Adhyaya 12
अध्यायेऽस्मिन् प्रह्लादः गोप्रचारनाम तीर्थं निर्दिशति, यत्र भक्त्या स्नानं कृत्वा गोदानफलसदृशं पुण्यं लभ्यते। ऋषयः जगन्नाथस्य स्नानतीर्थस्य नामोत्पत्तिं च पृच्छन्ति। तदा कंसवधोत्तरकाले कृष्णस्य राज्यस्थापनं, उद्धवस्य गोकुलप्रेषणं, यशोदानन्दयोः साक्षात्कारः, ततः व्रजाङ्गनानां तीव्रविरहविलापः दूतं प्रति प्रश्नाश्च वर्ण्यन्ते; उद्धवः तान् सान्त्वयन् तेषां भक्तेः परमोत्कर्षं प्रकाशयति। अनन्तरं द्वारकासमीपे मायदैत्यनिर्मितं मायसरः कीर्त्यते। तत्र कृष्णागमने गोप्यः मूर्च्छन्ति, त्यागदोषं आरोपयन्ति; कृष्णः तासां प्रति दिव्यसर्वव्यापकत्वं जगत्कारणभावं च उपदिश्य विरहस्यापि अनित्यत्वं, भेदस्य च अनवस्थितत्वं प्रतिपादयति। अन्ते श्रावणमासे शुक्लपक्षे द्वादश्यां स्नान-श्राद्धविधिः स्पष्टं निर्दिश्यते—भक्त्या स्नानं, कुशफलयुक्तार्घ्यदानं, निर्दिष्टार्घ्यमन्त्रः, दक्षिणासहितं श्राद्धं, पायस-शर्करा-नवनीत-घृतादिदानं, छत्र-कम्बल-अजिनादिप्रदानं च। फलश्रुतौ गङ्गास्नानतुल्यपुण्यं, विष्णुलोकप्राप्तिः, त्रिपुरुषपर्यन्तं पितॄणां मोक्षः, ऐश्वर्यवृद्धिः, अन्ते हरिधामप्राप्तिश्च कथ्यते।
Shlokas
Verse 1
प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोप्रचारमतः परम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्गोदानजं फलम्
प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोप्रचारमतः परम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्गोदानजं फलम् ॥
Verse 2
यत्र स्नातो जगन्नाथो नभस्ये दैवतैर्वृतः । कटदानं च तत्प्रोक्तं द्वादश्यां द्विजसत्तमाः
यत्र स्नातो जगन्नाथो नभस्ये दैवतैर्वृतः । कटदानं च तत्प्रोक्तं द्वादश्यां द्विजसत्तमाः ॥
Verse 3
ऋषय ऊचुः । कथं तु तत्र दैत्येन्द्राऽभवद्वै गोप्रचारकम् । तीर्थं कथय तत्त्वेन यत्र स्नातो जनार्द्दनः
ऋषय ऊचुः । कथं तु तत्र दैत्येन्द्राऽभवद्वै गोप्रचारकम् । तीर्थं कथय तत्त्वेन यत्र स्नातो जनार्द्दनः ॥
Verse 4
प्रह्लाद उवाच । हते कंसे भोजराजे कृष्णेनामिततेजसा । उग्रसेने चाभिषिक्ते मधुपुर्य्यां महात्मना
प्रह्लाद उवाच—अमिततेजसा श्रीकृष्णेन भोजराजे कंसे हते, महात्मना च मधुपुर्यां उग्रसेनेऽभिषिक्ते सति।
Verse 5
उद्धवं प्रेषयामास गोकुले गोकुलप्रियः । सुहृदां प्रियकामार्थं गोपगोपीजनस्य च
गोकुलप्रियः स श्रीकृष्णः सुहृदां प्रियकामार्थं गोपगोपिजनस्य च, उद्धवं गोकुले प्रेषयामास।
Verse 6
नमस्कृत्य च गोविदं प्रययौ नंदगोकुलम् । स तत्सदृशवेषेण वस्त्रालंकारभूषणैः
स गोविन्दं नमस्कृत्य नन्दगोकुलं प्रययौ; तत्रजनानुरूपेण वेषेण वस्त्रालंकारभूषणैश्च समलङ्कृतः।
Verse 7
तं दृष्ट्वा दिवसस्यांते गोविंदानुचरं प्रियम् । उद्धवं पूजयामास वस्त्रालंकारभूषणैः
