Adhyaya 3

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अहो ब्रह्मण्यदेवस्य कृष्णस्यामिततेजसः । महिमा यदयं नैव मृषा चक्रे मुनेर्वचः

ऋषय ऊचुः। अहो ब्रह्मण्यदेवस्य कृष्णस्यामिततेजसः। महिमा यदयं नैव मृषा चक्रे मुनेर्वचः॥

Verse 2

तेन चक्रे न रोषं स सेतुपालो जनार्दनः । भृगोर्यश्चरणाघातं दधार हृदि लाञ्छनम्

तेन चक्रे न रोषं स सेतुपालो जनार्दनः। भृगोर्यश्चरणाघातं दधार हृदि लाञ्छनम्॥

Verse 3

सा तु देवी कथं तेन प्रेयसा विप्रयोजिता । एकाकिनी स्थिता तत्र कथ्यतामसुरेश्वर

सा तु देवी कथं तेन प्रेयसा विप्रयोजिता। एकाकिनी स्थिता तत्र कथ्यतामसुरेश्वर॥

Verse 4

उत्कण्ठिता अति वयं श्रोतुं द्वारवतीं मुदा । इदमादौ बुभुत्सामश्चित्तखेदापनुत्तये

अत्यूत्कण्ठिता वयं हृष्टमनसः द्वारवत्याः कथां श्रोतुम्। आदौ चैतद् बुभुत्सामः, यथा चित्तखेदोऽपनीयते॥

Verse 5

प्रह्लाद उवाच । श्रूयतामृषयः सर्वे गदतो मम विस्तरात् । यथा शापोद्भवं दुःखं मुमोच हरिवल्लभा

प्रह्लाद उवाच—श्रूयतां मुनयः सर्वे, मम वचनं विस्तरेण। यथा शापसमुद्भूतं दुःखं हरिवल्लभा मुमोच॥

Verse 6

अथ दुर्वाससः शापमवाप्यारुन्तुदं तदा । यादवेन्द्रस्य गृहिणी सहसा पर्यदेवयत्

अथ दुर्वाससः तीक्ष्णमारुन्तुदं शापमवाप्य तदा। यादवेन्द्रस्य गृहिणी सहसा पर्यदेवयत्॥

Verse 7

रुक्मिण्युवाच । कल्याणी बत वाणीयं लौकिकी संविभाव्यते । कूपके चैव सिन्धौ च प्रमाणान्नाधिकं जलम्

रुक्मिण्युवाच—कल्याणी बत वाणीयं लौकिकीव संविभाव्यते। कूपके च सिन्धौ च प्रमाणान्नाधिकं जलम्॥

Verse 8

यासाहं भूरिभाग्या वै प्राप्य नाथं जगत्पतिम् । इयमेकाकिनी जाता पौलस्त्याद्देवहेलनात्

यासाहं भूरिभाग्या वै प्राप्य नाथं जगत्पतिम्। इयमेकाकिनी जाता पौलस्त्याद्देवहेलनात्॥

Verse 9

क्व मंगलालयः श्रीमाननवद्यगुणो हरिः । अल्पपुण्या सुसंबाधा कामिनी क्वातिचञ्चला

क्व मङ्गलालयः श्रीमान् अनवद्यगुणो हरिः, क्व चाहं कामिनी कामवशा अल्पपुण्या सुसम्बाधा अतिचञ्चला च।

Verse 10

तथापि घटयामास धाता वंचनकोविदः । विधानमशुभाया मे वियोगविषमव्यथम्

तथापि धाता वञ्चनकोविदः मेऽशुभायाः विधानं घटयामास—वियोगविषमव्यथारूपम्।

Verse 11

अन्यथा वर्णगुरवः स्नातास्त्रैविद्यवर्त्मनि । कथं नु शप्तुमर्हन्ति स्वयं खिन्नामनागसम्

अन्यथा त्रैविद्यवर्त्मनि स्नाताः वर्णगुरवः कथं नु स्वयं खिन्नाम् अनागसम् शप्तुमर्हन्ति?

