Adhyaya 36

Verse 1

ययातिरुवाच । चंडिकाया द्विजश्रेष्ठ कथं तत्राश्रमोऽभवत् । कस्मिन्काले फलं तेन किं दृष्टेन भवेन्नृणाम्

ययातिरुवाच—चण्डिकाया द्विजश्रेष्ठ कथं तत्राश्रमोऽभवत्? कस्मिन्काले तेन फलं जातं, किं च केवलदर्शनादेव नृणां फलं भवेत्?

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवः सम्यक्सर्वपापैः प्रमुच्यते

पुलस्त्य उवाच—शृणु राजन्, प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम्। यां सम्यक् श्रुत्वा मानवः सर्वपापैः प्रमुच्यते॥

Verse 3

पुरा देवयुगे राजन्महिषोनाम दानवः । पितामहवराद्दृप्तः सर्वदेवभयंकरः

पुरा देवयुगे राजन्, महिषो नाम दानवः। पितामहवराद् दृप्तः सर्वदेवभयंकरः॥

Verse 4

तेन शक्रादयो देवा जिताः संख्ये सहस्रशः । भयात्तस्य दिवं हित्वा गतास्ते वै यथादिशम्

तेन शक्रादयो देवा जिताः संख्ये सहस्रशः। भयात् तस्य दिवं हित्वा गतास्ते वै यथादिशम्॥

Verse 5

त्रैलोक्यं स वशे कृत्वा स्वयमिन्द्रो बभूव ह

त्रैलोक्यं स वशे कृत्वा स्वयम् इन्द्रो बभूव ह।

Verse 6

आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यौ मरुतां गणाः । कृतास्तेन तथा दैत्या यथार्हं बलवत्तराः

आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यौ मरुतां गणाः। कृतास्तेन तथा दैत्या यथार्हं बलवत्तराः॥

Verse 7

वह्निर्भयं समापन्नस्त्यक्त्वा देवगणांस्तदा । दानवेभ्यो हविर्भागं देवेभ्यो न प्रयच्छति

वह्निर्भयसमाविष्टस्तदा देवगणान् त्यक्त्वा । दानवेभ्यो हविर्भागं ददौ, देवेभ्यः न प्रयच्छति ॥

Verse 8

उद्द्योतं कुरुते सूर्यो यादृक्तस्याभिसंमतः । यज्ञभागं विनाऽप्येष भयात्पार्थिवसत्तम

उद्द्योतं कुरुते सूर्यः यावदस्याभिसंमतम् । भयात् पार्थिवसत्तम यज्ञभागं विनाऽप्यसौ ॥

Verse 9

लोकपालास्तथा सर्वे तस्य कर्म प्रचक्रिरे । दासवत्पार्थिवश्रेष्ठ यज्ञभागं विनाकृताः

लोकपालास्तथा सर्वे तस्य कर्म प्रचक्रिरे । दासवत् पार्थिवश्रेष्ठ यज्ञभागं विनाकृताः ॥

Verse 10

कस्यचित्त्वथ कालस्य सर्वे देवाः समेत्य तु । पप्रच्छुर्विनयोपेता विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम्

कस्यचित् त्वथ कालस्य सर्वे देवाः समेत्य तु । विनयोपेताः पप्रच्छुः विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम् ॥

Verse 11

भगवान्किं वयं कुर्मः कुत्र यामो निराश्रयाः । तस्माद्ब्रूहि क्षयोपायं महिषस्य दुरात्मनः

भगवन् किं वयं कुर्मः कुत्र यामो निराश्रयाः । तस्माद् ब्रूहि क्षयोपायं महिषस्य दुरात्मनः ॥

Verse 12

एवमुक्तो गुरुर्द्देवैर्ध्यात्वा कालं चिरं नृप । ततस्तांस्त्रिदशान्प्राह जीवयन्निव भूपतेः

एवमुक्तो देवैर्गुरुः चिरं कालं ध्यात्वा, हे नृप, ततः स त्रिदशान् उवाच—भूपतेः प्राणानिव आशां जनयन्।

Verse 13

बृहस्पतिरुवाच । ब्रह्मलब्धवरो दैत्यः पौरुषे च व्यवस्थितः । अवध्यः सर्वदेवानां मुक्त्वेकां योषितं सुराः । व्रजध्वं सहितास्तस्मादर्बुदं पर्वतोत्तमम्

