Adhyaya 167

Verse 2

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तत्रस्थां भूतमातृकाम् । सावित्र्या वारूणे भागे शतधन्वंतरे स्थिताम् । नवकोटि गणैर्युक्तां प्रेतभूतसमाकुलाम् । पूजितां सिद्धगंधर्वैर्देवादिभिरनेकशः

ईश्वर उवाच—ततः, महादेवि, तत्रस्थां भूतमातृकां गच्छेत्। सा सावित्र्याः वारुणे भागे शतधन्वन्तरस्थिताऽस्ति; नवकोटिगणैः सहितां प्रेतभूतसमाकुलां, सिद्धगन्धर्वैर्देवादिभिश्च बहुशः पूजिताम्।

Verse 3

देव्युवाच । भूतमातेति संहृष्टा ग्रामेग्रामे पुरेपुरे । गायन्नृत्यन्हसंल्लोकः सर्वतः परिधावति

देव्युवाच—‘भूतमाते’ इति संहृष्टा लोका ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे गायन्तो नृत्यन्तो हसन्तश्च सर्वतः परिधावन्ति।

Verse 4

उन्मत्तवत्प्रलपते क्षितौ पतति मत्तवत् । क्रुद्धवद्धावति परान्मृतवत्कृष्यते हि सः

उन्मत्तवत् प्रलपति, मत्तवत् क्षितौ पतति; क्रुद्धवत् परान् धावति, मृतवत् च सः कृष्यते।

Verse 5

सुखभंगांश्च कुरुते लोको वातगृहीतवत् । भूतवद्भस्ममूत्रांबुकर्दमानवगाहते

लोको वातगृहीतवत् सुखभङ्गांश्च कुरुते; भूतवत् भस्ममूत्राम्बୁकर्दमेषु अवगाहते।

Verse 6

किमेष शास्त्रनिर्दिष्टो मार्गः किमुत लौकिकः । मुह्यते मे मनो देव तेन त्वं वक्तुमर्हसि

किमेष शास्त्रनिर्दिष्टो मार्गः, किमुत लौकिक एव? मुह्यते मे मनो देव; तेन त्वं वक्तुमर्हसि।

Verse 7

कथं सा पुरुषैः पूज्या प्रभासक्षेत्रवासिभिः । कस्मात्तत्र गता देवी कस्मिन्काले समागता । कस्मिन्दिने तु मासे तु तस्याः कार्यो महोत्सवः

कथं सा देवी प्रभासक्षेत्रनिवासिभिः पुरुषैः पूजनीया? केन कारणेन सा देवी तत्र गता, कस्मिन्काले च समागता? तस्याः महोत्सवः कस्मिन्दिने कस्मिन्मासे च कर्तव्यः?

Verse 8

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्ते किंचिन्मनोगतम् । आस्तिकाः श्रद्दधानाश्च भवन्तीति मतिर्मम

ईश्वर उवाच—शृणु देवि, यत्ते मनसि किंचिदुत्पन्नं तदहं प्रवक्ष्यामि। मम मतिरेषा—आस्तिकाः श्रद्धधानाश्च जनाः भवन्तीति।

Verse 9

चाक्षुषस्यान्तरेऽतीते प्राप्ते वैवस्वतेऽन्तरे । दक्षापमानात्संजाता तदा पर्वतपुत्रिका

चाक्षुषमन्वन्तरस्यान्तरेऽतीते वैवस्वतमन्वन्तरे प्राप्ते, दक्षस्यापमानात् संजाता तदा पर्वतपुत्रिका पुनरभवत्।

Verse 10

द्वापरे तु द्वितीये वै दत्ता त्वं पर्वतेन मे । विवाहे चैव संजाते सर्वदेवमनोरमे

द्वितीये द्वापरे तु पर्वतेन मे त्वं दत्ता; विवाहे च संजाते सर्वदेवमनोरमे सर्वे देवाः प्रमुदिताः।

Verse 11

त्वया च सहितः पूर्वं मन्दरे चारुकंदरे । अक्रीडं च मुदा युक्तो दिव्यक्रीडनकैः प्रिये । पीनोन्नतनितंबेन भ्राजमाना कुचोन्नताम्

पूर्वं त्वया सहितोऽहं प्रिये मन्दरे चारुकन्दरे दिव्यक्रीडनकैर्मुदा युक्तः अक्रीडम्; पीनोन्नतनितम्बेन भ्राजमाना कुचोन्नतया त्वं शोभितासि।

Verse 12

सिताब्जवदनां हृष्टां दृष्ट्वाऽहं त्वां महाप्रभाम् । दग्धकामतरोः कन्दकंदलीमिव निःसृताम् । महार्हशयनस्थां त्वां तदा कामितवानहम्

सिताब्जवदनां हृष्टां दृष्ट्वाऽहं त्वां महाप्रभाम् । दग्धकामतरोः कन्दकन्दलीमिव निःसृताम् । महार्हशयनस्थां त्वां तदा कामितवानहम् ॥

Verse 13

सुरते तव संजातं दिव्यं वर्षशतं यदा । तदा देवि समुत्थाय निरोधान्निर्गता बहिः

सुरते तव संजातं दिव्यं वर्षशतं यदा । तदा देवि समुत्थाय निरोधान्निर्गता बहिः ॥

Verse 14

तवोदकात्समुत्तस्थौ नार्येका गह्वरोदरा । कृष्णा करालवदना पिंगाक्षी मुक्तमूर्धजा

तवोदकात्समुत्तस्थौ नार्येका गह्वरोदरा । कृष्णा करालवदना पिङ्गाक्षी मुक्तमूर्धजा ॥

