Adhyaya 13

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । इति कृष्णवचः श्रुत्वा गोप्यः संहृष्टमानसाः । तस्मिन्मयसरे स्नात्वा विमुक्ताऽशेषबन्धनाः

श्रीप्रह्लाद उवाच—इति कृष्णवचः श्रुत्वा गोप्यः संहृष्टमानसाः। तस्मिन्मयसरे स्नात्वा विमुक्ताऽशेषबन्धनाः॥

Verse 2

कृष्णदर्शनसंजातपरमानन्दसंप्लुताः । ऊचुश्च वचनं गोप्यो मधुरं माधवं प्रति

कृष्णदर्शनसंजातपरमानन्दसंप्लुताः। ऊचुश्च वचनं गोप्यो मधुरं माधवं प्रति॥

Verse 3

गोप्य ऊचुः । धन्यः स दैत्यप्रवरो मयो येन कृतं सरः । यस्मिंस्त्वं देवतैः सार्द्धं समेष्यसि जगत्पते

गोप्य ऊचुः—धन्यः स दैत्यप्रवरो मयो येन कृतं सरः। यस्मिंस्त्वं देवतैः सार्द्धं समेष्यसि जगत्पते॥

Verse 4

यदि तुष्टोऽसि भगवन्ननुग्राह्या वयं यदि । अस्माकमपि वार्ष्णेय कारयस्व सरोत्तमम्

यदि तुष्टोऽसि भगवन् अनुग्राह्या वयं यदि। अस्माकमपि वार्ष्णेय कारयस्व सरोत्तमम्॥

Verse 5

कीर्त्तनान्मृत्युलोकेऽस्मिंस्तव संदर्शनेन हि । अहर्निशं तव ध्यानाद्यास्यामः परमां गतिम्

कीर्तनात् मृत्युलोकेऽस्मिन् तव दर्शनतोऽपि च । अहर्निशं तव ध्यानाद् वयं प्राप्स्याम परमां गतिम् ॥

Verse 6

श्रीकृष्ण उवाच । करिष्ये वः प्रियं साध्व्यो यूयं मम परिग्रहाः । अनुग्राह्या मया नित्यं भक्तिग्राह्योऽस्मि सर्वदा

श्रीकृष्ण उवाच । करिष्ये वः प्रियं साध्व्यो यूयं मम परिग्रहाः । अनुग्राह्या मया नित्यं भक्तिग्राह्योऽस्मि सर्वदा ॥

Verse 7

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्त्वा भगवान्कृष्णो गोपीनां हितकाम्यया । सरसः सन्निधौ तस्य सरस्त्वन्यच्चकार ह

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्त्वा भगवान्कृष्णो गोपीनां हितकाम्यया । सरसः सन्निधौ तस्य सरस्त्वन्यच्चकार ह ॥

Verse 8

तदगाधं स्वच्छजलं नलिनीदलशोभितम् । हंससारसयुग्मैश्च चक्रवाकैश्च शोभितम्

तदगाधं स्वच्छजलं नलिनीदलशोभितम् । हंससारसयुग्मैश्च चक्रवाकैश्च शोभितम् ॥

Verse 9

कुमुदोत्पलकह्लारपद्मिनीखण्डमण्डितम् । सेवितं द्विजमुख्यैश्च सिद्धविद्याधरैस्तथा

कुमुदोत्पलकह्लारपद्मिनीखण्डमण्डितम् । सेवितं द्विजमुख्यैश्च सिद्धविद्याधरैस्तथा ॥

Verse 10

सेवितं यदुनारीभिस्तथा यदुकुमारकैः । दिवारात्रौ सुसंपूर्णं सर्वैर्जानपदैर्जनैः

सेवितं यदुनारीभिस्तथा यदुकुमारकैः । दिवारात्रौ सुसम्पूर्णं सर्वैर्जानपदैर्जनैः ॥

Verse 11

तं दृष्ट्वा जलकल्लोलैः सुसंपूर्णं जलाशयम् । हर्षाद्गोपीजनं कृष्णः प्रोवाच वचनं तदा

तं दृष्ट्वा जलकल्लोलैः सुसम्पूर्णं जलाशयम् । हर्षाद्गोपीजनं कृष्णः प्रोवाच वचनं तदा ॥