बृहस्पतिरुवाच—ब्रह्मणा लब्धवरो दैत्यः पौरुषे व्यवस्थितः। सर्वदेवानामवध्यः, एकां योषितं विना, सुराः। तस्माद्युष्माभिः सहितैः प्राप्यतामर्बुदः पर्वतोत्तमः॥

Verse 14

तपोऽर्थं तत्र संसिद्धिर्जायतामचिराद्धि वः । शक्तिरूपां परां देवीं चंडिकां कामरूपिणीम्

तपोऽर्थं तत्र वोऽचिरात् संसिद्धिर्जायताम्। शक्तिरूपां परां देवीं चण्डिकां कामरूपिणीम् (आराधयत)।

Verse 15

आराधयध्वमेकांते यया व्याप्तमिदं जगत् । सा तुष्टा वै वधार्थं तु महिषस्य दुरात्मनः

एकान्ते तामाराधयत, यया व्याप्तमिदं जगत्। सा तुष्टा सती तु वधार्थं महिषस्य दुरात्मनः॥

Verse 16

करिष्यति समुद्योगमवतारसमुद्भवम् । तस्या हस्तेन सोऽवश्यं वधं प्राप्स्यति दुर्मतिः

करिष्यति समुद्योगमवतारसमुद्भवम्। तस्या हस्तेन सोऽवश्यं वधं प्राप्स्यति दुर्मतिः॥

Verse 17

अहं वः कीर्तयिष्यामि शक्तियं मंत्रमुत्तमम् । पूजाविधानसंयुक्तं भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम्

अहं युष्मान् प्रति शक्त्याः परमं मन्त्रं कीर्तयिष्यामि—शुभं पूजाविधानसमन्वितं भुक्तिमुक्तिप्रदं च।

Verse 18

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ताः सुराः सर्वे हर्षेण महतान्विताः । तेनैव सहिता राजन्गताः पर्वतमर्बुदम्

पुलस्त्य उवाच—एवमुक्ताः सर्वे सुराः महाहर्षसमन्विताः; तेन सह, राजन्, अर्बुदपर्वतं गताः।

Verse 19

तत्र स्नाताञ्छुचीन्सर्वान्दीक्षयामास गीष्पतिः । शक्तियैः परमैर्मंत्रैः सद्यःसिद्धिकरैर्नृप

तत्र स्नातान् शुचीन् सर्वान् गीष्पतिः दीक्षयामास, नृप; शक्त्याः परमैर्मन्त्रैः सद्यःसिद्धिकरैः।

Verse 20

सार्धयामत्रयं तत्र परिवारसमन्विताः । बलिपूजोपहारैश्च गंधं माल्यानुलेपनैः

तत्र परिवारसमन्विताः सार्धयामत्रयं पूजां चक्रुः; बलिपूजोपहारैः गन्धमाल्यानुलेपनैश्च।

Verse 21

मंत्रेण विविधेनैव चारुस्तोत्रेण भक्तितः । प्रार्थयंतस्तथा नित्यं दीपज्योतिः समाहिताः

विविधमन्त्रैः चारुस्तोत्रैश्च भक्त्या नित्यं प्रार्थयन्तः, दीपज्योतिषि समाहिताः बभूवुः।

Verse 22

निर्ममा निरहंकारा गुरुभक्तिपरायणाः । अंगन्याससमायुक्ताः समदर्शित्वमागताः

निर्ममाः निरहंकाराः गुरुभक्तिपरायणाः । अङ्गन्याससमायुक्ताः समदर्शित्वमागताः ॥

Verse 23

एवं संतिष्ठमानानां तेषां पार्थिवसत्तम । सप्त मासा व्यतिक्रांतास्ततस्तुष्टा सुरेश्वरी

एवं सन्तिष्ठमानानां तेषां पार्थिवसत्तम । सप्त मासा व्यतिक्रान्तास्ततः तुष्टा सुरेश्वरी ॥

Verse 24

दीपज्योतिःसमावेशात्तेषां गात्रेषु पार्थिव । मंत्रेण परिपूतानां परं तेजो व्यवर्धत

दीपज्योतिःसमावेशात्तेषां गात्रेषु पार्थिव । मन्त्रेण परिपूतानां परं तेजो व्यवर्धत ॥