Verse 15

कपालमालाभरणा बद्धमुण्डार्धपिंडका । खट्वांगकंकालधरा रुण्डमुंडकरा शिवा

कपालमालाभरणा बद्धमुण्डार्धपिण्डका । खट्वाङ्गकङ्कालधरा रुण्डमुण्डकरा शिवा ॥

Verse 16

द्वीपिचर्माम्बरधरा रणत्किंकिणिमेखला । डमड्डमरुकारा च फेत्कारपूरिताम्बरा

द्वीपिचर्माम्बरधरा रणत्किङ्किणिमेखला । डमड्डमरुकारा च फेत्कारपूरिताम्बरा ॥

Verse 17

तस्याश्च पार्श्वगा अन्यास्तासां नामानि मे शृणु । सख्यो ब्राह्मणराक्षस्यस्तासां चैव सुदर्शनाः

तस्याः पार्श्वेऽपि अन्याः स्त्रियोऽभवन्—तासां नामानि मत्तः शृणु। ताः सख्यः ब्राह्मणराक्षस्यः, ताश्चापि सुदर्शनाः।

Verse 18

दशकोटिप्रभेदेन धरां व्याप्य सुसंस्थिताः । मुख्यास्तत्र चतस्रो वै महाबलपराक्रमाः

दशकोटिप्रभेदेन धरां व्याप्य सुसंस्थिताः। तत्र मुख्याश्चतस्रो वै महाबलपराक्रमाः॥

Verse 19

रक्तवर्णा महाजिह्वाऽक्षया वै पापकारिणी । एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः

रक्तवर्णा महाजिह्वा अक्षया वै पापकारिणी। एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः॥

Verse 20

श्लेष्मातकतरौ ह्येते प्रायशः सुकृतालयाः । उत्तालतालचपला नृत्यंति च हसंति च

श्लेष्मातकतरौ ह्येते प्रायशः सुकृतालयाः। उत्तालतालचपला नृत्यन्ति च हसन्ति च॥

Verse 21

विज्ञेया इह लोकेऽस्मिन्भूतानां मूलनायकाः । अतिकृष्णा भवन्त्येते व्यंतरान्तरचारिणः

विज्ञेयाः खल्विह लोकेऽस्मिन् भूतानां मूलनायकाः। अतिकृष्णा भवन्त्येते व्यन्तरान्तरचारिणः॥

Verse 22

वृक्षाग्रमात्रमाकाशं ते चरंति न संशयः

वृक्षाग्रमात्रमाकाशं ते विचरन्ति न संशयः।

Verse 23

तथैव मम वीर्यात्तु मद्रूपाभरणः पुमान् । कपालखट्वांगधरो जातश्चर्मविगुण्ठितः

तथैव मम वीर्यात्तु मद्रूपाभरणः पुमान्। कपालखट्वाङ्गधरो जातश्चर्मविगुण्ठितः॥

Verse 24

अनुगम्यमानो बहुभिर्भूतैरपि भयंकरः । सिंहशार्दूलवदनैर्वदनोल्लिखितांबरैः

अनुगम्यमानो बहुभिर्भूतैरपि भयंकरः। सिंहशार्दूलवदनैर्वदनोल्लिखिताम्बरैः॥

Verse 25

एवं देवि तदा जातः क्षुधाक्रान्तो बभाष माम् । अतोऽहं क्षुधितं दृष्ट्वा वरं हीमं च दत्तवान्

एवं देवि तदा जातः क्षुधाक्रान्तो बभाष माम्। अतोऽहं क्षुधितं दृष्ट्वा वरं हीमं च दत्तवान्॥

Verse 26

युवयोर्हस्तसंस्पर्शान्नक्तमेवास्तु सर्वशः । नक्तं चैव बलीयांसौ दिवा नातिबलावुभौ । पुत्रवद्रक्षतं लोकान्धर्मश्चैवानुपाल्यताम्

युवयोर्हस्तसंस्पर्शान्नक्तमेवास्तु सर्वशः। नक्तं चैव बलीयांसौ दिवा नातिबलावुभौ। पुत्रवद्रक्षतं लोकान्धर्मश्चैवानुपाल्यताम्॥

Verse 27

इत्युक्तौ तौ मया तत्र भूतमातृगणौ प्रिये । एकीभूतौ क्षणेनैव तौ भवानीभवोद्भवौ

इत्युक्तौ तौ मया तत्र, प्रिये, भूतमातृगणौ। क्षणेनैवैक्यं गतौ तौ, भवानीभवसम्भवौ॥

Verse 28

दृष्ट्वा हृष्टमनाश्चाहमवोचं त्वां शुचिस्मिते

दृष्ट्वा तान् हृष्टमनाश्चाहं त्वामवोचं शुचिस्मिते।

Verse 29

कल्याणि पश्यपश्यैतौ ममांशाच्च समुद्भवौ । बीभत्साद्भुतशृंगारधारिणौ हास्यकारिणौ

कल्याणि पश्य पश्यैतौ ममांशात् समुद्भवौ। बीभत्साद्भुतशृङ्गारधारिणौ हास्यकारिणौ॥

Verse 30

भ्रातृभांडा भूतमाता तथैवोदकसेविता । संज्ञात्रयं स्मृतं देवि लोके विख्यातपौरुषम्

भ्रातृभाण्डा भूतमाता तथैवोदकसेविता। संज्ञात्रयं स्मृतं देवि लोके विख्यातपौरुषम्॥

Verse 31

पुनः कृतांजलिपुटौ दृष्ट्वा मामूचतुस्तदा । आवयोर्भगवन्कुत्र स्थाने वासो भविष्यति

पुनः कृताञ्जलिपुटौ दृष्ट्वा मामूचतुस्तदा। आवयोर्भगवन् कुत्र स्थाने वासो भविष्यति॥