Verse 12

पश्यध्वं गोपिकाः शुभ्रं सरः सरं समीपतः । स्वच्छमिष्टजलापूर्णं सज्जनानां यथा मनः

पश्यध्वं गोपिकाः शुभ्रं सरः सरं समीपतः । स्वच्छमिष्टजलापूर्णं सज्जनानां यथा मनः ॥

Verse 13

कारणाद्भवतीनां च यस्मात्कृतमिदं सरः । भवतीनां तथा नाम्ना ख्यातमेतद्भविष्यति

कारणाद्भवतीनां च यस्मात्कृतमिदं सरः । भवतीनां तथा नाम्ना ख्यातमेतद्भविष्यति ॥

Verse 14

गोर्वाचावाचकः शब्दो भवतीभिर्मया सह । गोप्रचारेति वै नाम्नां ख्यातिं लोके गमिष्यति

गोर्वाचावाचकः शब्दो भवतीभिर्मया सह । गोप्रचारेति वै नाम्नां ख्यातिं लोके गमिष्यति ॥

Verse 15

युष्माकं प्रियकामार्थं यस्मात्कृतमिदं सरः । तस्माद्गोपीसर इति ख्यातिं लोके गमिष्यति

युष्माकं प्रियकामसिद्ध्यर्थं यत् सर इदं निर्मितम्; तस्मादिदं लोके ‘गोपीसरः’ इति विख्यातिं गमिष्यति।

Verse 16

गोप्य ऊचुः । अनुग्राह्या यदि वयमस्मन्नाम्ना कृतं सरः । अन्यत्किमपि वार्ष्णेय प्रार्थयामो वदस्व नः

गोप्य ऊचुः—यदि वयमनुग्राह्या भवामः, अस्मन्नाम्ना चेदं सरः कृतम्; तर्हि वार्ष्णेय, अन्यदपि किञ्चिद्वरं प्रार्थयामः—अस्मान् वद।

Verse 17

श्रीकृष्ण उवाच । प्रार्थ्यतां यदभिप्रेतं यद्वो मनसि वर्तते । भक्त्या समागता यूयं नास्त्यदेयं ततो मया

श्रीकृष्ण उवाच—यदभिप्रेतं यच्च वः मनसि वर्तते तत् प्रार्थ्यताम्। भक्त्या समागता यूयं; तस्मान्मया न किञ्चिददेयम्।

Verse 18

गोप्य ऊचुः । यदि तुष्टोऽसि भगवन्यदि देयो वरो हि नः । तस्मात्त्वया सदा कृष्ण नरयानेन माधव

गोप्य ऊचुः—यदि तुष्टोऽसि भगवन्, यदि च नः वरो देयः; तर्हि कृष्ण माधव, त्वया सदा नरयानेनात्र आगन्तव्यम्।

Verse 19

अत्रागत्य नभस्येऽस्मिन्स्नातव्यं नियमेन हि । यत्र त्वं तत्र देवाश्च यज्ञास्तीर्थानि केशव

अत्रागत्य नभस्येऽस्मिन् नियमेन स्नातव्यं हि। यत्र त्वं तत्र देवाश्च यज्ञास्तीर्थानि च, केशव।

Verse 20

यत्र त्वं तत्र दानानि व्रतानि नियमाश्च ये । ओंकारश्च वषट्कारः स्वाहाकारः स्वधा तथा

यत्र त्वं तत्रैव दानानि व्रतानि नियमाश्च सर्वे; तत्रैव ओंकारो वषट्कारः स्वाहाकारः स्वधाकारश्च।

Verse 21

भूर्भुवःस्वर्महर्ल्लोको जनः सत्यं तपस्तथा । त्वन्मयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

भूर्भुवःस्वर्महर्ल्लोको जनः सत्यं तपस्तथा—त्वन्मयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्।

Verse 22

तस्मात्त्वयि जगन्नाथे ह्यत्र स्नाते जनार्दने । स्नातमत्र त्रिभुवनं भविष्यति न संशयः

तस्मात्त्वयि जगन्नाथे ह्यत्र स्नाते जनार्दने, स्नातमत्र त्रिभुवनं भविष्यति न संशयः।