दिवसस्यान्ते तं गोविन्दानुचरं प्रियं दृष्ट्वा, उद्धवं वस्त्रालंकारभूषणैः पूजयामास।
Verse 8
तं भुक्तवंतं विश्रांतं यशोदा पुत्रवत्सला । आनंदबाष्पपूर्णाक्षी पप्रच्छानामयं हरेः
तं भुक्तवन्तं विश्रान्तं च दृष्ट्वा, पुत्रवत्सला यशोदा आनन्दबाष्पपूर्णाक्षी हरेरनामयं पप्रच्छ।
Verse 9
कच्चिद्धि स्तः सुखं पुत्रौ रामकृष्णौ यदूत्तमौ । कच्चित्स्मरति गोविंदो वयस्यान्गोपबालकान्
कच्चिद्धि स्तः सुखिनौ पुत्रौ रामकृष्णौ यदूत्तमौ? कच्चित् गोविन्दो वयस्यान् गोपालबालकान् स्मरति?
Verse 10
कच्चिदेष्यति गोविंदो गोकुलं मधुरेश्वरः । तारयिष्यति पुत्रोऽसौ गोकुलं वृजिनार्णवात्
कच्चिदेष्यति गोविन्दो गोकुलं मधुरेश्वरः? तारयिष्यति पुत्रोऽसौ गोकुलं वृजिनार्णवात्?
Verse 11
इत्युक्त्वा बाष्पपूर्णाक्षौ यशोदा नंद एव च । दीर्घं रुरुदतुर्दीनौ पुत्रस्नेहवशंगतौ
इत्युक्त्वा बाष्पपूर्णाक्षौ यशोदा नन्द एव च। दीर्घं रुरुदतुर्दीनौ पुत्रस्नेहवशङ्गतौ॥
Verse 12
उद्धवस्तौ ततो दृष्ट्वा प्राणसंशयमागतौ । मधुरैः कृष्णसंदेशैः स्नेहयुक्तैरजीवयत्
उद्धवस्तौ ततो दृष्ट्वा प्राणसंशयमागतौ। मधुरैः कृष्णसन्देशैः स्नेहयुक्तैरजीवयत्॥
Verse 13
नमस्करोति भवतीं भवंतं च सहाग्रजः । अनामयं पृष्टवांश्च तौ च क्षेमेण तिष्ठतः
नमस्करोति भवतीं भवन्तं च सहाग्रजः। अनामयं पृष्टवांश्च तौ च क्षेमेण तिष्ठतः॥
Verse 14
क्षिप्रमेष्यति दाशार्हो रामेण सहितो विभुः । अत्रागत्य जगन्नाथो विधास्यति च वो हितम्
क्षिप्रमेव दाशार्हो विभुः रामेण सहागमिष्यति। अत्रागत्य जगन्नाथो निश्चयं वः हितं विधास्यति॥
Verse 15
इत्येवं कृष्णसंदेशैः समाश्वास्योद्धवस्तदा । सुखं सुष्वाप शयने नन्दाद्यैरभिनंदितः
इत्येवं कृष्णसन्देशैः समाश्वास्य तदोद्धवः। शयने सुखमासीनः सुष्वाप नन्दाद्यैरभिनन्दितः॥
Verse 16
गोप्यस्तदा रथं दृष्ट्वा द्वारे नंदस्य विस्मिताः । कोऽयं कोऽयमिति प्राहुः कृष्णागमनशंकया
गोप्यस्तदा रथं दृष्ट्वा नन्दद्वारे विस्मिताः। ‘कोऽयं कोऽयम्’ इति प्राहुः कृष्णागमनशङ्कया॥
Verse 17
गोपालराजस्य गृहे रथेनादित्यवर्चसा । समागतो महाबाहुः कृष्णवेषानुगस्तथा
गोपालराजगृहे तु रथेनादित्यवर्चसा। समागतो महाबाहुः कृष्णवेषानुगस्तथा॥
Verse 18
परस्परं समागम्य सर्वास्ता व्रजयोषितः । विविक्ते कृष्णदूतं तं पप्रच्छुः शोककर्षिताः
परस्परं समागम्य सर्वास्ता व्रजयोषितः। विविक्ते शोकसन्तप्ताः कृष्णदूतं तमपृच्छन्॥
Verse 19
श्रीगोप्य ऊचुः । कस्मात्त्वमिह संप्राप्तः किं ते कार्य्यमिहाद्य वै । दस्युरूपप्रतिच्छन्नो ह्यस्मान्संहर्तुमिच्छसि
श्रीगोप्य ऊचुः—कस्मात् त्वमिह समायातः? किं तेऽद्येह कार्यम्? दस्युरूपेण प्रतिच्छन्नो ह्यस्मान् संहर्तुमिच्छसि किम्?