Verse 32

इत्युक्तवन्तौ तौ तत्र वरेण च्छन्दितौ मया । अस्ति सौराष्ट्रविषये भारते क्षेत्रमुत्तमम्

इत्युक्तवन्तौ तौ तत्र मया वरेण च्छन्दितौ। भारते सौराष्ट्रविषये क्षेत्रमस्त्युत्तमम्॥

Verse 33

प्रभासेति समाख्यातं तत्र क्षेमं मम प्रियम् । कूर्मस्य नैरृते भागे स्थितं वै दक्षिणे परे

प्रभासेति समाख्यातं तत्र क्षेमं मम प्रियम्। कूर्मस्य नैरृते भागे स्थितं वै दक्षिणे परे॥

Verse 34

स्वाती विशाखा मैत्रं च यत्र ऋक्षत्रयं स्मृतम् । तस्मिन्स्थाने सदा स्थेयं यावन्मन्वन्तरावधि

स्वाती विशाखा मैत्रं च यत्र ऋक्षत्रयं स्मृतम्। तस्मिन्स्थाने सदा स्थेयं यावन्मन्वन्तरावधि॥

Verse 35

अन्यदा जीविकं वच्मि तव भूतप्रिये सदा

अन्यदा जीविकं वक्ष्यामि तव भूतप्रिये सदा॥

Verse 36

यत्र कण्टकिनो वृक्षा यत्र निष्पाववल्लरी । भार्या पुनर्भूर्वल्मीकस्तास्ते वसतयश्चिरम्

यत्र कण्टकिनो वृक्षा यत्र निष्पाववल्लरी। भार्या पुनर्भूर्वल्मीकस्तास्ते वसतयश्चिरम्॥

Verse 37

यस्मिन्गृहे नराः पञ्च स्त्रीत्रयं तावतीश्च गाः । अन्धकारेंधनाग्निश्च तद्गृहे वसतिस्तव

यस्मिन्गृहे पञ्च नराः स्त्रियस्तिस्रस्तथैव गाः तावत्यः स्युः। यत्र चान्धकारोऽन्धनं वह्निश्च, तद्गृहे तव वसतिः॥

Verse 38

भूतैः प्रेतैः पिशाचैश्च यत्स्थानं समधिष्ठितम् । एकावि चाष्टबालेयं त्रिगवं पञ्चमाहिषम् । षडश्वं सप्तमातंगं तद्गृहे वसतिस्तव

भूतैः प्रेतैः पिशाचैश्च यत्स्थानं समधिष्ठितम्। एकाविं चाष्टबालेयं त्रिगवं पञ्चमाहिषम्। षडश्वं सप्तमातङ्गं तद्गृहे वसतिस्तव॥

Verse 39

उद्दालकान्नपिटकं तद्वत्स्थाल्यादिभाजनम् । यत्र तत्रैव क्षिप्तं च तव तच्च प्रतिश्रयम्

उद्दालकान्नपिटकं तद्वत्स्थाल्यादिभाजनम्। यत्र तत्रैव क्षिप्तं च तव तच्च प्रतिश्रयम्॥

Verse 40

मुशलोलूखले स्त्रीणामास्या तद्वदुदुंबरे । भाषणं कटुकं चैव तत्र देवि स्थितिस्तव

मुशलोलूखले स्त्रीणामास्ये तद्वदुदुम्बरे। भाषणं कटुकं चैव तत्र देवि स्थितिस्तव॥

Verse 41

खाद्यन्ते यत्र धान्यानि पक्वापक्वानि वेश्मनि । तद्वच्छाखाश्च तत्र त्वं भूतैः सह चरिष्यसि

खाद्यन्ते यत्र धान्यानि पक्वापक्वानि वेश्मनि। तद्वच्छाखाश्च तत्र त्वं भूतैः सह चरिष्यसि॥

Verse 42

स्थालीपिधाने यत्राग्निं ददते विकला नराः । गृहे तत्र दुरिष्टानामशेषाणां समाश्रयः

स्थालीपिधानोपरि यत्र विकला प्रमत्ताश्च नराः अग्निं दधति, तद्गृहं दुरिष्टानाम् अशेषाणां निमित्तानां दुष्कृतानां च समाश्रयः भवति।

Verse 43

मानुष्यास्थि गृहे यत्र अहोरात्रे व्यवस्थितम् । तत्रायं भूतनिवहो यथेष्टं विचरिष्यति

मानुष्यास्थि यत्र गृहे अहोरात्रं व्यवस्थितं तिष्ठति, तत्र भूतनिवहः यथेष्टं विचरिष्यति।

Verse 44

सर्वस्मादधिकं ये न प्रवदन्ति पिनाकिनम् । साधारणं वदंत्येनं तत्र भूतैः समाविश

ये पिनाकिनं सर्वस्मादधिकं न प्रवदन्ति, एनं तु साधारणं वदन्ति; ते तत्र भूतैः सह समाविशन्ति।

Verse 45

कन्या च यत्र वै वल्ली रोहीनाम जटी गृहे । अगस्त्य पादपो वापि बंधुजीवो गृहेषु वै

यत्र गृहे ‘कन्या’ नाम वल्ली, ‘रोही’ नाम जटी, ‘अगस्त्य’ नाम पादपः, अथवा ‘बन्धुजीवः’ गृहेषु विद्यते—तद्गृहं तादृशप्रभावयोग्यम्।

Verse 46

करवीरो विशेषेण नंद्यावर्तस्तथैव च । मल्लिका वा गृहे येषां भूतयोग्यं गृहं हि तत्

करवीरः विशेषेण, नन्द्यावर्तस्तथैव च, मल्लिका वा येषां गृहे विद्यते—तद्गृहं भूतयोग्यं हि भवति।