Verse 25

द्वादशार्कप्रभा जाताः षण्मासाभ्यंतरेण ते । अथ तांस्तेजसा युक्ताञ्ज्ञात्वा जीवो महीपते

द्वादशार्कप्रभा जाताः षण्मासाभ्यन्तरेण ते । अथ तान् तेजसा युक्तान् ज्ञात्वा जीवो महीपते ॥

Verse 26

मंडलं रचयामास सर्वसिद्धिप्रदायकम् उपवेश्य ततः सर्वान्समस्तांस्त्रिदशालयान्

मण्डलं रचयामास सर्वसिद्धिप्रदायकम् । उपवेश्य ततः सर्वान् समस्तान् त्रिदशालयान् ॥

Verse 27

तेषां शरीरगं तेजः शक्तियैर्मंत्रसत्तमैः । आकृष्य न्यसयामास मंडले तत्र पार्थिव

हे पार्थिव! शक्तिभिः मन्त्रसत्तमैश्च तेषां शरीरगतं तेजः समाकृष्य तत्र मण्डले न्यसयामास।

Verse 28

ततस्तेजोमयी कन्या तत्र जाता स्वरूपिणी । शक्तिरूपा महाकाया दिव्यलक्षणलक्षिता

ततः तत्र तेजोमयी कन्या स्वस्वरूपिणी जाता; शक्तिरूपा महाकाया दिव्यलक्षणलक्षिता।

Verse 29

इंद्रस्तस्यै ददौ वज्रं स्वपाशं च जलेश्वरः । शक्तिं च भगवानग्निः सिंहयानं धनाधिपः

इन्द्रस्तस्यै वज्रं ददौ; जलेश्वरः स्वपाशं च; भगवानग्निः शक्तिं; धनाधिपः सिंहयानं प्रददौ।

Verse 30

अन्ये चैव गणाः सर्वे निजशस्त्राणि हर्षिताः । तस्यै ददुर्नृपश्रेष्ठ स्तुतिं चक्रुः समाहिताः

अन्ये च सर्वे गणाः हर्षिताः स्वस्वशस्त्राणि तस्यै ददुः; नृपश्रेष्ठ! समाहिताः स्तुतिं चक्रुः।

Verse 31

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते कांचनप्रभे । नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते जगदम्बिके

देवा ऊचुः—नमस्ते देवदेवेशि, नमस्ते काञ्चनप्रभे। नमस्ते पद्मपत्राक्षि, नमस्ते जगदम्बिके॥

Verse 32

नमस्ते विश्वरूपे च नमस्ते विश्वसंस्तुते । त्वं मतिस्त्वं धृतिः कांतिस्त्वं सुधा त्वं विभावरी

नमस्ते विश्वरूपाय नमस्ते विश्वसंस्तुते । त्वमेव मतिस्त्वमेव धृतिः कान्तिस्त्वमेव च । त्वमेव सुधा त्वमेव विभावरी ॥

Verse 33

क्षमा ऋद्धिः प्रभा स्वाहा सावित्री कमला सती । त्वं गौरी त्वं महामाया चामुण्डा त्वं सरस्वती

त्वं क्षमा त्वं च ऋद्धिस्त्वं प्रभा स्वाहा च देवि । त्वं सावित्री कमला सती च त्वमेव । त्वं गौरी त्वं महामाया चामुण्डा त्वं सरस्वती ॥

Verse 34

भैरवी भीषणाकारा चंडमुंडासिधारिणी । भूतप्रिया महाकाया घटाली विक्रमोत्कटा

त्वं भैरवी भीषणाकारा चण्डमुण्डासिधारिणी । भूतप्रिया महाकाया घटाली विक्रमोत्कटा ॥

Verse 35

मद्यमांसप्रिया नित्यं भक्तत्राणपरायणा । त्वया व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

मद्यमांसप्रिया नित्यं भक्तत्राणपरायणा । त्वया व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

Verse 36

पुलस्त्य उवाच । एवं स्तुता सुरैः सर्वैस्ततो देवी प्रहर्षिता । तानब्रवीद्वरं सर्वा गृह्णंतु मम देवताः

पुलस्त्य उवाच । एवं स्तुता सुरैः सर्वैस्ततो देवी प्रहर्षिता । तानब्रवीद्वरा सर्वा गृह्णन्तु मम देवताः ॥