Verse 20
पूर्वमेव हतं तेन कृष्णेन हृदयादिकम् । पाययित्वाऽधरविषं योषिद्व्रातं पलायितः
तेन कृष्णेन पूर्वमेव अस्माकं हृदयादिकं हतम्। अधरविषं पाययित्वा योषिद्व्रातं स पलायितः।
Verse 21
इत्येवमुक्त्वा ता गोप्यो मुमुहुः शोकविह्वलाः । ईक्षंत्यः कृष्णदासं तं निपेतुर्धरणीतले
इत्येवमुक्त्वा ता गोप्यः शोकविह्वलाः मुमुहुः। कृष्णदासं तम् ईक्षन्त्यः धरणीतले निपेतुः।
Verse 22
उद्धवस्तं जनं दृष्ट्वा कृष्णस्नेहहृताशयम् । आश्वासयामास तदा वाक्यैः श्रोत्रसुखावहैः
उद्धवः तं जनं दृष्ट्वा कृष्णस्नेहहृताशयम्। तदा श्रोत्रसुखावहैर्वाक्यैराश्वासयामास।
Verse 23
उद्धव उवाच । भगवानपि दाशार्हः कन्दर्पशरपीडितः । न भुंक्ते न स्वपिति च चिन्तयन्वस्त्वहर्निशम्
उद्धव उवाच—भगवानपि दाशार्हः कन्दर्पशरपीडितः। न भुङ्क्ते न स्वपिति च, वस्तु चिन्तयन् अहर्निशम्।
Verse 24
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ललिता क्रोधमूर्छिता । उद्धवं ताम्रनयना प्रोवाच रुदती तदा
तद्वचनं श्रुत्वा ललिता क्रोधमूर्छिता, ताम्रनयना रुदती तदा उद्धवं प्रति प्रोवाच।
Verse 25
ललितोवाच । असत्यो भिन्नमर्य्यादः क्रूरः क्रूरजनप्रियः । त्वं मा कृथा नः पुरतः कथां तस्याऽकृतात्मनः
ललितोवाच—असत्योऽयं भिन्नमर्यादः क्रूरः क्रूरजनप्रियः; तस्याकृतात्मनः कथां नः पुरतः त्वं मा कृथाः।
Verse 26
धिग्धिक्पापसमाचारो धिग्धिग्वै निष्ठुराशयः । हित्वा यः स्त्रीजनं मूढो गतो द्वारवतीं हरिः
धिग्धिक् पापसमाचारो धिग्धिग्वै निष्ठुराशयः; स्त्रीजनं हित्वा यो मूढो हरिर्द्वारवतीं गतः।
Verse 27
श्यामलोवाच । किं तस्य मन्दभाग्यस्य अल्पपुण्यस्य दुर्मतेः । मा कुरुध्वं कथाः साध्व्यः कथां कथयताऽपराम्
श्यामलोवाच—किं तस्य मन्दभाग्यस्याल्पपुण्यस्य दुर्मतेः; साध्व्यः, मा कुरुध्वं कथाः, कथयतापराम्।
Verse 28
धन्योवाच । केनायं हि समानीतो दूतो दुष्टजनस्य च । यातु तेन पथा पापः पुनर्नायाति येन च
धन्योवाच—केनायं दुष्टजनस्य दूतः समानीतः? यातु पापस्तेन पथा येनागतः, पुनर्नायाति येन च।
Verse 29
विशाखोवाच । न शीलं न कुलं यस्य नास्ति पापकृतं भयम् । तस्य स्त्रीहनने साध्व्यो ज्ञायते जन्म कर्म च । हीनस्य पुरुषार्थेन तेन संगो निरर्थकः