Verse 47

तालं तमालं भल्लातं तिंतिणीखंडमेव वा । बकुलं कदलीखंडं कदंबः खदिरोऽपि वा

तालः तमालः भल्लातः तिंतिणीखण्डमेव वा । बकुलः कदलीखण्डं कदम्बः खदिरोऽपि वा ॥

Verse 48

न्यग्रोधो हि गृहे येषामश्वत्थं चूत एव वा । उदुंबरश्च पनसः सर्वभूत प्रियं हि तत्

न्यग्रोधो हि गृहे येषामश्वत्थं चूत एव वा । उदुंबरश्च पनसः सर्वभूतप्रियं हि तत् ॥

Verse 49

यत्र काकगृहं वै स्यादारामे वा गृहेऽपि वा । भिक्षुबिंबं च वै यत्र गृहे दक्षिणके तथा

यत्र काकगृहं वै स्यादारामे वा गृहेऽपि वा । भिक्षुबिंबं च वै यत्र गृहे दक्षिणके तथा ॥

Verse 50

बिंबमूर्ध्वं च यत्रस्थं तत्र भूतनिवेशनम्

बिंबमूर्ध्वं च यत्रस्थं तत्र भूतनिवेशनम् ॥

Verse 51

लिंगार्चनं न यत्रैव यत्र नास्ति जपादिकम् । यत्र भक्तिविहीना वै भूतानां तान्गृहान्वदेत्

लिङ्गार्चनं न यत्रैव यत्र नास्ति जपादिकम् । यत्र भक्तिविहीना वै भूतानां तान्गृहान्वदेत् ॥

Verse 52

मलिनास्यास्तु ये मर्त्या मलिनांबर धारिणः । मलदंता गृहस्था ये गृहं तेषां समाविश

ये मर्त्याः मलिनास्याः, मलिनाम्बरधारिणः, मलदन्ता गृहस्थाश्च—तेषां गृहं त्वं समाविश।

Verse 53

अगम्यनिरता ये तु मैथुने व्यभिचारतः । संध्यायां मैथुनं यांति गृहं तेषां समाविश

ये तु अगम्यनिरताः, मैथुने व्यभिचारतः, संध्यायां मैथुनं यान्ति—तेषां गृहं त्वं समाविश।

Verse 54

बहुना किं प्रलापेन नित्यकर्मबहिष्कृताः । रुद्रभक्तिविहीना ये गृहं तेषां समाविश

बहुना किं प्रलापेन? ये नित्यकर्मबहिष्कृताः, रुद्रभक्तिविहीनाश्च—तेषां गृहं त्वं समाविश।

Verse 55

अदत्त्वा भुंजते योऽन्नं बंधुभ्योऽन्नं तथोदकम् । सपिण्डान्सोदकांश्चैव तत्कालात्तान्नरान्भज

योऽदत्त्वा भुङ्क्तेऽन्नं, बन्धुभ्यश्चान्नं तथोदकं न ददाति, सपिण्डान् सोदकांश्च—तत्कालात् तान् नरान् भज।

Verse 56

यत्र भार्या च भर्ता च परस्परविरोधिनौ । सह भूतैर्गृहं तस्य विश त्वं भयवर्ज्जिता

यत्र भार्या च भर्ता च परस्परविरोधिनौ, तस्य गृहं सह भूतैः विश; त्वं भयवर्जिता।

Verse 57

वासुदेवे रतिर्नास्ति यत्र नास्ति सदा हरिः । जपहोमादिकं नास्ति भस्म नास्ति गृहे नृणाम्

येषां नृणां गृहे वासुदेवे रतिर्नास्ति, यत्र सदा हरिः न स्मर्यते, जपहोमादिकं न विद्यते, तथा गृहे भस्मापि नास्ति—

Verse 58

पर्वस्वप्यर्चनं नास्ति चतुर्दश्यां विशेषतः

पर्वस्वपि पूजनं नास्ति, चतुर्दश्यां विशेषतः।

Verse 59

कृष्णाष्टम्यां च ये मर्त्याः संध्यायां भस्मवर्जिताः । पंचदश्यां महादेवं न यजंति च यत्र वै

ये मर्त्याः कृष्णाष्टम्यां संध्याकाले भस्मवर्जिताः सन्ध्यां कुर्वन्ति, तथा यत्र पञ्चदश्यां महादेवं न यजन्ति—

Verse 60

पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धा महोत्सवाः । क्रियते पूर्ववन्नैव तद्गृहं वसतिस्तव

यत्र पौरजानपदैः प्राक्प्रसिद्धा महोत्सवाः पूर्ववत् न क्रियन्ते, तद्गृहं तव वसतिः भवति।

Verse 61

वेदघोषो न यत्रास्ति गुरुपूजादिकं न च । पितृकर्मविहीनं च तद्भूतस्य गृहं स्मृतम्

यत्र वेदघोषो नास्ति, गुरुपूजादिकं न च, पितृकर्म च विहीनं—तद्गृहं भूतस्य वासः इति स्मृतम्।

Verse 62

रात्रौरात्रौ गृहे यस्मिन्कलहो जायते मिथः । बालानां प्रेक्षमाणानां यत्र वृद्धश्च पूर्वतः । भक्षयेत्तत्र वै हृष्टा भूतैः सह समाविश

रात्रौ रात्रौ यत्र गृहे परस्परं कलहो जायते, बालानां पश्यतां वृद्धोऽपि अग्रे प्रवर्तते; तत्र भूतैः सह हृष्टा समाविश्य शान्तिसौख्यं भक्षय।