Verse 37

देवा ऊचुः । दानवो महिषो नाम पितामहवरान्वितः । अवध्यः सर्वभूतानां देवानां च तथा कृतः

देवा ऊचुः—दानवो महिषो नाम पितामहवरप्राप्तः; स सर्वभूतैर्देवैश्चावध्यत्वेन कृतः।

Verse 38

मुक्त्वैकां योषितं देवि तस्मात्त्वं विनिपातय

देवि, एकां योषितं मुक्त्वा तस्मात्त्वं तं विनिपातय।

Verse 39

देव्युवाच । गच्छध्वं त्रिदशाः सर्वे स्वानि स्थानानि निर्वृताः

देव्युवाच—गच्छध्वं त्रिदशाः सर्वे, स्वानि स्थानानि निर्वृताः।

Verse 40

अहं तं सूदयिष्यामि समये पर्युपस्थिते । एवमुक्ता गताः सर्वे देवाः स्थानानि हर्षिताः

अहं तं सूदयिष्यामि समये पर्युपस्थिते; एवमुक्ता गताः सर्वे देवाः स्थानानि हर्षिताः।

Verse 41

देवी तत्रैव संहृष्टा स्थिता पर्वतरोधसि । कस्यचित्त्वथकालस्य नारदो भगवान्मुनिः

देवी तत्रैव संहृष्टा स्थिता पर्वतरोधसि; कस्यचित्कालस्य पश्चान्नारदो भगवान्मुनिरागात्।

Verse 42

तत्र देवीं च संदृष्ट्वा तीर्थयात्रापरायणः । त्रिविष्टपमनुप्राप्तो महिषो यत्र तिष्ठति

तत्र देवीं समालोक्य तीर्थयात्रापरायणः । त्रिविष्टपं समासाद्य यत्र महिषोऽवतस्थिवान् ॥

Verse 43

तत्र दृष्ट्वा मुनिं प्राप्तं प्रणम्य महिषासुरः । विनयेन समायुक्तो ह्यभ्युत्थानमथाकरोत्

तत्र प्राप्तं मुनिं दृष्ट्वा प्रणम्य महिषासुरः । विनयेन समायुक्तो ह्यभ्युत्थानमथाकरोत् ॥

Verse 44

ततस्तं पूजयामास मधुपर्कार्घविष्टरैः । सुखासीनं सुविश्रांतं ज्ञात्वा वाक्यमुवाच ह

ततस्तं पूजयामास मधुपर्कार्घविष्टरैः । सुखासीनं सुविश्रान्तं ज्ञात्वा वाक्यमुवाच ह ॥

Verse 45

कुतो भवानितः प्राप्तः किमर्थं मुनिसत्तम । अमी पुत्रास्तथा राज्यं कलत्राणि धनानि च

कुतो भवानितः प्राप्तः किमर्थं मुनिसत्तम । अमी पुत्रास्तथा राज्यं कलत्राणि धनानि च ॥

Verse 46

अहं भृत्यसमायुक्तः किमनेन द्विजोत्तम । सर्वं तेऽहं प्रदास्यामि ब्रूहि येन प्रयोजनम्

अहं भृत्यसमायुक्तः किमनेन द्विजोत्तम । सर्वं तेऽहं प्रदास्यामि ब्रूहि येन प्रयोजनम् ॥

Verse 47

नारद उवाच । अभिनंदामि ते सर्वमेतत्त्वय्युपपद्यते । निःस्पृहा हि वयं नित्यं मुनिधर्मं समाश्रिताः

नारद उवाच—अभिनन्दामि ते सर्वम्; एतत् त्वय्येवोपपद्यते। वयं तु मुनयः नित्यं निःस्पृहाः, मुनिधर्मे समाश्रिताः॥

Verse 48

कौतूहलादिह प्राप्तश्चिरात्ते दर्शनं गतः । मर्त्त्यलोकात्समायातो यास्यामि ब्रह्मणः पदम्

कौतूहलादिह प्राप्तः, चिरात् ते दर्शनं गतः। मर्त्यलोकात् समायातः, यास्यामि ब्रह्मणः पदम्॥

Verse 49

महिषासुर उवाच । क्वचिद्दृष्टं त्वया किञ्चिदाश्चर्यं भूतले मुने । दैवं वा मानुषं वापि दानवा लंभिता विभो