विशाख उवाच । यस्य न शीलं न कुलं, न च पापकृतां भयम् । स्त्रीहननेन तस्यैव साध्व्यः प्रकटते कुलम् । जन्म कर्म च विज्ञेयं; हीनस्य स्वार्थसाधने । तेन संगो निरर्थकः ॥
Verse 30
राधोवाच । भूतानां घातने यस्य नास्ति पापकृतं भयम् । तस्य स्त्रीहनने साध्व्यः शंका कापि न विद्यते
राधा उवाच । भूतानां घातने यस्य न पापकृतभयं भवेत् । तस्य स्त्रीहनने साध्व्यः शङ्का कापि न विद्यते ॥
Verse 31
शैब्योवाच । सत्यं ब्रूहि महाभाग किं करोति यदूत्तमः । संगतो नागरस्त्रीभिरस्माकं किं कथां स्मरेत्
शैब्या उवाच । सत्यं ब्रूहि महाभाग, किं करोति यदूत्तमः । नागरस्त्रीभिः संगतः, अस्माकं किं कथां स्मरेत् ॥
Verse 32
पद्मोवाच । कदोद्धव महाभाग नागरीजनवल्लभः । समेष्यतीह दाशार्हः पद्मपत्रायतेक्षणः
पद्मा उवाच । कदा उद्धव महाभाग, नागरीजनवल्लभः । समेष्यतीह दाशार्हः, पद्मपत्रायतेक्षणः ॥
Verse 33
भद्रोवाच । हा कृष्ण हा गोपवर हा गोपीजनवल्लभ । समुद्धर महाबाहो गोपीः संसारसागरात्
भद्रा उवाच । हा कृष्ण हा गोपवर, हा गोपीजनवल्लभ । समुद्धर महाबाहो, गोपीः संसारसागरात् ॥
Verse 34
प्रह्लाद उवाच । इति ता विविधैर्वाक्यैर्विलपंत्यो व्रजस्त्रियः । रुरुदुः सुस्वरं देव्यः स्मरंत्यः कृष्ण चेष्टितम्
प्रह्लाद उवाच—एवं नानाविधैर्वाक्यैर्विलपन्त्यो व्रजस्त्रियः। देव्यः सुस्वरं रुरुदुः, कृष्णचेष्टितं स्मरन्त्यः॥
Verse 35
तासां तद्रुदितं श्रुत्वा भक्तिस्नेहसमन्वितः । विस्मयं परमं गत्वा साधुसाध्विति चाब्रवीत्
तासां तद्रुदितं श्रुत्वा भक्तिस्नेहसमन्वितः। परमं विस्मयं गत्वा ‘साधु साधु’ इति चाब्रवीत्॥
Verse 36
उद्धव उवाच । यं न ब्रह्मा न च हरो न देवा न महर्षयः । स्वभावमनुगच्छंति सर्वा धन्या व्रजस्त्रियः
उद्धव उवाच—यं न ब्रह्मा न च हरो न देवा न महर्षयः। स्वभावमनुगच्छन्ति; सर्वा धन्या व्रजस्त्रियः॥
Verse 37
सर्वासां सफलं जन्म जीवितं यौवनं धनम् । यासां भवेद्भगवति भक्तिरव्यभिचारिणी
सर्वासां सफलं जन्म जीवितं यौवनं धनम्। यासां भवेद्भगवति भक्तिरव्यभिचारिणी॥
Verse 39