Verse 12

विदधे वज्रमयं तु किं न्विदं हृदयं मेऽतिकठोरमेव हि । शतधा न विदीर्यते यतो विरहे दुर्विषहे मधुद्विषः

किं नु विधाता मे हृदयं वज्रमयं विदधे? अतिकठोरमेव हि; यतो मधुद्विषो दुर्विषहे विरहेऽपि शतधा न विदीर्यते।

Verse 13

अधिकृत्य सुदुश्चरं तपः प्रतिलब्धः प्रथमं मयात्मजः । तनयेन विनाकृताऽप्यहं न मृता पंचसु वासरेष्विह

सुदुश्चरं तपोऽधिकृत्य प्रथमं मया आत्मजः प्रतिलब्धः; तनयेन विनाकृता अप्यहं पञ्चसु वासरेष्विह न मृता।

Verse 14

उपलभ्य सुदारुणामिमामपि पीडामवितास्म्यहं तदा । यदिदं विधुनोति कल्मषं खलु तन्मां समुपेत्य लक्षवृद्धिम्

उपलभ्यापि सुदारुणामिमां पीडां तदा अहं जीवितुमेव समर्थोऽस्मि। यतो ह्येतदिदं कल्मषं विधुनोति; अतः सा ममोपैतु, लक्षवृद्ध्या पुण्यं वर्धयतु॥

Verse 15

इति साऽतिविलप्य दुःखितार्था कुररीतुल्यतया शुशोच वेगात् । विरहेण विघूर्णिताशया द्विजशापापहता मुमूर्च्छ सद्यः

इति सा दुःखितार्था अतिविलप्य वेगात् कुररीतुल्यतया शुशोच। विरहेण विघूर्णिताशया द्विजशापापहता सद्य एव मुमूर्च्छ॥

Verse 16

अथ दुर्वाससा शप्ता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा । मूर्च्छनामाप तत्रैव ह्याजगाम पयोनिधिः

अथ दुर्वाससा शप्ता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा। तत्रैव मूर्च्छनामाप, ह्याजगाम च तदा पयोनिधिः॥

Verse 17

सुधाशीकरगर्भेण पद्मकिंजल्कवायुना । न्यवीजयदिमां देवीं रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम्

सुधाशीकरगर्भेण पद्मकिंजल्कवायुना। पयोनिधिर्न्यवीजयदिमां देवीं रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम्॥

Verse 18

एतस्मिन्नन्तरे तत्र व्योममार्गेण नारदः । गायन्गुणान्भगवतो वीणापाणिः समागतः

एतस्मिन्नन्तरे तत्र व्योममार्गेण नारदः। वीणापाणिर्भगवतो गुणान् गायन् समागतः॥

Verse 19

स दृष्ट्वा सिंधुनाऽश्वास्यमानां विश्वस्य मातरम् । अवतीर्य श्रुतकथो बोधयामास नारदः

सः सिंधुना आश्वास्यमानां विश्वमातरं दृष्ट्वा, श्रुतकथो नारदः अवतीर्य तां बोधयामास।

Verse 20

नारद उवाच । मा खेदं देव देवेशि देवि त्वदधिपे पतौ । दूरीकृते विप्रशापात्कुरु कल्याणि धीरताम्

नारद उवाच—मा खेदं देवदेवेशि देवि; त्वदधिपे पतौ विप्रशापं दूरीकृते, कल्याणि धीरतां कुरु।

Verse 21

त्वं हि साक्षाद्भगवती कृष्णश्च पुरुषोत्तमः । अवतीर्णो धराभारमपनेतुं यदृच्छया

त्वं हि साक्षाद् भगवती, कृष्णश्च पुरुषोत्तमः; स यदृच्छया अवतीर्णो धराभारमपनेतुं।

Verse 22

देवो ह्यसौ परं ब्रह्म सदाऽनिर्विण्णमानसः । मायाशक्तिस्त्वमेतस्य सर्गस्थित्यन्तकारिणः