Verse 63

कस्मिन्मासे दिने चापि भवित्री लोकपूजिता । इत्युक्तोऽहं तया देवि तामवोचं पुनः प्रिये

“कस्मिन् मासे कस्मिन् दिने च लोकैः पूजिता भविष्यामि?” इति तया देवि पृष्टोऽहं, तामहं पुनः प्रिये अवोचम्।

Verse 64

अमा या माधवे मासि तस्मिन्या च चतुर्दशी । तस्यां महोत्सवस्तत्र भविता ते चिरंतनः

माधवमासे या अमावास्या, तस्याः संबद्धा या चतुर्दशी; तस्यां तव चिरंतनः महोत्सवोऽत्र भविष्यति।

Verse 65

याः स्त्रियस्तां च यक्ष्यंति तस्मिन्काले महोत्सवे । बलिभिः पुष्पधूपैश्च मा तासां त्वं गृहे विश

तस्मिन् महोत्सवकाले याः स्त्रियस्तां यक्ष्यन्ति बलिपुष्पधूपैः; तासां गृहे त्वं मा विश।

Verse 66

नारायण हृषीकेश पुण्डरीकाक्ष माधव । अच्युतानंत गोविंद वासुदेव जनार्दन

नारायण, हृषीकेश, पुण्डरीकाक्ष, माधव; अच्युत, अनन्त, गोविन्द, वासुदेव, जनार्दन—इति नामानि स्तूयन्ते।

Verse 67

नृसिंह वामनाचिंत्य केशवेति च ये जनाः । रुद्र रुद्रेति रुद्रेति शिवाय च नमोनमः

ये जनाः “नृसिंह-वामन-अचिन्त्य-केशव” इति नामानि जपन्ति, तथा “रुद्र रुद्र रुद्र” इति पुनःपुनः वदन्ति, शिवाय च नमो नमः इति नित्यं प्रणमन्ति—ते भक्त्या परिरक्षिताः।

Verse 68

वक्ष्यंति सततं हृष्टास्तेषां धनगृहादिषु । आरामे चैव गोष्ठे च मा विशेथाः कथंचन

ते हृष्टाः सततं स्वधन-गृहादिषु कथां वक्ष्यन्ति; तेषाम् आरामे गोष्ठे च त्वं कथञ्चन मा विशेथाः।

Verse 69

देशाचाराञ्ज्ञा तिधर्माञ्जपं होमं च मंगलम् । दैवतेज्यां विधानेन शौचं कुर्वंति ये जनाः । लोकापवादभीता ये पुमांसस्तेषु मा विश

ये देशाचारान् धर्माज्ञां च विधिं ज्ञात्वा जपं होमं मङ्गलं दैवतेज्यां च विधानतः कुर्वन्ति, शौचं चाचरन्ति, लोकापवादभीता ये पुमांसः—तेषु मा विश।

Verse 70

देव्युवाच । कदा पूजा प्रकर्तव्या भूतमातुः सुखार्थिभिः । पुरुषैर्देवदेवेश एतन्मे वक्तुमर्हसि

देव्युवाच—हे देवदेवेश, भूतमातुः पूजां सुखार्थिभिः पुरुषैः कदा कर्तव्या? एतन्मे वक्तुमर्हसि।

Verse 71

ईश्वर उवाच । सर्वत्रैषा भगवती बालानां हितकारिणी । नामभेदैः कालभेदैः क्रियाभेदैश्च पूज्यते

ईश्वर उवाच—एषा भगवती सर्वत्र बालानां हितकारिणी; नामभेदैः कालभेदैः क्रियाभेदैश्च पूज्यते।

Verse 72

प्रतिपत्प्रभृति वैशाखे यावच्चतुर्दशीतिथिः । तावत्पूजा प्रकर्तव्या प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः

प्रतिपत्तिथितो वैशाखे यावत् चतुर्दशी-तिथिः । तावत्कालं सम्यक् पूजा कर्तव्या प्रेरणी-प्रेक्षणीयकैः ॥

Verse 73

भग्नामपि गतां चैनां जरत्तरुतले स्थिताम् । सेचयिष्यंति ये भक्त्या जलसंपूर्णगंडुकैः

भग्नामपि गतां चैनां जरत्तरुतले स्थिताम् । सेचयिष्यन्ति ये भक्त्या जलपूर्ण-गण्डुकैः ॥

Verse 74

ग्रीवासूत्रकसिन्दूरैः पुष्पैर्धूपैस्तथार्चयेत् । तत्र सिद्धवटः पूज्यः शाखां चास्य विनिक्षिपेत्

ग्रीवासूत्रकसिन्दूरैः पुष्पैर्धूपैस्तഥार्चयेत् । तत्र सिद्धवटः पूज्यः शाखां चास्य विनिक्षिपेत् ॥

Verse 75

पूजितां तां नरैर्यत्नादवलोक्य शुभेप्सुभिः । भोजयेत्क्षिप्रासंयावकृशरापूपपायसैः

पूजितां तां नरैर्यत्नादवलोक्य शुभेप्सुभिः । भोजयेत्क्षिप्रासंयावकृशरापूपपायसैः ॥

Verse 76

एवं विधिं यः कुरुते पुरुषो भक्तिभावतः । स पुत्रपशुवृद्धिं च शरीरारोग्यमाप्नुयात्

एवं विधिं यः कुरुते पुरुषो भक्तिभावतः । स पुत्रपशुवृद्धिं च शरीरारोग्यमाप्नुयात् ॥

Verse 77

न शाकिन्यो गृहे तस्य न पिशाचा न राक्षसाः । पीडां कुर्वन्ति शिशवो यान्ति वृद्धिमनामयाम्