महिषासुर उवाच—क्वचिद् दृष्टं त्वया किञ्चिद् आश्चर्यं भूतले मुने? दैवं वा मानुषं वापि, येन दानवा लङ्घिता विभो॥

Verse 50

नारद उवाच । अत्याश्चर्यं मया दृष्टं दानवेन्द्र धरातले । यत्र दृष्टं क्वचित्पूर्वं त्रैलोक्ये सचराचरे

नारद उवाच—अत्याश्चर्यं मया दृष्टं दानवेन्द्र धरातले। यन्न दृष्टं क्वचित् पूर्वं त्रैलोक्ये सचराचरे॥

Verse 51

सर्वर्तुपुष्पितैर्वृक्षैः शोभितः स्वर्गसन्निभः

सर्वर्तुपुष्पितैर्वृक्षैः शोभितः स्वर्गसन्निभः॥

Verse 52

बकुलैश्चंपकैश्चाम्रैरशोकैः कर्णिकारकैः । शालैस्तालैश्च खर्जूरैर्वटैर्भल्लातकैर्धवैः

बकुलैश्च चम्पकैश्च आम्रैः अशोकैः कर्णिकारकैश्च; शालैस्तालैश्च खर्जूरैः वटैर्भल्लातकैर्धवैश्च तद्वनं परिपूर्णमासीत्।

Verse 53

सरलैः पनसैर्वृक्षैस्तिंदुकैः करवीरकैः । मंदारैः पारिजातैश्च मलयैश्चंदनैस्तथा

सरलैः पनसैर्वृक्षैस्तिन्दुकैः करवीरकैः; मन्दारैः पारिजातैश्च मलयैश्चन्दनैस्तथा पर्वतः सुसज्जितः।

Verse 54

पुष्पजातिविशेषैश्च सुगंधैरप्यनेककैः । खाद्यैः सर्वेस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः फलवरैर्वृतः

पुष्पजातिविशेषैश्च सुगन्धैरप्यनेककैः; खाद्यैः सर्वैस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः फलवरैर्वृतः सः।

Verse 55

न स वृक्षो न सा वल्ली नौषधी सा धरातले । न तत्र याऽसुरज्येष्ठ पर्वते वीक्षिता मया

हे असुरज्येष्ठ, धरातले न स वृक्षो न सा वल्ली नोषधिः; या तत्र पर्वते मया न वीक्षिता।

Verse 56

पक्षिणो मधुरारावाश्चकोरशिखिचातकाः । कोकिला धार्तराष्ट्राश्च भ्रमराः श्वेतपत्रकाः

पक्षिणो मधुरारावाश्चकोरशिखिचातकाः; कोकिला धार्तराष्ट्राश्च भ्रमराः श्वेतपत्रकाः च तत्रासन्।

Verse 57

येषां शब्दं समाकर्ण्य मुनयोऽपि समाहिताः । क्षोभं यांति त्रिकालज्ञाः कंदर्पशरपीडिताः

येषां शब्दं समाकर्ण्य मुनयोऽपि समाहिताः । त्रिकालज्ञाः कंदर्पशरपीडिताः क्षोभं यान्ति ॥

Verse 58

निर्झराणि सुरम्याणि नद्यश्च विमलोदकाः । पद्मिनीखंडसंयुक्ता ह्रदाः शतसहस्रशः

निर्झराणि सुरम्याणि नद्यश्च विमलोदकाः । पद्मिनीखण्डसंयुक्ता ह्रदाः शतसहस्रशः ॥

Verse 59

पद्मपत्रविशालाक्षा मध्यक्षामाः शुचिस्मिताः । विवेकिनो नरास्तत्र शास्त्रव्रतसमन्विताः

पद्मपत्रविशालाक्षा मध्यक्षामाः शुचिस्मिताः । विवेकिनो नरास्तत्र शास्त्रव्रतसमन्विताः ॥

Verse 60

किं चात्र बहुनोक्तेन यत्किंचित्तत्र पर्वते । स्वेदजांडजसंज्ञेया उद्भिज्जाश्च जरायुजाः । सर्वलोकोत्तरास्तत्र दृश्यंते पर्वतोत्तमे