देवो ह्यसौ परं ब्रह्म, सदाऽनिर्विण्णमानसः; त्वं चैतस्य मायाशक्तिः, सर्गस्थित्यन्तकारिणः।

Verse 23

संहृत्य निखिलं शेते ययाऽसौ कलया स्वराट् । तदापि न वियुज्येत त्वया विश्वपतिः प्रभुः

यया कलया स्वराट् असौ निखिलं संहृत्य शेते; तदापि त्वया विश्वपतिः प्रभुः न वियुज्येत।

Verse 24

अवियुक्तस्त्वया नित्यं देवदेवो जगत्पतिः । लीलावतारेष्वेतस्य सर्वेषु त्वं सहायिनी

अवियुक्तस्त्वया नित्यं देवदेवो जगत्पतिः । लीलावतारेष्वेतस्य सर्वेषु त्वं सहायिनी ॥

Verse 25

योगं वियोगं च तथा न यात्येष त्वयाऽनघे । विडंबयति भूतानामुपकाराय चेश्वरः

योगं वियोगं च तथा न यात्येष त्वयाऽनघे । विडंबयति भूतानामुपकाराय चेश्वरः ॥

Verse 26

आराधनीयाः सततं भूदेवा भूतिमीप्सता । प्रकोपनीया नैवैते तत्त्वज्ञा हि तपस्विनः

आराधनीयाः सततं भूदेवा भूतिमीप्सता । प्रकोपनीया नैवैते तत्त्वज्ञा हि तपस्विनः ॥

Verse 27

इत्येवं शिक्षयंल्लोकं वियोगं तेऽनुमन्यते । मुनि शापाद्धरिः साक्षाद्गूढः कपटमानुषः

इत्येवं शिक्षयंल्लोकं वियोगं तेऽनुमन्यते । मुनि शापाद्धरिः साक्षाद्गूढः कपटमानुषः ॥

Verse 28

अपि स्मरसि कल्याणि जातो रघुकुले स्वयम् । लोकानुग्रहमन्विच्छन्भूभारहरणोत्सुकः

अपि स्मरसि कल्याणि जातो रघुकुले स्वयम् । लोकानुग्रहमन्विच्छन्भूभारहरणोत्सुकः ॥

Verse 29

तं हरिं जगतामीशं रुक्मिणि त्वं न वेत्सि किम् । प्राणेभ्योऽपि गरीयांसमयं देवः स एव हि

तं हरिं जगदीशं त्वं रुक्मिणि न किमवगच्छसि? स एव देवः प्राणेभ्योऽपि प्रियतरः, स एव तव परं शरणम्।

Verse 30

येनेदं पूरितं विश्वं बहिरन्तश्च सुव्रते । असंगस्य विभोः संगः कथं स्यादिति मन्मतिः

येन विश्वं बहिरन्तश्च पूरितं, हे सुव्रते, तस्यासंगस्य विभोः कथं संगः स्यात्? इति मम मतिः।

Verse 31

तया त्वया नियुक्तोऽसाविति प्रत्येमि सर्वशः । तद्विमुञ्चाऽधिमत्यर्थमात्मानमनुसंस्मर । प्रसीद मातः संधेहि धीरतां स्वमनीषया

तया त्वया नियुक्तोऽसाविति सर्वथा प्रत्येमि। अतः अतिशोकं विमुञ्च; आत्मस्वरूपमनुसंस्मर। प्रसीद मातः; स्वमनीषया धीरतां संधेहि।

Verse 32

इति ब्रुवति देवर्षाववसाने नदीपतिः । प्रोवाच वचनं तस्यै वाचा मृदुसुवर्णया

इति देवर्षौ ब्रुवति वाक्यावसाने नदीपतिः तस्यै प्रत्युवाच मृदु-सुवर्ण-मधुरया वाचा।

Verse 33

समुद्र उवाच । यदाह देवि देवर्षिर्नत्वा त्वां सत्यमेव तत् । गीयसे त्वं हि वेदेषु नित्यं विष्णुः सहायिनी

