Adhyaya 68

Verse 1

ईश्वर उवाच । इति प्रोक्तानि ते देवि वक्त्रलिंगानि पंच वै । अथ ते संप्रवक्ष्यामि यत्र गौर्यास्तपो वनम् । स्थानं महाप्रभावं हि सुरसिद्धनिषेवितम्

ईश्वर उवाच । इति प्रोक्तानि ते देवि वक्त्रलिङ्गानि पञ्च वै । अथ ते संप्रवक्ष्यामि यत्र गौर्यास्तपोवनम् । स्थानं महाप्रभावं हि सुरसिद्धनिषेवितम् ॥

Verse 2

सोमेशात्पूर्वदिग्भागे षष्टिधन्वंतरे स्थितम् । यत्र देव्या तपस्तप्तं सत्या वै पूर्वजन्मनि

सोमेशात् पूर्वदिग्भागे षष्टिधन्वन्तरे स्थितम् । यत्र देव्या तपस्तप्तं सत्या वै पूर्वजन्मनि ॥

Verse 3

कृत्वा च प्रणयात्कोपं मया सार्द्धं वरानने । प्रभासक्षेत्रमासाद्य संस्थिता सा तपस्विनी

प्रणयजनितकोपं कृत्वा मया सह वरानने । सा तपस्विनी प्रभासक्षेत्रमासाद्य तत्रैव तपसि दृढा संस्थिता ॥

Verse 4

देव्युवाच । किमर्थं सा परित्यज्य सती त्वां तपसि स्थिता । कस्मिन्स्थाने स्थिता देवी एतन्मे विस्तराद्वद

देव्युवाच— किमर्थं सा सती त्वां परित्यज्य तपसि स्थिता । कस्मिन्स्थाने स्थिता देवी एतन्मे विस्तरेण वद ॥

Verse 5

ईचरौवाच । पुराऽसीस्त्वं महादेवि श्यामवर्णा मनस्विनी । नामार्थं च मया प्रोक्ता कालीति रहसि स्थिता

ईश्वर उवाच— पुरा त्वं महादेवि श्यामवर्णा मनस्विनी । तदा तव नामार्थं मया रहसि प्रोक्तं ‘काली’ति स्थितायै ॥

Verse 6

सा श्रुत्वा विस्मयं वाक्यं भृशं रोषपरायणा । अब्रवीत्परुषं वाक्यं भृकुटी कुटिलानना

तद्वाक्यं श्रुत्वा सा विस्मयकरं भृशं रोषपरायणा । भृकुटीकुटिलानना परुषं वाक्यमब्रवीत् ॥

Verse 7

यस्मात्कालीत्यहं प्रोक्ता त्वया शंभोऽतिविप्लवात् । तस्माद्यास्यामि गौरीति भविष्यामि च यत्र हि

यस्मात् शम्भो त्वयाऽहं ‘काली’ति प्रोक्ताऽतिविप्लवात् । तस्माद् यास्यामि ‘गौरी’ति, यत्राहं स्थास्यामि तत्रैव प्रसिद्धा भविष्यामि ॥

Verse 8

एवमुक्त्वा महाभागा सखीगणसमावृता । गत्वा प्रभासक्षेत्रं सा प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । गौरीश्वरेति विख्यातं पूजयंती विधानतः

एवमुक्त्वा महाभागा सखीगणसमावृता । प्रभासक्षेत्रं गत्वा सा महेश्वरं प्रतिष्ठाप्य ‘गौरीश्वर’ इति विख्यातं विधानतः पूजयामास ।

Verse 9

ततो लिंगसमीपस्था एकपादे स्थिता सती । लिंगमाराधयंती सा चकार सुमहत्तपः

ततो लिङ्गसमीपस्था सती एकपादे स्थिता । लिङ्गमाराधयन्ती सा सुमहत्तपश्चकार ।

Verse 10

पंचाग्निसाधिका देवी ग्रीष्म जाप्यपरायणा । वर्षास्वाकाशशयना हेमंते सलिलाशया

पञ्चाग्निसाधिका देवी ग्रीष्मे जाप्यपरायणा । वर्षास्वाकाशशयना हेमन्ते सलिलाशया ।

Verse 11

यथा यथा तपो वृद्धिं याति तस्या महाप्रभा । तथातथा शरीरस्य गौरत्वं प्रतिपद्यते

यथा यथा तपो वृद्धिं याति तस्या महाप्रभा । तथातथा शरीरस्य गौरत्वं प्रतिपद्यते ।

Verse 12

कालेन महता गौरी सर्वांगेणाथ साऽभवत् । ततो विहस्य भगवानुवाच शशिशेखरः

कालेन महता गौरी सर्वाङ्गेणाथ साऽभवत् । ततो विहस्य भगवान् शशिशेखर उवाच ।

Verse 13

गौरीति च मुहुर्वाक्यमुत्तिष्ठ व्रज मन्दिरम् । वरं वरय कल्याणि यत्ते मनसि वर्त्तते

स मुहुर्मुहुः “गौरी” इति सम्बोध्याह— “उत्तिष्ठ, व्रज मन्दिरम्। कल्याणि, यन्मनसि वर्तते तदनुरूपं वरं वरय।”

Verse 14

गौर्युवाच । यो मामत्र स्थितां पश्येन्नारी वा पुरुषोऽथ वा । स भूयात्सुतसौभाग्यैः सप्तजन्मानि संयुतः