किं चात्र बहुनोक्तेन यत्किंचित्तत्र पर्वते । स्वेदजाण्डजसंज्ञेया उद्भिज्जाश्च जरायुजाः । सर्वलोकोत्तरास्तत्र दृश्यन्ते पर्वतोत्तमे ॥

Verse 61

दशयोजनविस्तारो द्वाभ्यां संहितपर्वतः । उच्चैः पंच च स श्रीमान्मर्त्ये स्वर्गो व्यजायत

दशयोजनविस्तारो द्वाभ्यां संहितपर्वतः । उच्चैः पञ्च च स श्रीमान् मर्त्ये स्वर्गो व्यजायत ॥

Verse 62

तत्राऽहं कौतुकाविष्ट इतश्चेतश्च वीक्षयन् । सर्वाश्चर्यमयीं नारीमपश्यं लोकसुंदरीम्

तत्राहं कौतुकाविष्टः इतश्चेतश्च वीक्षयन् सर्वाश्चर्यमयीं नारीं लोकसुन्दरीमपश्यम्।

Verse 63

न देवी नापि गंधर्वी नासुरी न च मानुषी । तादृग्रूपा मया दृष्टा न श्रुता च वरांगना

न देवी नापि गन्धर्वी नासुरी न च मानुषी; तादृग्रूपा मया दृष्टा न श्रुता च वराङ्गना।

Verse 64

रतिः प्रीतिरुमा लक्ष्मीः सावित्री च सरस्वती । तस्या रूपस्य लेशेन नैतास्तुल्याः स्त्रियोऽखिलाः

रतिः प्रीतिरुमा लक्ष्मीः सावित्री च सरस्वती; तस्या रूपस्य लेशेन नैतास्तुल्याः स्त्रियोऽखिलाः।

Verse 65

अहं दृष्ट्वा तथा रूपां नारीं कामेन पीडितः । तदा दानवशार्दूल वैक्लव्यं परमं गतः

अहं दृष्ट्वा तथा रूपां नारीं कामेन पीडितः; तदा दानवशार्दूल वैक्लव्यं परमं गतः।

Verse 66

ततो धैर्यमवष्टभ्य मया मनसि चिंतितम् । न करिष्ये समालापं तया सह च कर्हिचित्

ततो धैर्यमवष्टभ्य मया मनसि चिन्तितम्—न करिष्ये समालापं तया सह च कर्हिचित्।

Verse 67

यस्या दर्शनमात्रेण कामो मे हृदि वर्द्धितः । तस्याः संभाषणेनेव किं भविष्यति मे पुनः

यस्याः केवलदर्शनमात्रेण मम हृदि कामोऽतिवर्धितः। तस्याः संभाषणेनैव पुनर्मे किं भविष्यति॥

Verse 68

चिरकालं तपस्तप्तं ब्रह्मचर्येण वै मया । नाशं यास्यति तत्सर्वं विषयैर्निर्जितस्य च । तस्माद्गच्छामि चान्यत्र यावन्न विकृतिर्भवेत्

चिरकालं मया ब्रह्मचर्येण तपस्तप्तम्। विषयैर्निर्जितस्य तत्सर्वं नाशं गमिष्यति॥ तस्मादहं अन्यत्र गच्छामि, यावन्न मे विकृतिर्भवेत्॥

Verse 69

नारीनाम तपोविघ्नं पूर्वं सृष्टं स्वयंभुवा । अर्गला स्वर्गमार्गस्य सोपानं नरकस्य च

नारीणां तपोविघ्नं पूर्वं स्वयंभुवा सृष्टम्। स्वर्गमार्गस्य अर्गला सा, नरकस्य च सोपानम्॥

Verse 70

तावद्धैर्यं तपः सत्यं तावत्स्थैर्यं कुलत्रपा । यावत्पश्यति नो नारीमैकांते च विशेषतः

तावद्धैर्यं तपः सत्यं तावत्स्थैर्यं कुलत्रपा। यावन्न पश्यति नारीमेकान्ते च विशेषतः॥

Verse 71

एतत्संचिंत्य बहुधा निमील्य नयने ततः । अप्रजल्प्य वरारोहां तामहं चात्र संस्थितः

एतत्संचिन्त्य बहुधा निमील्य नयने ततः। अप्रजल्प्य वरारोहां तामहं चात्र संस्थितः॥

Verse 72

पुलस्त्य उवाच । नारदस्य वचः श्रुत्वा महिषः कामपीडितः । श्रवणादपि राजेंद्र पुनः पप्रच्छ तं मुनिम्