Verse 23

त्रैलोक्यपावनी गंगा तव पादजलं हि तत् । लक्ष्मीर्वक्षःस्थलस्थाने मुखे देवी सरस्वती

त्रैलोक्यपावनी गंगा तव पादजलं हि तत्; लक्ष्मीर्वक्षःस्थले तिष्ठति, मुखे देवी सरस्वती।

Verse 24

सर्वभूतमयश्चात्र ततस्त्वं जगदीश्वर । यद्ददासि मनुष्याणां भविष्याणां कलौ युगे । तद्वदस्व महाबाहो कृपां कृत्वा जगत्पते

सर्वभूतमयश्चात्र ततस्त्वं जगदीश्वर; यद्ददासि मनुष्याणां भविष्याणां कलौ युगे, तद्वदस्व महाबाहो कृपां कृत्वा जगत्पते।

Verse 25

यात्रायामागतानां च अथ षण्मासवासिनाम् । सदैवात्र स्थितानां च यत्फलं तद्वदस्व नः

यात्रायामिहागतानां षण्मासवासिनां तथा । सदैवात्र निविष्टानां यत्फलं तद्ब्रवीहि नः ॥

Verse 26

श्रीकृष्ण उवाच । यत्फलं हि मनुष्याणां स्नातानां गोपिकासरे । तच्छृणुध्वमसंदिग्धं प्रसन्ने मयि गोपिकाः

श्रीकृष्ण उवाच । गोपिकासरे स्नातानां मनुष्याणां यत्फलम् । तच्छृणुध्वमसन्दिग्धं प्रसन्ने मयि गोपिकाः ॥

Verse 27

सोपस्करां सवत्सां च वस्त्रालंकारभूषिताम् । यथोक्तदक्षिणोपेतां ब्राह्मणाय कुटुंबिने

सोपस्करां सवत्सां च वस्त्रालङ्कारभूषिताम् । यथोक्तदक्षिणोपेतां ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ॥

Verse 28

सदाचाराय शुद्धाय दरिद्रायानुकारिणे । गां दत्त्वा फलमाप्नोति स्नानमात्रेण तत्फलम्

सदाचाराय शुद्धाय दरिद्रायानुकारिणे । गां दत्त्वा फलमाप्नोति स्नानमात्रेण तत्फलम् ॥

Verse 29

यावत्पदानि मनुजः कृष्णेन सह गच्छति । कुलानि देव्यस्तावंति वसंति हरिमन्दिरे

यावत्पदानि मनुजः कृष्णेन सह गच्छति । तावन्ति कुलानि देवि वसन्ति हरिमन्दिरे ॥

Verse 30

कृष्णेन सह गच्छन्ति गीतवादित्रनिस्वनैः । स्तुवन्तो विविधैः स्तोत्रैर्गोविंदं गोपिकासरे

कृष्णेन सह गच्छन्ति गीतवादित्रनिस्वनैः। स्तुवन्तो विविधैः स्तोत्रैर्गोविन्दं गोपिकासरे॥

Verse 31

न मातुर्जठरे तेषां यातना जायते नृणाम् । सर्वान्कामानवाप्यांते वैष्णवं लोकमाप्नुयुः

न मातुर्जठरे तेषां यातना जायते नृणाम्। सर्वान्कामानवाप्यन्ते वैष्णवं लोकमाप्नुयुः॥

Verse 32

अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन स्नानं कुर्याद्विचक्षणः । मंत्रेणानेन वै साध्व्यः श्रद्धया परया युतः

अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन स्नानं कुर्याद्विचक्षणः। मन्त्रेणानेन वै साध्व्यः श्रद्धया परया युतः॥

Verse 33

नमस्ते गोपरूपाय विष्णवे परमात्मने । गोप्रचारे जगन्नाथ गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

नमस्ते गोपरूपाय विष्णवे परमात्मने। गोप्रचारे जगन्नाथ गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते॥

Verse 34

अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन मृदमालिप्य पाणिना । स्नायाच्छ्रद्धासमायुक्तस्तर्पयेत्पितृदेवताः

अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन मृदमालिप्य पाणिना। स्नायाच्छ्रद्धासमायुक्तस्तर्पयेत्पितृदेवताः॥