तस्य गृहे शाकिन्यो न भवन्ति, न पिशाचाः, न राक्षसाः। ते शिशून् न पीडयन्ति; शिशवोऽपि निरामयाः सन्तो वृद्धिं यान्ति।

Verse 78

अथ देवि प्रवक्ष्यामि प्रतिपत्प्रभृति क्रमात् । यथोत्सवो नरैः कार्यः प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः

अथ देवि, प्रतिपत्प्रभृति क्रमात् प्रवक्ष्यामि—यथोत्सवो नरैः कार्यः, प्रेरणीभिः प्रेक्षणीयकैश्च सम्यगनुष्ठेयः।

Verse 79

विकर्मफलनिर्द्देशैः पाखंडानां विटंबनैः । प्रदर्श्यते हास्यपरैर्नरैरद्भुतचेष्टितैः

विकर्मफलनिर्देशैः पाखण्डानां विटम्बनैश्च; हास्यपरैर्नरैरद्भुतचेष्टितैः स नाट्यरूपेण प्रदर्श्यते।

Verse 80

पञ्चम्यां तु विशेषेण रात्रौ कोलाहलः शुभे । जागरं तत्र कुर्वीत देवीं पूज्य प्रयत्नतः

पञ्चम्यां तु विशेषेण शुभे रात्रौ कोलाहलो भवेत्। तत्र जागरं कुर्वीत, देवीं प्रयत्नतः पूजयन्।

Verse 81

विश्वस्य धनलोभेन स्वाध्यायो निहतः पतिः । आरोप्यमाणं शूलाग्रमेनं पश्यत भो जनाः

धनलोभेन विश्वस्य स्वाध्यायनिष्ठः पतिः निहतः—इति। भो जनाः, शूलाग्रे आरोप्यमाणमेनं पश्यत।

Verse 82

दृष्टो भवद्भिर्दुष्टः स परदारावमर्शकः । छित्त्वा हस्तौ च खड्गेन खरारूढस्तु गच्छति

दृष्टो भवद्भिर्दुष्टः स परदारावमर्शकः । छित्त्वा हस्तौ च खड्गेन खरारूढस्तु गच्छति

Verse 83

शीर्णश्चैवासिपत्रेण अस्याभरणभूषितः । सुखासन समारूढः सुकृती यात्यसौ सुखम्

शीर्णश्चैवासिपत्रेण अस्याभरणभूषितः । सुखासन समारूढः सुकृती यात्यसौ सुखम्

Verse 84

हे जनाः किं न पश्यध्वं स्वामिद्रोहकरं परम् । करपत्रैर्विदार्यंतमुच्छलच्छोणितान्तरम्

हे जनाः किं न पश्यध्वं स्वामिद्रोहकरं परम् । करपत्रैर्विदार्यंतमुच्छलच्छोणितान्तरम्

Verse 85

चौरः किलायं संप्राप्तः सर्वोद्वेगकरः परः । दंडप्रहाराभिहतो नीयते दंडपाशकैः

चौरः किलायं संप्राप्तः सर्वोद्वेगकरः परः । दंडप्रहाराभिहतो नीयते दंडपाशकैः

Verse 86

प्रेक्षकैश्चेष्टितः शश्वदारटन्विविधैः स्वरैः । संयम्य नीयते हन्तुं लज्जितोऽधोमुखो जनाः

प्रेक्षकैश्चेष्टितः शश्वदारटन्विविधैः स्वरैः । संयम्य नीयते हन्तुं लज्जितोऽधोमुखो जनाः

Verse 87

सितकेशं सितश्मश्रुं सितांबरधरध्वजम् । विटंकाद्यैश्च चेटीभिर्हन्यमानं न पश्यथि

सितकेशं सितश्मश्रुं सिताम्बरधरध्वजम् । विटङ्काद्यैश्च चेटीभिः सेवकैश्च प्रहृतं न पश्यथ किम्

Verse 88

गृहान्निष्क्राम्य मां रंडां गृहं नीत्वाऽकरोद्रतिम् । कस्मादसौ न कुरुते मूढो भरणपोषणम्

गृहान्निष्क्राम्य मां रण्डां गृहं नीत्वा रतिं चकार । कस्मादसौ मूढो न करोति भरणपोषणम्

Verse 89

भैरवाभरणो नेता सदा घूर्णितलोचनः । प्रवृत्ततंद्रवन्मूढो वध्यश्चासावितस्ततः

भैरवाभरणो नेता सदा घूर्णितलोचनः । तन्द्राविष्ट इव मूढो वध्य एव स तेन हि

Verse 90

निर्वेदेकोऽस्य हृदये धनक्षेत्रादिसंभवः । गृहीतं यदनेनाद्य बालेनापि महाव्रतम् । रक्ताक्षं काककृष्णांगं सत्वरं किं न पश्यथि

धनक्षेत्रादिजो निर्वेद एक एव हृदि तस्य । अद्य तु बाल इव महाव्रतं गृहीतवान्; रक्ताक्षं काककृष्णाङ्गं शीघ्रं किं न पश्यथ

Verse 91

तरुकोटरगान्बद्ध्वा अन्याञ्छृंखलया तथा । शरौघैः काष्ठकैश्चैव बहुभिः शकलीकृतान्

केचित् तरुकोटरगान् बद्ध्वा, अन्यांश्च शृङ्खलया तथा । शरौघैः काष्ठकैश्चैव बहुभिः शकलीकृतान्

Verse 92

विमुक्तहक्काहुंकारा न्सुप्रहारान्निरीक्षत

विमुक्तैः कठोरहक्काहुंकारैः सह निर्गताः प्रचण्डप्रहाराः पश्यत।

Verse 93

इमां कृष्णार्धवदनां ग्रहीष्यसि दुरात्मिकाम् । विमुक्तकेशां नृत्यन्तीं पश्यध्वं योगिनीमिव