प्रह्लाद उवाच । तासां तद्भाषितं श्रुत्वा तथा विलपितं बहु । बाढमित्येव ता ऊच उद्धवः स्नेहविह्वलाः
प्रह्लाद उवाच—तासां तद्भाषितं श्रुत्वा तथा विलपितं बहु। ‘बाढम्’ इत्येव ता ऊच उद्धवः स्नेहविह्वलः॥
Verse 40
उद्धवेन समं सर्वास्ततस्ता व्रजयोषितः । अनुजग्मुर्मुदा युक्ताः कृष्णदर्शनलालसाः
ततः सर्वा व्रजयोषितोऽपि उद्धवेन समं मुदा युक्ताः, कृष्णदर्शनलालसाः सन्तोऽनुजग्मुः।
Verse 41
गायन्त्यः प्रियगीतानि तद्बालचरितानि च । जग्मुः सहैव शनकैरुद्धवेन व्रजांगनाः
प्रियगीतानि गायन्त्यः तद्बालचरितानि च, व्रजाङ्गनाः उद्धवेन सह शनकैरेव जग्मुः।
Verse 42
यदुपुर्य्यां ततो दृष्ट्वा उद्यानविपिनावलीः । अद्य देवं प्रपश्यामः कृष्णाख्यं नंदनंदनम्
ततो यदुपुर्यां उद्यानविपिनावलीर्दृष्ट्वा तेऽब्रुवन्— ‘अद्य देवं प्रपश्यामः कृष्णाख्यं नन्दनन्दनम्।’
Verse 43
द्वारवत्यां तु गमनाद्ध्यानाल्लक्ष्मीपतेस्तदा । अशेषकल्मषान्मुक्ता विध्वस्ताखिलबन्धनाः
द्वारवत्यां गमनात् तदा लक्ष्मीपतेर्ध्यानात्, तेऽशेषकल्मषान्मुक्ता विध्वस्ताखिलबन्धनाः अभवन्।
Verse 44
संप्राप्तास्तास्ततः सर्वास्तीरे मयसरस्य च । प्रणिपत्योद्धवः प्राह गोपिकाः कृष्णदेवताः
ततः सर्वास्ताः मयसरसस्तीरे संप्राप्ताः। उद्धवः प्रणिपत्य कृष्णदेवताः गोपीः प्राह।
Verse 45
स्थीयतां मातरश्चात्रात्रैवेष्यति महाभुजः । कृष्णः कमलपत्राक्षो विधास्यति च वो हितम्
स्थीयतां मातरः अत्रैव; अत्रैवेष्यति महाभुजः। कृष्णः कमलपत्राक्षो नूनं वो हितं विधास्यति॥
Verse 46
गोप्य ऊचुः । कस्योद्धव इदं चात्र सरः सारसशोभितम् । संपूर्णं पंकजैश्चित्रैः कल्हारकुमुदोत्पलैः
गोप्य ऊचुः—उद्धव, कस्येदं सरोऽत्र सारसशोभितम्? पंकजैश्चित्रैः कल्हारकुमुदोत्पलैः संपूर्णम्॥
Verse 47
उद्धव उवाच । मयो नाम महादैत्यो मायावी लोकविश्रुतः । कृतं तेन सरः शुभ्रं तस्य नाम्ना च विश्रुतम्
उद्धव उवाच—मयो नाम महादैत्यो मायावी लोकविश्रुतः। तेनैतत् सरः शुभ्रं कृतं, तस्य नाम्ना च विश्रुतम्॥
Verse 48
श्रीगोप्य ऊचुः । शीघ्रमानय गोविंदं साधु दर्शय चाच्युतम् । नयनानंदजननं तापत्रयविनाशनम्
