Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 50

Devanagari script

संगमेश्वरनामाढ्यं प्रसिद्धं तन्महीतले । ततस्तस्मात्पुनश्चान्यत्तीर्थं कोटीश्वराह्वयम्

Transliteration

saṃgameśvaranāmāḍhyaṃ prasiddhaṃ tanmahītale | tatastasmātpunaścānyattīrthaṃ koṭīśvarāhvayam

Translation

सङ्गमेश्वरनामाढ्यं प्रसिद्धं तन्महीतले। ततस्तस्मात् पुनश्चान्यत् तीर्थं कोटीश्वराह्वयम्॥

Word by Word

• संगमेश्वर: Sangameśvara (Lord of the confluence)
• संगमेश्वर: Visheshya (Name/Designation)
• Type: Noun
• Root: संगम-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषः (संगमस्य ईश्वरः), प्रातिपदिकम्; समासपद (compound stem)

• नाम: name
• नाम: Visheshana (as part of compound)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिकम् (समासाङ्ग/पूर्वपद)

• आढ्यम्: abounding in / endowed with
• आढ्यम्: Visheshana (predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (rich/abounding)

• संगमेश्वरनामाढ्यम्: endowed with the name ‘Sangameśvara’
• संगमेश्वरनामाढ्यम्: Visheshana (qualifying implied tīrtham)
• Type: Adjective
• Root: संगमेश्वर-नाम-आढ्य (प्रातिपदिक; समासः)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः/सम्बन्ध-तत्पुरुषः (संगमेश्वरस्य नाम्ना आढ्यम्)

• प्रसिद्धम्: famous
• प्रसिद्धम्: Visheshana (predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्रसिद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (well-known)

• तत्: that
• तत्: Karma / Visheshya (that [place])
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• महीतले: on the surface of the earth
• महीतले: Adhikarana (location)
• Type: Noun
• Root: मही-तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (महेः तलम्)

• ततः: then / from there
• ततः: Adverbial (source/sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः: क्रियाविशेषण (ablative adverb)

• तस्मात्: from that (place)
• तस्मात्: Apadana (source)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; सर्वनाम

• पुनः: again
• पुनः: Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• अन्यत्: another
• अन्यत्: Visheshana (of tīrtham)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• तीर्थम्: sacred ford/pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma / Visheshya (thing described)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• कोटीश्वर: Koṭīśvara
• कोटीश्वर: Visheshya (name element)
• Type: Noun
• Root: कोटि-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषः (कोटीनाम् ईश्वरः)

• आह्वयम्: called / named
• आह्वयम्: Visheshana (of tīrtham)
• Type: Adjective
• Root: आह्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (called/named)

• कोटीश्वराह्वयम्: named ‘Koṭīśvara’
• कोटीश्वराह्वयम्: Visheshana (of tīrtham)
• Type: Adjective
• Root: कोटीश्वर-आह्वय (प्रातिपदिक; समासः)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (कोटीश्वर इति आह्वयम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Saṅgameśvara; Koṭīśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Interlocutor within Prabhāsa-māhātmya

Visual Art Cues

Scene: Two linked shrines: Saṅgameśvara beside a visible confluence with swirling waters; Koṭīśvara depicted with many small liṅgas surrounding a central liṅga, pilgrims circumambulating with lamps.

Characters & Entities

• Saṅgameśvara
• Koṭīśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prabhāsa-kṣetra is mapped as a living network of Śaiva tīrthas, where each named site carries distinct sanctity and fame.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Saṅgameśvara is declared famous, and Koṭīśvara is introduced as the next tīrtha in the sequence.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription appears; the verse is a tīrtha-catalog entry.