समुद्र उवाच—यदाह देवि देवर्षिर्नत्वा त्वां तत्सत्यं एव। त्वं हि वेदेषु नित्यं गीयसे विष्णोः सहायिनी।

Verse 34

परः पुमानेव निरस्तविग्रहो गूढोऽधिपस्ते विदधाति भूयः । विश्वं व्यवस्थापयति स्वरोचिषा त्वया सहायेन बिभर्ति मूर्तिम्

परः पुमानेव निरस्तविग्रहोऽपि गूढोऽधिपतिः पुनः पुनः स्वकार्याणि विदधाति। स्वरोचिषा विश्वं व्यवस्थापयति, त्वया सहायेन स मूर्तिं बिभर्ति।

Verse 35

तदेष परिखेदस्ते न मनागपि युज्यते । वक्षःस्थलस्था भवती नित्यं श्रीवत्सलक्ष्मणः

तस्मात् तवायं परिखेदो न मनागपि युज्यते। त्वं नित्यं श्रीवत्सलक्ष्मणो विष्णोर्वक्षःस्थले वससि।

Verse 36

इयं भागीरथी देवी मदादेशादुपागता । विनोदयिष्यत्यनिशं त्वां हि देवि शरीरिणी

इयं भागीरथी देवी मदादेशादुपागता। देवि, शरीरिणी सती त्वामनिशं विनोदयिष्यति।

Verse 37

एतस्याः स्यान्मृदु स्वादु पयः पूरोपशोभितम् । प्रदेशोऽयमशेषोऽपि भविता त्वत्सुखप्रदः

एतस्याः पयः मृदु स्वादु च पूरैः समुपशोभितं भविष्यति। अयमशेषः प्रदेशोऽपि त्वत्सुखप्रदो भविता।

Verse 38

नानाद्रुमलताकीर्णं निकुंजैरुपशोभितम् । मातंगैश्च समाजुष्टं मंजुगुंजन्मधुव्रतम्

नानाद्रुमलताकीर्णं निकुञ्जैरुपशोभितम्। मातङ्गैः समाजुष्टं मञ्जुगुञ्जन्मधुव्रतम्।

Verse 39

नवपल्लवभङ्गीभिः कुसुमस्तबकैः शुभैः । फलैरमृतकल्पैश्च मंजरी राजिभिस्तथा

नवपल्लवभङ्गीभिः शुभैः कुसुमस्तबकैः, अमृतकल्पैः फलैः तथा मञ्जरीराजिभिश्च सः प्रदेशः सुस्फुटं विराजते स्म।

Verse 40

नंदनस्य श्रिया जुष्टं मनोनयननन्दनम् । वनं रम्यतरं चात्र ह्यचिरेण भविष्यति

नन्दनश्रियाऽऽलङ्कृतं मनोनयननन्दनं रम्यतरं वनमिदं, अत्र ह्यचिरेण पूर्वतोऽपि अधिकं भविष्यति।

Verse 41

त्वया संबोधनीयाः स्म वयं मातः सदैव हि । अगम्यरूपा विद्या त्वमस्माभिर्बोध्यसे कथम्

त्वया वयं मातः सदैव संबोधनीयाः; अगम्यरूपा विद्या त्वमेव—अस्माभिः कथं त्वं बोध्यसे?

Verse 42

तदा वामनुजानीहि प्रसीद परमेश्वरि । नमस्ते विश्वजननि भूयो ऽपि च नमोनमः

तदा वामनुजानीहि, प्रसीद परमेश्वरि; नमस्ते विश्वजननि, भूयोऽपि च नमो नमः।

Verse 43

प्रह्लाद उवाच । एवमुक्त्वा जगद्धात्रीं जग्मतुस्तौ यथागतम् । आजगाम च तत्रैव देवी भागीरथी स्वयम्

प्रह्लाद उवाच—एवमुक्त्वा जगद्धात्रीं तौ यथागतम् जग्मतुः; तत्रैव च देवी भागीरथी स्वयमेव आजगाम।