Verse 35

श्राद्धं कुर्य्यात्ततो भक्त्या एकचित्तः समाहितः । यथोक्तदक्षिणा दद्याद्रजतं रुक्ममेव च

ततो भक्त्या एकचित्तः समाहितो नरः श्राद्धं कुर्यात्, यथोक्तां दक्षिणां दद्यात्—रजतं रुक्मं च।

Verse 36

विशेषतः प्रदातव्यं तांबूलं कज्जलं तथा । दुकूलानि च देयानि तथा कौसुंभकानि च

विशेषतः ताम्बूलं कज्जलं च प्रदातव्यं; दुकूलानि च देयानि, कौसुंभकानि च वस्त्राणि।

Verse 37

दंपत्योर्वाससी चैव भूषणानि स्वशक्तितः । गावो देया द्विजातिभ्यो वृषभाश्च धुरंधराः । दीनांधकृपणानां च दानं देयं स्वशक्तितः

स्वशक्तितो दम्पत्योर्वाससी भूषणानि च दद्यात्; द्विजातिभ्यो गावो देयाः, धुरंधरा वृषभाश्च; दीनान्धकृपणानां च स्वशक्तितो दानं देयम्।

Verse 38

एवं कृत्वा नरः सम्यगुत्तमां गतिमाप्नुयात् । प्रयांति परमं लोकं पितरस्त्रिकुलोद्भवाः

एवं सम्यक् कृत्वा नर उत्तमां गतिमाप्नुयात्; त्रिकुलोद्भवाः पितरः परमं लोकं प्रयान्ति।

Verse 39

लभते पुत्रकामस्तु पुत्रानिष्टान्मनोरमान्

पुत्रकामस्तु मनोहरान् इष्टान् पुत्रान् लभते।

Verse 40

यं यं कामयते कामं स्वर्गमोक्षादिकं नरः । तत्सर्वं समवाप्नोति यः स्नाति गोपिकासरे

यं यं कामयते कामं स्वर्गमोक्षादिकं नरः । तत्सर्वं समवाप्नोति यः स्नाति गोपिकासरे ॥

Verse 41

यावल्लोका भविष्यंति तावत्स्थास्यति वै सरः । यावत्सरो यशस्तावद्भवतीनां भविष्यति

यावल्लोका भविष्यन्ति तावत्स्थास्यति वै सरः । यावत्सरो यशस्तावद्भवतीनां भविष्यति ॥

Verse 42

यावत्कीर्तिर्मनुष्येषु तावत्स्वर्गे महीयते । विमुक्ताः सकलात्पापाद्यास्यंति परमां गतिम्

यावत्कीर्तिर्मनुष्येषु तावत्स्वर्गे महीयते । विमुक्ताः सकलात्पापाद्यास्यन्ति परमां गतिम् ॥

Verse 43

तत्पुण्यं गोपीसर इदं जलैः पूर्णं सदैव हि । अवगाह्यं मया गोप्यो नभस्ये नियमेन हि

तत्पुण्यं गोपीसर इदं जलैः पूर्णं सदैव हि । अवगाह्यं मया गोप्यो नभस्ये नियमेन हि ॥

Verse 44

भवत्यः पतिभावेन ब्रह्मभावेन वा पुनः । चिंतयंत्यः परं मां हि परागतिमवाप्स्यथ

भवत्यः पतिभावेन ब्रह्मभावेन वा पुनः । चिन्तयन्त्यः परं मां हि परागतिमवाप्स्यथ ॥

Verse 45

प्रह्लाद उवाच । अनुज्ञाता भगवता ततस्ता गोपकन्यकाः । नमस्कृत्य च गोविंदं ययुः सर्वा यथागता

प्रह्लाद उवाच—भगवता अनुज्ञाताः ततः गोपकन्यकाः। गोविन्दं नमस्कृत्य सर्वाः यथागता ययुः॥

Verse 46

भगवानपि गोविंद उद्धवेन समन्वितः । विसृज्य गोपिकाः कृष्णः स्वकं मंदिरमाविशत्

भगवान् अपि गोविन्दः उद्धवेन समन्वितः। गोपीः विसृज्य कृष्णः स्वकं मन्दिरम् आविशत्॥