गौर्युवाच— यः कश्चिदत्र स्थितां मां पश्येत्, नारी वा पुरुषोऽथ वा, स सप्तजन्मानि सुतसौभाग्यैः संयुतो भूयात्।

Verse 15

गीतवाद्यादिकं नृत्यं यः कुर्यात्पुरतो मम । तस्यान्वये न दौर्भाग्यं भूयात्तव प्रसादतः

यः कश्चिन्मम पुरतो गीतवाद्यादिसहितं नृत्यं कुर्यात्, तस्यान्वये तव प्रसादतः कदापि दौर्भाग्यं न भूयात्।

Verse 16

मया प्रतिष्ठितं लिंगं पूर्वमभ्यर्च्य मां ततः । पूजयिष्यति यो भक्त्या स यास्यति परं पदम्

पूर्वं मया प्रतिष्ठितं लिङ्गमभ्यर्च्य, ततः मां भक्त्या यः पूजयिष्यति, स परं पदं यास्यति।

Verse 17

गौरीश्वरेति विख्यातं नाम तस्य भवेत्प्रभो । तथेत्यहं प्रतिज्ञाय तत्र स्थाने स्थितो ऽभवम्

प्रभो, तस्य नाम “गौरीश्वर” इति विख्यातं भवेत्। “तथेत्य” अहं प्रतिज्ञाय तत्रैव स्थाने स्थितोऽभवम्।

Verse 18

देव्या सह महादेवि प्रहृष्टेनांतरात्मना । अद्यापि अयने प्राप्ते उत्तरे दक्षिणेऽपि वा

हे महादेवि! देव्या सह प्रहृष्टान्तरात्मना अहम् अद्यापि, उत्तरे दक्षिणेऽपि वा अयने प्राप्ते, (तत्र) आगच्छामि।

Verse 19

गौरींस्थानं समभ्येति तत्र देव गुणैर्युतः । तस्मिन्नहनि यस्तत्र विशिष्टानि फलानि च । संप्रयच्छति विप्रेभ्यस्तस्य पुत्रा भवंति च

गौरीस्थानं समभ्येति, तत्र देवगुणैर्युतो भवति। तस्मिन्नहनि यस्तत्र विप्रेभ्यः विशिष्टानि फलानि संप्रयच्छति, तस्य पुत्रा अपि भवन्ति।

Verse 20

पुत्रहीना तु या नारी नालिकेरं प्रयच्छति । पुत्रं सा लभते शीघ्रं सबलं लक्षणान्वितम्

पुत्रहीना तु या नारी नालिकेरं प्रयच्छति, सा शीघ्रं पुत्रं लभते—सबलं लक्षणान्वितम्।

Verse 21

घृतेन दीपकं तत्र या नारी संप्रयच्छति । रक्तवर्त्त्या महादेवि यावत्तस्यैव तंतव

हे महादेवि! या नारी तत्र घृतेन दीपकं रक्तवर्त्त्या संप्रयच्छति, यावत्तस्यैव तन्तवः (तिष्ठन्ति)…

Verse 22

तावज्जन्मांतराण्येव सा सौभाग्यमवाप्नुयात्

तावज्जन्मान्तराण्येव सा सौभाग्यमवाप्नुयात्।

Verse 23

या नृत्यं कुरुते तत्र भक्त्या परमया युता । आरोग्यसुखसौभाग्यैः संयुक्ता सा भवेच्चिरम्

या तत्र परमभक्तियुता नृत्यं करोति, सा चिरकालं आरोग्य-सुख-सौभाग्यैः संयुक्ता भवति।

Verse 24

तत्रांते सुमहत्कुडं तीर्थं स्वच्छोदपूरितम् । यः स्नानमाचरेत्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः

तत्रान्ते सुमहत्कुण्डं तीर्थं स्वच्छोदपूरितम्; यः तत्र स्नानमाचरति स सर्वपातकैर्मुच्यते।

Verse 25

यः श्राद्धं कुरुते तत्र पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । स याति परमं स्थानं पितृभिः सह पुण्यभाक्

यः तत्र पितॄनुद्दिश्य भक्तितः श्राद्धं करोति, स पुण्यभाक् पितृभिः सह परमं स्थानं याति।

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । गीतवाद्यादिभिर्नृत्यै रात्रौ कुर्वीत जागरम्

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत्; रात्रौ च गीत-वाद्य-नृत्यैः जागरं कुर्यात्।

Verse 27

दंपत्योः परिधानं च तत्र देयं सदक्षिणम् । यश्चैतत्पठते नित्यं तृतीयायां विशेषतः । पार्वत्याः पुरतो देवि स सौभाग्यमवाप्नुयात्

तत्र दम्पत्योः परिधानं सदक्षिणं देयं; यश्चैतत् नित्यं पठति, तृतीयायां विशेषतः, पार्वत्याः पुरतो देवि, स सौभाग्यमवाप्नुयात्।

Verse 28

शृणुयाद्वाऽपि यो भक्त्या सम्यग्भक्तिपरायणः । सोऽपि सौभाग्यमाप्नोति यावज्जीवं न संशयः

यो भक्त्या केवलं शृणुयादपि सम्यग्भक्तिपरायणः । सोऽपि यावज्जीवं सौभाग्यमाप्नोति न संशयः ॥

Verse 68

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गौरीतपोवनमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टषष्टितमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘गौरीतपोवनमाहात्म्यवर्णनम्’ नामाष्टषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः ॥