्णुलोके सनातने । तीर्थस्नानेन मानवोऽक्षयं स्वर्गमवाप्नुयात् ॥

Verse 78

अत्र पूज्यौ विशेषेण नरैः श्रद्धासमन्वितः । वैशाखे मास्यलंकारैर्वस्त्रैश्च द्विजदंपती

अत्र श्रद्धासमन्वितैर्नरैर्विशेषेण पूज्यौ । वैशाखमासि द्विजदम्पती अलङ्कारैर्वस्त्रैश्च ॥

Verse 79

लक्ष्मीनारायणप्रीत्यै लक्ष्मीप्रात्यै विशेषतः । वैशाखे मासि तीर्थानि पृथिवीसंस्थितानि वै

लक्ष्मीनारायणप्रीत्यै लक्ष्मीप्राप्त्यै विशेषतः । वैशाखमासि तीर्थानि पृथिव्यां संस्थितानि वै ॥

Verse 80

सर्वाण्यपि च संगत्य स्थास्यंत्यत्र न संशयः । तस्मादत्र विशेषेण वैशाखे स्नानतो नृणाम् । सर्वतीर्थावगाहस्य भविष्यति फलं महत्

सर्वाण्यपि च संगत्य स्थास्यन्त्यत्र न संशयः । तस्मादत्र विशेषेण वैशाखे स्नानतो नृणाम् । सर्वतीर्थावगाहस्य भविष्यति फलं महत् ॥

Verse 81

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा मुनिराजेंद्रो लक्ष्मणं सुरसं गतम् । शेषं संस्थाप्य तत्तीर्थे भूभारहरणक्षमम् । लक्ष्मणं यानमारोप्य प्रतस्थे दिवमादरात्

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा मुनिराजेन्द्रो लक्ष्मणं सुरसङ्गतम् । शेषं संस्थाप्य तत्तीर्थे भूभारहरणक्षमम् । लक्ष्मणं यानमारोप्य प्रतस्थे दिवमादरात् ॥

Verse 82

तदाप्रभृति तत्तीर्थं विख्यातिं परमां ययौ । वैशाखे मासि तीर्थस्य माहात्म्यं परमं स्मृतम्

ततः प्रभृति तत् तीर्थं परमां ख्यातिमगमत्। वैशाखमासे तीर्थस्य माहात्म्यं परमं स्मृतम्॥

Verse 83

पञ्चम्यामपि शुक्लायां श्रावणस्य विशेषतः । अन्यदा पर्वणि श्रेष्ठं विशेषं स्नानमाचरेत् । सहस्रधारातीर्थे च नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

श्रावणस्य विशेषेण शुक्लपञ्चम्यां तथा। अन्यदा पर्वणि श्रेष्ठे विशेषस्नानमाचरेत्॥ सहस्रधारातीर्थे च नरः स्वर्गमवाप्नुयात्॥

Verse 84

विधिवदिह हि धीमान्स्नानदानानि तीर्थे नरवर इह शक्त्या यः करोत्यादरेण । स इह विपुलभोगान्निर्मलात्मा च भक्त्या भजति भुजगशायिश्रीपतेरात्मनैक्यम्

विधिवदिह हि धीमान् स्नानदानानि तीर्थे नरवर इह शक्त्या यः करोत्यादरेण। स इह विपुलभोगान् निर्मलात्मा च भक्त्या भजति भुजगशायीश्रीपतेरात्मनैक्यम्॥