Verse 44

वनं समभवत्तत्र दिव्यभूरुहसेवितम् । सेव्यं समस्तलोकानां फलपुष्पसमृद्धिमत्

तत्र दिव्यभूरुहसेवितं वनं समभवत्, सर्वलोकानां सेव्यं फलपुष्पसमृद्धिमत्।

Verse 45

प्रसादेन च भूतानां गंगाऽशेषाघहारिणी । भूषयामास तद्देशं सा च विष्णुपदी सरित्

भूतानां प्रसादेन गङ्गाऽशेषाघहारिणी तद्देशं भूषयामास; सा विष्णुपदी सरित् भूमिं शुशुभे।

Verse 46

देवो च मुनिवाक्येन गंगायाश्च विनोदनात् । सौन्दर्या तस्य देशस्य किञ्चित्स्वास्थ्यमवाप ह

मुनिवाक्येन देवोऽपि गङ्गायाश्च विनोदनात् तस्य देशस्य सौन्दर्यं किञ्चित्स्वास्थ्यमवाप ह।

Verse 47

अथ विष्णुपदीं देवीं श्रुत्वा सागरसंगताम् । इतस्ततः समाजग्मुः श्रद्दधानाः पयस्विनीम्

अथ विष्णुपदीं देवीं श्रुत्वा सागरसङ्गताम्, इतस्ततः श्रद्दधानाः पयस्विनीं समाजग्मुः।

Verse 48

द्वारकावासिनश्चैव जनाः काननशोभया । हृष्टचित्ताः समाजग्मुरनिशं रुक्मिणीवनम्

द्वारकावासिनो जनाः काननशोभया हृष्टचित्ताः, अनिशं रुक्मिणीवनं समाजग्मुः।

Verse 49

श्रुत्वा तदखिलं सर्वं दुर्वासाः शांभवी कला । चुकोप स्मयमानश्च भूय एतदभाषत

श्रुत्वा तदखिलं सर्वं दुर्वासाः शांभवीकलः । चुकोप स्मयमानश्च भूय एतदभाषत ॥

Verse 50

दुर्वासा उवाच । कः प्रभुस्त्रिषु लोकेषु मह्यं वचनमन्यथा । विधातुमपि देवानामाद्यो लोकपितामहः

दुर्वासा उवाच । कः प्रभुस्त्रिषु लोकेषु मह्यं वचनमन्यथा । विधातुमपि देवानामाद्यो लोकपितामहः ॥

Verse 51

किं न जानाति लोकोऽयं मयि रोषकषायिते । शक्रं प्रति त्रिभुवनं भ्रष्टश्रीकमभूत्तदा

किं न जानाति लोकोऽयं मयि रोषकषायिते । शक्रं प्रति त्रिभुवनं भ्रष्टश्रीकमभूत्तदा ॥

Verse 52

मम शापमविज्ञाय नन्दनप्रतिमे वने । कथं सा रुक्मिणी तत्र रमते जनसेविते

मम शापमविज्ञाय नन्दनप्रतिमे वने । कथं सा रुक्मिणी तत्र रमते जनसेविते ॥

Verse 53

तदेते तरवः सर्वे संत्वभोज्यफला नृणाम् । विभ्रष्टसर्वसौभाग्याः कुसुमस्तबकोज्झिताः

तदेते तरवः सर्वे संत्वभोज्यफला नृणाम् । विभ्रष्टसर्वसौभाग्याः कुसुमस्तबकोज्झिताः ॥

Verse 54

इयं तु शापनिर्दग्धा हरचूडामणिः सरित् । वार्यस्याः स्यादपेयं तु नैवेह स्थातुमर्हति

इयं तु शापेन निर्दग्धा हरचूडामणिः सरित्; अस्याः वारि अपेयम् भवतु, नैव चेह स्थातुमर्हति।