श्रीगोप्य ऊचुः—शीघ्रम् आनय गोविन्दं, साधु दर्शय चाच्युतम्। नयनानन्दजननं तापत्रयविनाशनम्॥
Verse 49
तच्छ्रुत्वा वचनं तासां गोपिकानां तदोद्धवः । दूतैः समानयामास श्रीकृष्णं शीघ्रयायिभिः
तच्छ्रुत्वा तासां गोपिकानां वचनं तदोद्धवः। दूतैः शीघ्रयायिभिः समानयामास श्रीकृष्णम्॥
Verse 50
आयांतं शीघ्रयानेन दृष्ट्वा देवकिनंदनम् । भ्राजमानं सुवपुषा वनमालाविभूषितम्
शीघ्रयानेनायान्तं देवकीनन्दनं दृष्ट्वा, सुवपुषा भ्राजमानं वनमालाविभूषितं तम् (ते) ददृशुः।
Verse 51
ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुण्डलम् । श्रीवत्सांकं महाबाहुं पीतकौशेयवाससम्
ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुण्डलं, श्रीवत्साङ्कं महाबाहुं पीतकौशेयवाससं तम् ईश्वरं ते ददृशुः।
Verse 52
आतपत्रैर्वृतं मूर्ध्नि संवृतं वृष्णिपुंगवैः । संस्तुतं बंदिमुख्यैश्च गीतवादित्रनिस्वनैः
मूर्ध्न्यायतपत्रैर्वृतं, वृष्णिपुङ्गवैः संवृतं, बन्दिमुख्यैश्च संस्तुतं गीतवादित्रनिस्वनैः।
Verse 53
पौरजानपदैर्लोकैर्वैष्णवैः सर्वतो वृतम् । पश्यन्तं हंसमिथुनैः सरः सारसशोभितम्
पौरजानपदैर्लोकैर्वैष्णवैः सर्वतो वृतं, हंसमिथुनैः सारसशोभितं सरः पश्यन्तं तम्।
Verse 54
तं दृष्ट्वाऽच्युतमायांतं लोककांतं मनोहरम् । प्रियं प्रियाश्चिराद्दृष्ट्वा मुमुहुस्ता व्रजांगनाः
अच्युतमायान्तं लोककान्तं मनोहरं तं दृष्ट्वा, चिराद्दृष्ट्वा प्रियं प्रियाः व्रजाङ्गनाः मुमुहुः।
Verse 55
चिराय संज्ञां संप्राप्य विलेपुश्च सुदुःखिताः । हा नाथ कांत हा कृष्ण हा व्रजेश मनोहर
चिरकालानन्तरं संज्ञां पुनः प्राप्य तेऽतिदुःखिताः विलपन्ति स्म— “हा नाथ! हा कान्त! हा कृष्ण! हा व्रजेश! मनोहर!”
Verse 56
संवर्धितोऽसि यैर्बाल्ये क्रीडितो वत्सपालकैः । तेऽपि त्वया परित्यक्ताः कथं दुष्टोऽसि निर्घृणः
यैर्बाल्ये त्वं संवर्धितः, वत्सपालकैः सह क्रीडितश्च; तेऽपि त्वया परित्यक्ताः किम्? कथं त्वं दुष्टो निर्घृणो भवसि?
Verse 57
न ते धर्मो न सौहार्द्दं न सत्यं सख्यमेव च । पितृमातृपरित्यागी कथं यास्यसि सद्गतिम्
न ते धर्मोऽस्ति, न सौहार्दं, न सत्यं, न सख्यमपि; पितृमातृपरित्यागिन्, कथं त्वं सद्गतिं यास्यसि?
