Adhyaya 19

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा देवदेवेशश्चिंतयित्वा पुनःपुनः उवाच वचनं तत्र दुर्वाससमकल्मषम्

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा देवदेवेशः पुनःपुनश्चिन्तयित्वा । तत्र दुर्वाससमकल्मषं वचनमुवाच ॥

Verse 2

श्रीभगवानुवाच । पराधीनोऽस्मि विप्रेन्द्र भक्त्या क्रीतोऽस्मि नान्यथा । बलेरादेशकारी च दैत्येन्द्रवशगो ह्यहम्

श्रीभगवानुवाच । पराधीनोऽस्मि विप्रेन्द्र भक्त्या क्रीतोऽस्मि नान्यथा । बलेरादेशकारी च दैत्येन्द्रवशगो ह्यहम् ॥

Verse 3

तस्मात्प्रार्थय विप्रेन्द्र दैत्यं वैरोचनिं बलिम् । अस्यादेशात्करिष्यामि यदभीष्टं तवाधुना

तस्मात्प्रार्थय विप्रेन्द्र दैत्यं वैरोचनिं बलिम् । अस्यादेशात्करिष्यामि यदभीष्टं तवाधुना ॥

Verse 4

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रो बलिं प्रोवाच सत्वरम् । यज्वनां त्वं वरिष्ठश्च दातॄणां त्वं मतोऽधिकः

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रो बलिं प्रोवाच सत्वरम् । यज्वनां त्वं वरिष्ठश्च दातॄणां त्वं मतोऽधिकः ॥

Verse 5

पारावारः कृपायाश्च दयां कुरु ममोपरि । प्रेषयस्व महाभाग देवं दैत्यविनिग्रहे

पारावारवर्जितः करुणासिन्धुरसि; मयि दयां कुरु। महाभाग, दैत्यविनिग्रहार्थं देवं प्रेषयस्व॥

Verse 6

संपूर्णनियमः स्नातस्त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम् । तच्छुत्वा वचनं दैत्यो नातिहृष्टमनास्तदा । दुर्वाससमुवाचेदं नैतदेवं भविष्यति

त्वत्प्रसादात् संपूर्णनियमः स्नातोऽहं भविष्यामि। इति श्रुत्वा दैत्यो नातिहृष्टमनास्तदा; दुर्वाससमुवाच—नैतदेवं भविष्यति॥

Verse 7

अन्यत्प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्त्तते । तद्दास्यामि न सन्देहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

अन्यत् प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते। तद्दास्यामि न सन्देहो यद्यपि स्यात् सुदुर्लभम्॥

Verse 8

आत्मानमपि दास्यामि नाहं त्यक्ष्ये हरिं द्विज । बहुभिः सुकृतैः प्राप्तं कथं त्यक्ष्यामि केशवम्

आत्मानमपि दास्यामि नाहं त्यक्ष्ये हरिं द्विज। बहुभिः सुकृतैः प्राप्तं कथं त्यक्ष्यामि केशवम्॥

Verse 9

दुर्वासा उवाच । नातिलुब्धं हि मां विद्धि किमन्यत्प्रार्थयाम्यहम् । रक्ष मे जीवितं दैत्य प्रेषयस्व जनार्द्दनम्

दुर्वासा उवाच—नातिलुब्धं हि मां विद्धि किमन्यत् प्रार्थयाम्यहम्। रक्ष मे जीवितं दैत्य प्रेषयस्व जनार्दनम्॥

Verse 10

बलिरुवाच । जानासि त्वं यथा विप्र हिरण्याक्षं निपातितम् । भूत्वा यज्ञवराहस्तु दधारोर्वीं बलाद्दिवि

बलिरुवाच—हे विप्र, यथा त्वं जानासि हिरण्याक्षो निपातितः; यज्ञवराहो भूत्वा स बलाद् दिवि उर्वीं दधार।

Verse 11

यथा च दैत्यप्रवरमवध्यं दैत्यदानवैः । हतवान्हिरण्यकशिपुं नृसिंहः सर्वगः प्रभुः

तथा च दैत्यदानवैः अवध्यं दैत्यप्रवरं हिरण्यकशिपुं सर्वगः प्रभुर्नृसिंहो हतवान्।

Verse 12

तथैव वृत्रं नमुचिं रक्षो लंकेश संज्ञकम् । जघान मायया विष्णुः सुरार्थं सुरसत्तमः

तथैव वृत्रं नमुचिं च लंकेशसंज्ञकं रक्षः सुरार्थं सुरसत्तमो विष्णुर्मायया जघान।

Verse 13

प्रथमं वामनो भूत्वा ह्ययाचत पदत्रयम् । पुनस्त्रिविक्रमो भूत्वा भुवनानि जहार मे

प्रथमं वामनो भूत्वा हि अयाचत पदत्रयम्; पुनस्त्रिविक्रमो भूत्वा मे भुवनानि जहार।

Verse 14

मया पुण्यवशाद्विष्णुर्यदि प्राप्तः कथञ्चन । नाहं त्यक्ष्ये जगन्नाथं मायावामनकं प्रभुम्