Verse 55

प्रह्लाद उवाच । तदा सर्वमभूत्तत्र यद्यदाह च वै मुनिः । वाचि वीर्यं हि विप्राणां निर्मितं विष्णुना स्वयम्

प्रह्लाद उवाच—तदा तत्र सर्वं तदेवाभवत् यद्यदाह वै मुनिः; विप्राणां वाचि यद्वीर्यं तद्विष्णुना स्वयमेव निर्मितं प्रतिष्ठितं च।

Verse 56

सा तु देवी तथा वृत्तमवेक्ष्य भृशदुःखिता । मेने दुरत्ययं दैवमापतत्तत्पुनःपुनः

सा तु देवी तथा वृत्तम् अवेक्ष्य भृशदुःखिता; दुरत्ययं दैवम् इति मेने, यत् ताम् आपतत् पुनःपुनः।

Verse 57

ततस्तु सा विनिश्चित्य मरणं दुःखभेषजम् । उत्तरीयांबरेणैव बहिः किञ्चित्प्रबद्ध्य तु

ततः सा विनिश्चित्य मरणं दुःखभेषजम्; उत्तरीयाम्बरेणैव बहिः किञ्चित् प्रबद्ध्य तु।

Verse 58

अथावबुध्य तत्सर्वं सर्वभूतगुहाशयः । तां ज्ञात्वा सत्वरं चाऽगात्सुपर्णेन दयानिधिः

अथावबुध्य तत्सर्वं सर्वभूतगुहाशयः; तां ज्ञात्वा सत्वरं चागात् सुपर्णेन दयानिधिः।

Verse 59

ददर्श तादृशीं देवीं कण्ठपाशकरां विभुः । अधस्तात्तरुशाखायां निमीलितविलोचनाम्

तां तादृशीं देवीं कण्ठे पाशधारिणीं विभुः ददर्श; अधस्तात् तरुशाखायां स्थितां निमीलितविलोचनाम्।

Verse 60

विभ्रष्टभूषणगणां कृशदेहवल्लीं म्लानाननांबुजरुचं मरणे प्रसक्ताम् । मेने स विग्रहवतीं करुणां कृपालुस्तां सौख्यदां गुणवतीं प्रणतार्तिहन्त्रीम्

विभ्रष्टभूषणगणां कृशदेहवल्लीं म्लानाननांबुजरुचं मरणे प्रसक्ताम्। तां दृष्ट्वा कृपालुः स करुणां विग्रहवतीं मेने—सौख्यदां गुणवतीं प्रणतार्तिहन्त्रीम्।

Verse 61

संश्रुत्य साऽपि पतगाधिपते रवं वै प्रोन्मील्य नेत्रकमलेऽथ ददर्श कृष्णम् । सामन्यत त्रिकविवर्तितलोचनाब्जं प्राप्तं तमिष्टसुहृदं निजजीवनाथम्

पतगाधिपते रवं संश्रुत्य सा अपि प्रोन्मील्य नेत्रकमले ददर्श कृष्णम्। सामन्यत् त्रिकविवर्तितलोचनाब्जं प्राप्तं तमिष्टसुहृदं निजजीवनाथम्।

Verse 62

सा रोमहर्षविवशा त्रपया परीता कोपानुरागकलुषा कृतविप्रलापा । संवर्द्धितद्विगुणशोकभरा च देवी नानारसं बत दृशोर्विषयं प्रपेदे

सा रोमहर्षविवशा त्रपया परीता कोपानुरागकलुषा कृतविप्रलापा। संवर्द्धितद्विगुणशोकभरा च देवी नानारसं बत दृशोर्विषयं प्रपेदे।

Verse 63

तस्याः ससाध्वसविसर्गचिकीर्षितायाः पाशं व्यपोह्य करचारु सरोरुहेण । आदाय पाणिममृतोपमया च वाचा संजीवयन्निदमुदारमुदाजहार

तस्याः ससाध्वसविसर्गचिकीर्षितायाः पाशं व्यपोह्य करचारु सरोरुहेण। आदाय पाणिममृतोपमया च वाचा संजीवयन् इदमुदारमुदाजहार।

Verse 64

श्रीकृष्ण उवाच । किमेतत्साहसं भीरु चिकीर्षत्यविचारितम् । ननु देवि ममाचक्ष्व किं नु ते खेदकारणम्

श्रीकृष्ण उवाच—हे भीरु, किमिदं साहसं त्वया अविचारितं कर्तुमिच्छ्यते? देवि, मम सम्यगाचक्ष्व—किं नु ते खेदस्य कारणम्?