पुलस्त्य उवाच—नारदवचनं श्रुत्वा कामपीडितो महिषः। राजेन्द्र, श्रवणमात्रेणापि स पुनस्तं मुनिं पप्रच्छ॥

Verse 73

महिषासुर उवाच । काऽसौ ब्राह्मणशार्दूल तादृग्रूपा वरांगना । यस्याः संदर्शनादेव भवानेव स्मरान्वितः

महिषासुर उवाच—ब्राह्मणशार्दूल, काऽसौ तादृग्रूपा वराङ्गना? यस्याः संदर्शनादेव भवानपि स्मरान्वितः॥

Verse 74

देवी वा मानुषी वापि यक्षिणी पन्नगी मुने । कुमारी वा सकांता वा ब्रूहि सर्वं सविस्तरम्

देवी वा मानुषी वापि यक्षिणी पन्नगी मुने। कुमारी वा सकान्ता वा ब्रूहि सर्वं सविस्तरम्॥

Verse 76

नारद उवाच । न सा पृष्टा मया किंचिन्न जानामि तदन्वयम् । एतन्मे वर्त्तते वित्ते सा कुमारी यशस्विनी

नारद उवाच—न सा पृष्टा मया किंचिन्न जानामि तदन्वयम्। एतन्मे वर्तते वित्ते सा कुमारी यशस्विनी॥

Verse 77

सोऽहं यास्यामि दैत्येश ब्रह्मलोकं सनातनम् । नोत्सहे तत्कथां कर्तुं कामबाणभयातुरः

सोऽहं यास्यामि दैत्येश ब्रह्मलोकं सनातनम्। नोत्सहे तत्कथां कर्तुं कामबाणभयातुरः॥

Verse 78

एवमुक्त्वा ततो राजन्ब्रह्मलोकं गतो मुनिः । महिषोऽपि स्मराविष्टश्चरं तस्याः समादिशत्

एवमुक्त्वा ततो राजन् मुनिर्ब्रह्मलोकं जगाम। महिषोऽपि स्मराविष्टः तस्याः निरीक्षणाय चरं समादिशत्॥

Verse 79

गत्वा भवान्द्रुतं तत्र दृष्ट्वा तां च वरांगनाम् । किमर्थं सा तपस्तेपे को वै तस्याः परिग्रहः

भवान् द्रुतं तत्र गत्वा तां वराङ्गनां निरीक्ष्य। किमर्थं सा तपस्तेपे, कश्च तस्याः परिग्रह इति ज्ञातुमर्हसि॥

Verse 80

अथाऽसौ महिषादेशाद्दूतो गत्वार्बुदाचलम् । दृष्ट्वा तां पद्मगर्भाभां ज्ञात्वा सर्व विचेष्टितम्

अथ महिषादेशाद्दूतो गत्वार्बुदाचलम्। तां पद्मगर्भाभां दृष्ट्वा, ज्ञात्वा च सर्वविचेष्टितम्॥

Verse 81

तस्मै निवेदयामास महिषाय सविस्मयः । दृष्टा दैत्यवर स्त्री च सर्वलक्षणलक्षिता

स तु सविस्मयो गत्वा महिषाय न्यवेदयत्। ‘दृष्टा दैत्यवर स्त्री च सर्वलक्षणलक्षिता’॥

Verse 82

देवतेजोभवा कन्या साऽद्यापि वरवर्णिनी । त्वद्वधार्थं तपस्तेपे कौमारव्रतमाश्रिता

सा देवतेजोभवा कन्या वरवर्णिन्यद्यापि। त्वद्वधार्थं तपस्तेपे, कौमारव्रतमाश्रिता॥

Verse 83

एवं तत्र भवंती स्म पृष्टाः सर्वे तपस्विनः । सत्यमेतन्महाभाग कुरुष्व यदनंतरम्

एवं तत्र स्थिताः सर्वे तपस्विनः पृष्टाः सन्तो यथातथ्यं प्रत्यब्रुवन्। एतत्सत्यं महाभाग; इदानीं यदनन्तरं कर्तव्यं तत्कुरु॥

