Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

चित्रांगदेन देवेशि गंधर्वपतिना प्रिये । क्षेत्रं पवित्रं ज्ञात्वा वै लिंगं तत्र प्रतिष्ठितम् । कृत्वा तपो महाघोरं समाराध्य महेश्वरम्

Transliteration

citrāṃgadena deveśi gaṃdharvapatinā priye | kṣetraṃ pavitraṃ jñātvā vai liṃgaṃ tatra pratiṣṭhitam | kṛtvā tapo mahāghoraṃ samārādhya maheśvaram

Translation

हे देवेशि प्रिये, गन्धर्वपतिः चित्राङ्गदः क्षेत्रस्य पवित्रतां ज्ञात्वा तत्र लिङ्गं प्रतिष्ठापयामास। महाघोरं तपः कृत्वा महेश्वरं सम्यग् आराधयत्।

Word by Word

• citrāṅgadena: by Citrāṅgada
• citrāṅgadena: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: citrāṅgada (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन

• deveśi: O lady, ruler of the gods
• deveśi: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक) + īśī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/सम्बोधन), एकवचन

• gandharva-patinā: by the lord of the Gandharvas
• gandharva-patinā: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: gandharva (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; citrāṅgadena इत्यस्य विशेषणम्

• priye: O beloved
• priye: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: priyā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/सम्बोधन), एकवचन

• kṣetram: the sacred place/field
• kṣetram: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: kṣetra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• pavitram: pure
• pavitram: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pavitra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; kṣetram इत्यस्य विशेषणम्

• jñātvā: having known
• jñātvā: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: jñā (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• vai: indeed
• vai: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: vai (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक/अनुनासिक (emphatic particle)

• liṅgam: the liṅga
• liṅgam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: liṅga (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• tatra: there
• tatra: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatra (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक-अव्यय

• pratiṣṭhitam: established
• pratiṣṭhitam: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: prati-ṣṭhā (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; liṅgam इत्यस्य विशेषणम्

• kṛtvā: having done
• kṛtvā: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: kṛ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• tapaḥ: austerity
• tapaḥ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tapas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• mahā-ghoram: very severe
• mahā-ghoram: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + ghora (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; tapaḥ इत्यस्य विशेषणम्

• samārādhya: having propitiated
• samārādhya: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-ā-rādh (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• maheśvaram: Mahēśvara (Śiva)
• maheśvaram: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citrāṅgadeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Citrāṅgada, lord of Gandharvas, performs severe austerities in the holy field of Prabhāsa and establishes a Śiva-liṅga; Maheśvara is propitiated and subtly present as a boon-giver.

Characters & Entities

• Citrāṅgada
• Gandharva
• Maheśvara (Śiva)
• Liṅga
• Deveśī (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places respond to sincere austerity and worship; installation of a liṅga after tapas becomes a lasting channel of grace for pilgrims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Citrāṅgadeśvara Liṅga in Prabhāsakṣetra, established by Citrāṅgada.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) and liṅga-pratiṣṭhā (consecratory installation), culminating in the propitiation of Maheśvara.