मया पुण्यवशाद् विष्णुः यदि प्राप्तः कथञ्चन, नाहं त्यक्ष्ये जगन्नाथं मायावामनकं प्रभुम्।

Verse 15

दुर्वासा उवाच । नाहं भोक्ष्ये विना स्नानं गोमत्युदधिसंगमे । यदि न प्रेष्यसि हरिं ततस्त्यक्ष्ये कलेवरम्

दुर्वासा उवाच—गोमत्युदधिसङ्गमे स्नानं विना नाहं भोक्ष्ये। यदि हरिं न प्रेषयसि, तर्हि कलेवरं त्यक्ष्यामि॥

Verse 16

बलिरुवाच । यद्भाव्यं तद्भवतु ते यज्जानासि तथा कुरु । ब्रह्मरुद्रेन्द्रनमितं नाहं त्यक्ष्ये पदद्वयम्

बलिरुवाच—यद्भाव्यं तद्भवतु ते; यज्जानासि तथा कुरु। ब्रह्मरुद्रेन्द्रनमितं पदद्वयं नाहं कदाचन त्यक्ष्ये॥

Verse 17

तदा विवदमानौ तौ दृष्ट्वा स जगदीश्वरः । ब्रह्मण्यदेवः कृपया ब्राह्मणं तमुवाच ह

तौ विवदमानौ दृष्ट्वा जगदीश्वरः ब्रह्मण्यदेवः कृपया तं ब्राह्मणमुवाच ह॥

Verse 18

स्वस्थो भव द्विजश्रेष्ठ स्नापयिष्ये न संशयः । हत्वा दैत्यगणान्सर्वान्गोमत्युदधिसंगमे

स्वस्थो भव द्विजश्रेष्ठ; स्नापयिष्ये न संशयः। दैत्यगणान् सर्वान् हत्वा गोमत्युदधिसङ्गमे॥

Verse 19

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा भगवतो वाक्यं ब्राह्मणं प्रति दैत्यराट् । दृढं जग्राह चरणौ पतित्वा पादयोस्तदा

प्रह्लाद उवाच—भगवतो वाक्यं ब्राह्मणं प्रति श्रुत्वा दैत्यराट्। पादयोः पतित्वा तदा दृढं चरणौ जग्राह॥

Verse 20

ततः समृद्धिमगमत्पादौ दत्त्वा बलेः प्रभुः । शंखचक्रगदापाणिर्विष्णुर्दुर्वाससाऽन्वितः

ततः प्रभुः बलये स्वपादौ दत्त्वा तस्मिन् कर्मणि समृद्धिमगमत्। शङ्खचक्रगदापाणिर्विष्णुर्दुर्वाससा सह प्रस्थितवान्॥

Verse 21

प्रस्थितौ तौ तदा दृष्ट्वा दुर्वाससजनार्द्दनौ । अनन्तः पुरुषो ऽगच्छन्मुशली च हलायुधः

तौ दुर्वाससजनार्दनौ प्रस्थितौ दृष्ट्वा अनन्तः पुरुषोऽगच्छत्, मुशली च हलायुधः॥

Verse 22

मुशली चाग्रतोऽगच्छत्ततो विष्णुस्त्रिविक्रमः । तयोरन्वगमद्विप्रा दुर्वासा भूतलाद्बहिः

मुशली चाग्रतोऽगच्छत्, ततः विष्णुस्त्रिविक्रमः। तयोरन्वगमद्विप्रो दुर्वासा भूतलाद्बहिः॥

Verse 23

भित्त्वा रसातलं सर्वे समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । आविर्बभूवुस्तत्रैव गोमत्युदधिसंगमे

भित्त्वा रसातलं सर्वे त्वरान्विताः समुत्तस्थुः। आविर्बभूवुस्तत्रैव गोमती-उदधि-सङ्गमे॥

Verse 24

सन्नद्धौ दृढधन्वानौ संकर्षणजनार्दनौ । ऊचतुस्तौ तदा विप्रं कुरु स्नानं यदृच्छया

सन्नद्धौ दृढधन्वानौ सङ्कर्षणजनार्दनौ। ऊचतुस्तौ तदा विप्रं—कुरु स्नानं यथेष्टतः॥

Verse 25

तयोस्तु वचनं श्रुत्वा स्नानं चक्रे त्वरान्वितः । स्नात्वा चावश्यकं कर्म कर्तुमारभत द्विजः

तयोर्वचनं निशम्य स त्वरितं स्नानमकरोत् । स्नात्वा चावश्यकं कर्म कर्तुमारब्धवान् द्विजः ॥