Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 54
Devanagari script
चक्रं प्रक्षालितं पूर्वं कृष्णेन स्वयमेव हि । तेनैव चक्रतीर्थं हि ख्यातं लोकत्रये द्विजाः
Transliteration
cakraṃ prakṣālitaṃ pūrvaṃ kṛṣṇena svayameva hi | tenaiva cakratīrthaṃ hi khyātaṃ lokatraye dvijāḥ
Translation
पूर्वं हि कृष्णेन स्वयमेव चक्रं प्रक्षालितम्; तेनैव द्विजाः, चक्रतीर्थं लोकत्रये ख्यातम्॥
Word by Word
चक्रम्the discus
चक्रम्:
Karma (Object becoming subject in passive/कर्म)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र कर्मणि प्रयोगे प्रथमा (subject of passive)
प्रक्षालितम्was washed
प्रक्षालितम्:
Kriyā (Predicate participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-क्षल् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गः प्र-
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
Kāla-adhikaraṇa (Temporal/काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb: formerly)
कृष्णेनby Kṛṣṇa
कृष्णेन:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
स्वयम्himself
स्वयम्:
Sambandha/Emphasis (modifier)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मवाचक (reflexive adverb: oneself)
एवindeed/only
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपातः (restrictive particle)
हिindeed
हि:
Sambandha/Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपातः
तेनby that/therefore
तेन:
Karaṇa/Hetu (Instrument/Cause/करण-हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम
एवindeed
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपातः
चक्रतीर्थम्the Cakra-tīrtha
चक्रतीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘चक्रस्य तीर्थम्’
हिindeed
हि:
Sambandha/Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपातः
ख्यातम्became renowned
ख्यातम्:
Kriyā (Predicate participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootख्या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लोकत्रयेin the three worlds
लोकत्रये:
Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु-समासः ‘त्रयः लोकाः’
द्विजाःO twice-born (brāhmaṇas)
द्विजाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयुक्तम् (vocative sense)
Speaker
Skanda (deduced)
Characters & Entities
K
KṛṣṇaC
Cakra (Sudharśana)C
CakratīrthaL
Loka-trayaFAQs
A place becomes a universal tīrtha when sanctified by the direct presence and act of Bhagavān.
Cakratīrtha in the Dvārakā sacred geography.
No new rite is prescribed here; the verse provides the tīrtha’s sacred origin (māhātmya).