Verse 65

त्वं विद्याऽहं परो बोधस्त्वं माया चेश्वरस्त्वहम् । त्वं च बुद्धिरहं जीवो वियोगः कथमावयोः

त्वं दिव्या विद्या, अहं परो बोधः; त्वं माया, अहं चेश्वरः। त्वं बुद्धिः, अहं जीवः—तर्हि आवयोः वियोगः कथं भवेत्?

Verse 66

त्वया विमोहितात्मानो भ्राम्यन्त्यजभवादयः । सा कथं क्षुभ्यसि त्वं तु किं स्वधाम न बुध्यसे

त्वया विमोहितात्मानो भ्राम्यन्त्यजभवादयः; सा त्वं कथं क्षुभ्यसि? किं स्वधाम, स्वस्वरूपं, न बुध्यसे?

Verse 67

त्वया हि बद्धा ऋषयस्ते चरन्तीह कर्मभिः । तां त्वां कथमृषिः शप्तुं शक्नुयाद्वरवर्णिनि

त्वया हि बद्धा ऋषयस्ते कर्मभिः प्रेरिताः इह चरन्ति; वरवर्णिनि, तां त्वां कथं कश्चिदृषिः शप्तुं शक्नुयात्?

Verse 68

शिक्षार्थं त्विह लोकानामेवं मे देवि चेष्टितम् । मन्मायया समाविष्टः कुरुते विवशः पुमान् । पश्य कोपपरीतात्मा यः स शान्तो मुनीश्वरः

लोकानां शिक्षार्थं, देवि, मया एवमेव चेष्टितम्। मन्मायया समाविष्टः पुमान् विवशः कर्म करोति; पश्य—कोपपरीतात्मा योऽसौ, स एव शान्तो मुनीश्वरः।

Verse 69

प्रह्लाद उवाच । सोऽभ्येत्य भक्तिनम्रोऽथ दुर्वासा मुनिसत्तमः । विचार्य मनसा सर्वं पश्चात्तापानुपाश्रयत्

प्रह्लाद उवाच—अथ भक्तिनम्रः स दुर्वासा मुनिसत्तमः समभ्येत्य, मनसा सर्वं विचार्य पश्चात्तापाश्रयं जगाम।

Verse 70

किं मया कृतमित्युक्त्वा तत्समीपमुपागमत् । अपतद्विलुठन्भूमौ दण्डवच्चाश्रुसंप्लुतः

“किं मया कृतम्” इत्युक्त्वा तयोः समीपमुपागमत्। भूमौ पतित्वा विलुठन् दण्डवच्चाश्रुसंप्लुतः।

Verse 71

पितरौ जगतो देवौ क्षामयामास दीनवत् । तुष्टाव सूक्तवाक्यैस्तु रहस्यैर्भक्तिसंयुतः

पितरौ जगतो देवौ स दीनवद् क्षामयामास। भक्तिसंयुतः स रहस्यैः सूक्तवाक्यैस्तु तुष्टाव।

Verse 72

आह चेदं जगन्नाथं यदि मय्यस्त्यनुग्रहः । तदा पुरेव संयोगो देव देव्या विधीयताम्

अथ जगन्नाथं प्रति चेदमाह—“यदि मय्यस्त्यनुग्रहः, तदा पुरेव देवदेव्याः संयोगो विधीयताम्।”