Verse 58
स्वामिन्भक्तपरित्यागः सर्वशास्त्रेषु गर्हितः । त्यजताऽस्मान्वने वीर धर्मो नावेक्षितस्त्वया
स्वामिन्, भक्तपरित्यागः सर्वशास्त्रेषु गर्हितः; वनेऽस्मान् त्यजता त्वया, हे वीर, धर्मो न किञ्चिदवेक्षितः।
Verse 59
प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा तासां विलपितं गोपीनां नंद नंदन । अनन्यशरणाः सर्वा भावज्ञो भगवान्विभुः । सांत्वयामास वचनैर्व्रजेशस्ता व्रजांगनाः
प्रह्लाद उवाच— गोपीनां तद्विलपितं श्रुत्वा, हे नन्दनन्दन, अनन्यशरणाः सर्वाः ज्ञात्वा भावज्ञो भगवान् विभुः; व्रजेशः स व्रजाङ्गनाः वचनैः सौम्यैः सान्त्वयामास।
Verse 60
अध्यात्मशिक्षया गोपीः प्रभुस्ता अन्वशिक्षयत्
अथ प्रभुः ताः गोपीः अध्यात्मशिक्षया—आत्मतत्त्वोपदेशेन—सम्यगन्वशिक्षयत्।
Verse 61
श्रीभगवानुवाच । भवतीनां वियोगो मे न हि सर्वात्मना क्वचित् । वसामि हृदये शश्वद्भूतानामविशेषतः
श्रीभगवानुवाच—भवतीनां मया सह वियोगः कदाचित् सर्वात्मना न भवति। अहं हि सर्वभूतानां हृदये शश्वदवस्थितोऽस्मि, अविशेषतः।
Verse 62
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तो देवाः सवासवाः । आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः
अहं सर्वस्य प्रभवः; मत्तो देवाः सवासवाः। आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः—सर्वे मत्त एव प्रवर्तन्ते।
Verse 63
ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च सनकाद्या महर्षयः । इंद्रियाणि मनो बुद्धिस्तथा सत्त्वं रजस्तमः
ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च, सनकाद्या महर्षयः; इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः, तथा सत्त्वं रजस्तमः—एतत्सर्वं मय्येव प्रतिष्ठितम्।
Verse 64
कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहोऽहंकार एव च । एतत्सर्वमशेषेण मत्तो गोप्यः प्रवर्त्तते
कामः क्रोधो लोभो मोहः अहंकारश्च—एतत्सर्वमशेषेण, गोप्यः, मत्त एव प्रवर्तते।
Verse 65
एतज्ज्ञात्वा महाभागा मा स्म कृध्वं मनः शुचि । सर्वभूतेषु मां नित्यं भावयध्वमकल्मषाः
एतद्विदित्वा महाभागाः शुचिमनसो मा शोकं गच्छत। सर्वभूतेषु मां नित्यं भावयत, अकल्मषाः सदा भवत।
Verse 66
प्रह्लाद उवाच । ताः कृष्णवचनं श्रुत्वा गोप्यो विध्वस्तबन्धनाः । विमुक्तसंशयक्लेशा दर्शनानन्दसंप्लुताः । ऊचुश्च गोपवध्वस्ताः कृष्णं निर्मलमानसाः
प्रह्लाद उवाच—ताः कृष्णवचनं श्रुत्वा गोप्यो विध्वस्तबन्धनाः। विमुक्तसंशयक्लेशा दर्शनानन्दसंप्लुताः। ऊचुश्च गोपवध्वस्ताः कृष्णं निर्मलमानसाः॥
Verse 67
गोप्य ऊचुः । अद्य नः सफलं जन्म अद्य नः सफला दृशः । यत्त्वां पश्याम गोविन्द नागरीजनवल्लभम्
गोप्य ऊचुः—अद्य नः सफलं जन्म, अद्य नः सफला दृशः। यत्त्वां पश्याम गोविन्दं नागरीजनवल्लभम्॥
Verse 68
पुण्यहीना न पश्यंति कृष्णाख्यं पुरुषं परम् । वाक्यैर्हेत्वर्थसंयुक्तैर्यदि संबोधिता वयम् । तथापि माया हृदयान्नापैति मधुसूदन
पुण्यहीना न पश्यन्ति कृष्णाख्यं पुरुषं परम्। वाक्यैर्हेत्वर्थसंयुक्तैर्यद्यपि संबोधिता वयम्। तथापि माया हृदयान्नापैति मधुसूदन॥
Verse 69