इमां कृष्णार्धवदनां दुरात्मिकां ग्रहीष्यसि। विमुक्तकेशां नृत्यन्तीं पश्यध्वं योगिनीमिव॥

Verse 94

गम्भीर नूपुरध्वानप्रवृद्धोद्धततांडवा । उन्मत्तनेत्रचरणा यात्येषा डिम्भमण्डली

गम्भीरनूपुरध्वानप्रवृद्धोद्धतताण्डवा। उन्मत्तनेत्रचरणा यात्येषा डिम्भमण्डली॥

Verse 95

कटीतटस्थपिटिकोल्लसत्कंबलधारिणी । अटते नटती ह्युर्वी परितश्च गृहाद्गृहम्

कटीतटस्थपिटिकोल्लसत्कम्बलधारिणी। अटते नटती ह्युर्वी परितश्च गृहाद्गृहम्॥

Verse 96

इत्येवमादिभिर्नित्यं प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः । प्रेरयेत्तान्महानित्थं पुत्रभ्रातृसुहृद्वृतः

इत्येवमादिभिर्नित्यं प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः। प्रेरयेत्तान्महानित्थं पुत्रभ्रातृसुहृद्वृतः॥

Verse 97

एकादश्यां नवम्यां वा दीपं प्रज्वाल्य कुण्डकम् । मुखबिंबानि तत्रैव लेपदारुकृतानि वै

एकादश्यां नवम्यां वा कुण्डके दीपं प्रज्वाल्य तत्रैव लेपदारुकृतानि मुखबिम्बानि स्थापयेत्।

Verse 98

विचित्राणि महार्हाणि रौद्रशान्तानि कारयेत् । मातृणां चण्डिकादीनां राक्षसानां तथैव च

विचित्राणि महार्हाणि रौद्रशान्तस्वरूपाणि मातृणां चण्डिकादीनां राक्षसानां च प्रतिमाः कारयेत्।

Verse 99

भूतप्रेतपिशाचानां शाकिनीनां तथैव च । मुखानि कारयेत्तत्र हावभावकृतानि च

भूतप्रेतपिशाचानां शाकिनीनां च मुखानि तत्र हावभावयुक्तानि कारयेत्।

Verse 100

रक्षिभिर्बहुभिर्गुप्तं तिर्य ग्ध्वनिपुरःसरम् । अमावास्यां महादेवि क्षिपेत्पूजाक्रमैर्नरः

बहुभिर्रक्षिभिर्गुप्तं तिर्यग्ध्वनिपुरःसरम्। अमावास्यां महादेवि पूजाक्रमैर्नरः क्षिपेत्॥

Verse 101

ततः प्रदोषसमये यत्र देवी जनैर्वृता । तत्र गच्छेन्महारावैः फेत्कारा कुलकीर्तनैः

ततः प्रदोषसमये यत्र देवी जनैर्वृता। तत्र गच्छेन्महारावैः फेत्कारैः कुलकीर्तनैः॥

Verse 102

वीरचर्याविधानेन नगरे भ्रामयेन्निशि । वीरचर्या स कथितो दीपः सर्वार्थसाधकः

वीरचर्याविधानेन रात्रौ नगरे भ्रमेत्। सा वीरचर्या दीप इव सर्वार्थसाधकः कथितः॥

Verse 103

नित्यं निष्क्रामयेद्दीपं याव त्पञ्चदशी तिथिः । पञ्चदश्यां प्रकुर्वीत भूतमातुर्महोत्सवम् । तस्य गृहेश्वरं यावद्गृहे विघ्नं न जायते

नित्यं दीपं निष्क्रामयेत् यावत् पञ्चदशी तिथिः। पञ्चदश्यां भूतमातुर्महोत्सवं प्रकुर्वीत; तस्य गृहेश्वरस्य गृहे विघ्नं न जायते॥

Verse 104

अथ कालान्तरेऽतीते भूतमातुः शरीरतः । जाताः प्रस्वेदबिन्दुभ्यः पिशाचाः पञ्चकोटयः

अथ कालान्तरेऽतीते भूतमातुः शरीरतः। प्रस्वेदबिन्दुभ्यः पञ्चकोटयः पिशाचाः समजायत॥

Verse 105

सर्वे ते क्रूरवदना जिह्वाज्वालाकृशोदराः । पाणिपात्राः पिशाचास्ते निसृष्टबलिभोजनाः

सर्वे ते क्रूरवदना जिह्वाज्वालाकृशोदराः। पाणिपात्राः पिशाचास्ते निसृष्टबलिभोजनाः॥

Verse 106

धमनीसंतताः शुष्काः श्मश्रुलाश्चर्मवाससः । उलूखलैराभरणैः शूर्पच्छत्रासनांबराः

धमनीसंतताः शुष्काः श्मश्रुलाश्चर्मवाससः। उलूखलैराभरणैः शूर्पच्छत्रासनांबराः॥

Verse 107

नक्तं ज्वलितकेशाढ्या अंगारानुद्गिरंति वै । अंगारकाः पिशाचास्ते मातृमार्गानुसारिणः

निशायां ज्वलितकेशाढ्याः साङ्गारान् उद्गिरन्ति वै। ते पिशाचाः ‘अङ्गारकाः’ ख्याताः, भूतमातृमार्गानुसारिणः॥