Verse 73

अथ प्रहस्य गोविन्दस्तमाह मुनिसत्तमम् । न हि ते वचनं जातु मृषा भवितुमर्हति

अथ गोविन्दः प्रहस्य तं मुनिसत्तममाह—“न हि ते वचनं जातु मृषा भवितुमर्हति।”

Verse 74

मयैवं विहितः सेतुः कथमुच्छेद्यतां द्विज । सद्भिराचरितः सेतुः सिद्धो लोकस्य पालकः

मयैवायं सेतुर् विधृतः; कथं स उच्छेद्यतां, द्विज? सत्पुरुषैर् आचरितः सिद्धोऽयं सेतुः लोकस्य पालकः।

Verse 75

दिनेदिने द्विकालं च आयास्ये मुनिसत्तम । विनोदयिष्ये तां तां तु मुनिकन्यां च काम्यया

दिनेदिने द्विकालं च आयास्ये, मुनिसत्तम; काम्यया तां तां मुनिकन्यां पुनः पुनर्विनोदयिष्ये।

Verse 76

तुष्यामि साधनैर्नान्यैर्मत्कथाकथनैरपि । यथा संपूज्य मामत्र मम प्रीतिर्भविष्यति

नान्यैः साधनैस्तुष्यामि, मत्कथाकथनैरपि; यथा अत्र सम्यक् संपूज्य मां, मम प्रीतिर्भविष्यति।

Verse 77

यदा च मयि वै कुण्ठमधिरूढे महामुने । प्रवेक्ष्यति तदा तेजो मम सर्वं त्रिविक्रमे

यदा च मयि वैकुण्ठमधिरूढे, महामुने, तदा मम सर्वं तेजस्त्रिविक्रमे प्रवेक्ष्यति।

Verse 78

रुक्मिणीयं च मन्मूर्तेः संयोगं पुनरेष्यति । इयं भागीरथी चापि सागरेण समा गुणैः । त्यक्त्वा ह्यशेषदुःखानि सुखं चैव गमिष्यति

रुक्मिणी च मन्मूर्तेः संयोगं पुनरेष्यति; इयं भागीरथी चापि सागरेण समा गुणैः। त्यक्त्वा ह्यशेषदुःखानि सुखमेव गमिष्यति।

Verse 79

अनुग्रहं विधायैवमृषिणा सह केशवः । विवेश स्वपुरीं तत्र विधायोपांतिकं मुनिम्

एवं ऋषिणा सह केशवोऽनुग्रहं विधाय स्वपुरीं विवेश; तत्र मुनिमुपान्तिकं विधाय।

Verse 80

सापि देवी च संबुध्य तदा तस्य विचेष्टितम् । अनुग्रहाद्भगवतो बभूव विगत ज्वरा

सा देवी तदा तस्य विचेष्टितं संबुध्य; भगवतोऽनुग्रहाद् विगतज्वरा बभूव।

Verse 81

यतश्च मुक्ता दुःखेन तत्र देवी हरिप्रिया । ततो भागीरथी सा तु गदिता दुःखमोचिनी

यतो दुःखेन मुक्ता तत्र देवी हरिप्रिया; ततो भागीरथी सा तु दुःखमोचिनीति गदिता।

Verse 82

अमावास्यां पौर्णमास्यां यस्तस्याः संगमे शुभे । स्नायादशेषदुःखात्तु स नरः परिमुच्यते

अमावास्यां पौर्णमास्यां च यस्तस्याः शुभसंगमे स्नायात्; स नरः अशेषदुःखात् परिमुच्यते।

Verse 83

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चावलोकिता । नराणां रुक्मिणी देवी सर्वान्कामा न्प्रयच्छति

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चावलोकिता; रुक्मिणी देवी नराणां सर्वान् कामान् प्रयच्छति।

Verse 84

इत्येतत्कथितं देव्या ऋषयो दुःखमोचनम् । अनुग्रहश्च देवस्य किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

इत्येतद् देव्या दुःखमोचनं माहात्म्यं ऋषयः कथितं, देवस्य चानुग्रहः। किं भूयः श्रोतुमिच्छथ?