श्रीकृष्ण उवाच । दर्शनात्स्पर्शनाच्चास्य विमुक्ताऽशेषबन्धनाः । स्नात्वा च सकलान्कामानवाप्स्यथ व्रजांगनाः
श्रीकृष्ण उवाच—दर्शनात्स्पर्शनाच्चास्य विमुक्ताऽशेषबन्धनाः। स्नात्वा च सकलान्कामानवाप्स्यथ व्रजाङ्गनाः॥
Verse 70
गोप्य ऊचुः । अद्भुतो हि प्रभावस्ते सरसोऽस्य उदाहृतः । विधिं ब्रूहि जगन्नाथ विस्तराद्वृष्णिनन्दन
गोप्य ऊचुः—अस्य सरसः प्रभावोऽतिविस्मयकरः, यथा त्वया कीर्तितः। हे जगन्नाथ, हे वृष्णिनन्दन, अस्य विधिं विस्तरेण ब्रूहि।
Verse 71
श्रीकृष्ण उवाच । भवतीनां मया सार्द्धं सञ्जातमत्र दर्शनम् । तस्मान्मया सदा ह्यत्र स्नातव्यं नियमेन हि
श्रीकृष्ण उवाच—भवतीभिः सह मया अत्र शुभं दर्शनं सञ्जातम्। तस्मादहं सदा ह्यत्र नियमेन स्नातव्यं कर्तुमिच्छामि।
Verse 72
यः स्नात्वा परया भक्त्या पितॄन्सन्तर्पयिष्यति । श्रावणस्य सिते पक्षे द्वादश्यां नियतः शुचिः
यः परया भक्त्या स्नात्वा श्रावणस्य सितपक्षे द्वादश्यां नियतः शुचिः सन् पितॄन् सन्तर्पयिष्यति।
Verse 73
दत्त्वा दानं स्वशक्त्या च मामुद्दिश्य तथा पितॄन् । लभते वैष्णवं लोकं पितृभिः परिवारितः
स्वशक्त्या दानं दत्त्वा मामुद्दिश्य तथा पितॄन्, पितृभिः परिवारितः स वै वैष्णवं लोकं लभते।
Verse 74
मय तीर्थं समासाद्य कृत्वा च करयोः कुशान् । फलमेकं गृहीत्वा तु मन्त्रेणार्घ्यं प्रदापयेत्
मयतीर्थं समासाद्य करयोः कुशान् कृत्वा, फलमेकं गृहीत्वा मन्त्रेणार्घ्यं प्रदापयेत्।
Verse 75
गृहान्धकूपे पतितं माया पाशशतैर्वृतम् । मामुद्धर महीनाथ गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते
गृहान्धकूपे पतितोऽहं संसारतमसावृतः, मायापाशशतैर्बद्धः। मामुद्धर महीनाथ, गृहाणार्घ्यं; नमोऽस्तु ते॥
Verse 76
अर्घ्यमन्त्रः । स्नात्वा यः परया भक्त्या पितॄन्संतर्प्य भावतः । कुर्याच्छ्राद्धं च परया पितृभक्त्या समन्वितः
अर्घ्यमन्त्रः—यः स्नात्वा परया भक्त्या पितॄन् भावतः संतर्प्य, ततः परया पितृभक्त्या समन्वितः श्राद्धं कुर्यात्॥
Verse 77
दक्षिणां च ततो दद्याद्रजतं रुक्ममेव च । विशेषतः प्रदातव्यं पायसं च सशर्करम्
ततः स दक्षिणां दद्याद् रजतं रुक्ममेव च। विशेषतः प्रदातव्यं पायसं च सशर्करम्॥
Verse 78
नवनीतं घृतं छत्रं कंबलाजिनमेव च । भवतीभिः समं यस्मात्संजातं मम दर्शनम् । आगंतव्यं मया तस्मात्सदा ह्यस्मिञ्जलाशये
नवनीतं घृतं छत्रं कंबलाजिनमेव च—एतानि दातव्यानि। भवतीभिः समं यस्मात् संजातं मम दर्शनम्, तस्मादहं सदा ह्यस्मिञ्जलाशये आगन्तव्यः॥
Verse 79
योऽत्र स्नानं प्रकुरुते मयस्य सरसि प्रियाः । गंगास्नानफलं तस्य विष्णुलोकस्तथाऽक्षयः
प्रियाः, योऽत्र मयस्य सरसि स्नानं प्रकुरुते, तस्य गङ्गास्नानफलं भवति; स च विष्णुलोकम् अक्षयं प्राप्नोति॥
Verse 80
मुक्तिं प्रयांति तस्यैव पितरस्त्रिकुलोद्भवाः । पुत्रपौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्वितः । यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा चान्ते हरिपुरं व्रजेत्
तस्यैव त्रिकुलोद्भवाः पितरः मुक्तिं प्रयान्ति। स पुत्रपौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्वितः यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा अन्ते हरिपुरं व्रजेत्॥