Verse 108

आकर्णदारितास्याश्च लंबभ्रूस्थूलनासिकाः । बलाढ्यास्ते पिशाचा वै सूतिकागृहवासिनः

आकर्णदारितास्याश्च लम्बभ्रूस्थूलनासिकाः। बलाढ्याः पिशाचाः ते सूतिकागृहवासिनः॥

Verse 109

पृष्ठतः पाणिपादाश्च पृष्ठगा वातरंहसा । विषादनाः पिशाचास्ते संग्रामे पिशिताशनाः

पृष्ठतः पाणिपादाश्च पृष्ठगा वातरंहसा। विषादनाः पिशाचाः ते संग्रामे पिशिताशनाः॥

Verse 110

एवंविधान्पिशाचांस्तु दृष्ट्वा दीनानुकम्पया । तेभ्योऽहमवदं किञ्चित्कारुण्यादल्पचेतसाम्

एवंविधान् पिशाचान् तु दृष्ट्वा दीनानुकम्पया। तेभ्योऽहमवदं किञ्चित् कारुण्यादल्पचेतसाम्॥

Verse 111

अन्तर्धानं प्रजादेहे कामरूपित्वमेव च । उभयोः संध्ययोश्चारं स्थानान्याजीवितं तथा

अन्तर्धानं प्रजादेहे कामरूपित्वमेव च। उभयोः संध्ययोश्चारं स्थानान्याजीवितं तथा॥

Verse 112

गृहाणि यानि नग्नानि शून्यान्यायतनानि च । विध्वस्तानि च यानि स्यू रचनारोषितानि च

गृहाणि यानि नग्नानि विवृतानि च दृश्यन्ते, शून्यान्यायतनानि च; यानि च विध्वस्तानि स्युः, रचनारोषितानि च निर्जनानि कृतानि।

Verse 113

राजमार्गोपरथ्याश्च चत्वराणि त्रिकाणि च । द्वाराण्यट्टालकांश्चैव निर्गमान्संक्रमांस्तथा

राजमार्गोपरथ्याश्च चत्वराणि त्रिकाणि च; द्वाराण्यट्टालकांश्चैव निर्गमान् संक्रमांस्तथा।

Verse 114

पथो नदीश्च तीर्थानि चैत्यवृक्षान्महापथान् । स्थानानि तु पिशाचानां निवासायाददां प्रिये

पथो नदीश्च तीर्थानि चैत्यवृक्षान् महापथान्; स्थानानि तु पिशाचानां निवासायाददां प्रिये।

Verse 115

अधार्मिका जनास्तेषामा जीवो विहितः पुरा । वर्णाश्रमाचारहीनाः कारुशिल्पिजनास्तथा

अधार्मिका जनास्तेषामाजीवो विहितः पुरा; वर्णाश्रमाचारहीनाः कारुशिल्पिजनास्तथा।

Verse 116

अनुतापाश्च साधूनां चौरा विश्वासघातिनः । एतैरन्यैश्च बहुभिरन्यायोपार्जितैर्धनैः

अनुतापाश्च साधूनां चौरा विश्वासघातिनः; एतैरन्यैश्च बहुभिरन्यायोपार्जितैर्धनैः।

Verse 117

आरभ्यते क्रिया यास्तु पिशाचास्तत्र देवताः । मधुमासदिने दध्ना तिलचूर्णसुरासवैः

तत्र याः काश्चित् क्रियाः प्रवर्त्यन्ते, तासां पिशाचाः देवतारूपेणाधिष्ठातारो भवन्ति। मधुमासस्य दिने दध्ना तिलचूर्णेन सुरया आसवेन च सह—

Verse 118

पूपैर्हारिद्रकृशरैस्तिलैरिक्षुगुडौदनैः । कृष्णानि चैव वासांसि धूम्राः सुमनसस्तथा

पूपैः हारिद्रकृशरैः तिलैः इक्षुगुडौदनैः च; कृष्णैश्च वासोभिः, धूम्रवर्णैः सुमनसैः सह—(एवं तां पूजयेत्)।

Verse 119

सर्वभूतपिशाचानां कृता देवी मया शुभा । एवंविधा भूतमाता सर्वभूतगणैर्वृता

सर्वभूतपिशाचानां हिताय मया शुभा देवी निर्मिता। एषा भूतमाता सर्वभूतगणैः परिवृता (वर्तते)।

Verse 120

प्रभासे संस्थिता देवी समुद्रादुत्तरेण तु । य एतां वेद वै देव्या उत्पत्तिं पापनाशिनीम्

प्रभासे देवी संस्थिता, समुद्रस्योत्तरेण तु। य एतां देव्या उत्पत्तिकथां पापनाशिनीं यथार्थतः वेद—

Verse 121

कुत्सिता संतति स्तस्य न भवेच्च कदाचन । भूतप्रेतपिशाचानां न दोषैः परिभूयते

तस्य कुत्सिता संततिः कदाचन न भवेत्; भूतप्रेतपिशाचानां दोषैः पीडाभिश्च न परिभूयते।

Verse 122

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वसौभाग्यसंयुतः । सर्वान्कामानवाप्नोति नारीहृदयनंदनः

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वसौभाग्यसंयुतः । सर्वान्कामानवाप्नोति नारीहृदयनन्दनः ॥

Verse 123

ये मानयंति निजहासकलैर्विलासैः संसेवया अभयदा भवभूतमाताम् । ते भ्रातृभृत्यसुतबंधुजनैर्युताश्च सर्वोपसर्ग रहिताः सुखिनो भवन्ति

ये मानयन्ति निजहासकलैर्विलासैः संसेवया अभयदा भवभूतमाताम् । ते भ्रातृभृत्यसुतबन्धुजनैर्युताश्च सर्वोपसर्गरहिताः सुखिनो भवन्ति ॥

Verse 167

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भूत मातृकामाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भूतमातृकामाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