Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 54

Devanagari script

तं दृष्ट्वाऽच्युतमायांतं लोककांतं मनोहरम् । प्रियं प्रियाश्चिराद्दृष्ट्वा मुमुहुस्ता व्रजांगनाः

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā'cyutamāyāṃtaṃ lokakāṃtaṃ manoharam | priyaṃ priyāścirāddṛṣṭvā mumuhustā vrajāṃganāḥ

Translation

अच्युतमायान्तं लोककान्तं मनोहरं तं दृष्ट्वा, चिराद्दृष्ट्वा प्रियं प्रियाः व्रजाङ्गनाः मुमुहुः।

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (Masculine, Accusative, Singular; pronoun)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय (indeclinable)

• अच्युतम्: Acyuta (Kṛṣṇa)
• अच्युतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य-नाम (Masculine, Accusative, Singular; proper epithet)

• आयान्तम्: coming
• आयान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ + या (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (present active participle; Masculine, Accusative, Singular)

• लोककान्तम्: beloved of the world
• लोककान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (लोकस्य कान्तः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (Genitive-tatpurusha; Masculine, Accusative, Singular)

• मनोहरम्: charming
• मनोहरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (Masculine, Accusative, Singular)

• प्रियम्: the beloved
• प्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (प्रिय = प्रियतमः) (Masculine, Accusative, Singular)

• प्रियाः: the beloved women
• प्रियाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Feminine, Nominative, Plural)

• चिरात्: after a long time
• चिरात्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादानार्थक-क्रियाविशेषण (indeclinable; adverb of time/ablatival sense)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वान्त, अव्यय (absolutive; indeclinable)

• मुमुहुः: fainted / became bewildered
• मुमुहुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुह् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, बहुवचन (Perfect; 3rd person plural)

• ताः: those (women)
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम (Feminine, Nominative, Plural; pronoun)

• व्रजाङ्गनाः: the women of Vraja (gopīs)
• व्रजाङ्गनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रज (प्रातिपदिक) + अङ्गना (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (व्रजस्य अङ्गनाः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Genitive-tatpurusha; Feminine, Nominative, Plural)

Speaker

Prahlāda (narrator, as indicated in the passage context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Acyuta approaches, enchanting and beloved of the world; the Vraja women, after long separation, see him and swoon—an intense reunion charged with viraha turning to overwhelming prema.

Characters & Entities

• Śrī Kṛṣṇa (Acyuta)
• Vraja-gopīs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Intense devotion born of separation (viraha) culminates in overwhelming joy at divine darśana.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā is the narrative setting, while Vraja is recalled through the gopīs’ love—linking two sacred geographies.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse teaches through devotional emotion and the transformative power of darśana.