Verse 84

तस्या रूपं वयः कांतिर्वर्णितुं नैव शक्यते । नालापं कुरुते बाला सा केनापि समं विभौ

तस्याः रूपं वयः कान्तिश्च वर्णयितुं न शक्यते। सा बाला, विभो, केनापि समं नालापं करोति॥

Verse 85

पुलस्त्य उवाच । तच्छ्रुत्वा महिषो वाक्यं भूयः कामनिपीडितः । दूतं संप्रेषयामास दानवं च विचक्षणम्

पुलस्त्य उवाच—तद्वाक्यं श्रुत्वा महिषो भूयः कामेन पीडितः। विचक्षणं नाम दानवं दूतत्वेन संप्रेषयामास॥

Verse 86

विचक्षण द्रुतं गत्वा मदर्थे तां तपस्विनीम् । सामभेदप्रदानेन दंडेनापि समानय

विचक्षण, द्रुतं गत्वा मदर्थे तां तपस्विनीम्। सामभेदप्रदानेन दण्डेनापि समानय॥

Verse 87

अथाऽसौ प्रययौ शीघ्रं प्रणिपत्य विचक्षणः । अर्बुदे पर्वतश्रेष्ठे यत्र सा परमेश्वरी । प्रणम्य विनयोपेतो वाक्यमेतदुवाच ताम्

अथ स विचक्षणः शीघ्रं प्रययौ, प्रणिपत्य च। अर्बुदे पर्वतश्रेष्ठे यत्र सा परमेश्वरी। तां प्रणम्य विनयोपेतो वाक्यमेतदुवाच॥

Verse 88

महिषो नाम विख्यातस्त्रैलोक्याधिपतिर्बली । दनुवंशसमुद्भूतः कामरूपसमन्वितः

महिष इति विख्यातो बलवान् त्रैलोक्याधिपतित्वाभिमानी दनुवंशसमुद्भवः कामरूपधारणशक्तिसमन्वितश्चास्ति।

Verse 89

स त्वां वांछति कल्याणि धर्मपत्नीं स्वधर्मतः । तस्माद्वरय भद्रं ते सर्वकामप्रदं पतिम्

स त्वां कल्याणि स्वधर्मतो धर्मपत्नीं वाञ्छति; तस्माद् भद्रं ते, सर्वकामप्रदं पतिं तम् एव वरय।

Verse 90

यदि स्यात्तव कांतोऽसौ त्वं च तस्य तथा प्रिया । तत्कृतार्थं द्वयोरेव यौवनं नात्र संशयः

यदि स एव तव कान्तो भवेत् त्वं च तस्य तथा प्रिया, तर्हि द्वयोरेव यौवनं कृतार्थं स्यात्—नात्र संशयः।

Verse 91

एवमुक्ता ततस्तेन देवी वचनमब्रवीत् । किञ्चित्कोपसमायुक्ता मुहुः प्रस्फुरिताधरा

एवमुक्ता तेन ततः देवी वचनमब्रवीत्; किञ्चित्कोपसमायुक्ता मुहुः प्रस्फुरिताधरा।

Verse 92

देव्युवाच । अवध्यः सर्वथा दूतः सर्वत्र परिकीर्तितः । अवस्थासु ततो न त्वं सहसा भस्मसात्कृतः

देव्युवाच—अवध्यः सर्वथा दूतः सर्वत्र परिकीर्तितः; अतः सर्वावस्थासु त्वं सहसा न भस्मसात्कृतः।

Verse 93

गत्वा ब्रूहि दुराचारं महिषं दानवाधमम् । नाहं शक्या त्वया पाप लब्धुं नान्येन केनचित्

गत्वा ब्रूहि दुराचारं महिषं दानवाधमम्— ‘नाहं त्वया पाप लब्धुं शक्या, नान्येन केनचित्।’

Verse 94

वधार्थं ते समुद्योग एष सर्वो मया कृतः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महिषं स पुनर्ययौ

वधार्थं ते मया सर्वः समुद्योगः कृतोऽयम्। तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स पुनर्महिषं ययौ॥

Verse 95

भयेन महताविष्टस्तस्या रूपेण विस्मितः । सर्वं निवेदयामास महिषाय विचेष्टितम् । तस्याश्चैव तथाऽलापानस्पृहत्वं च कृत्स्नशः

भयेन महताविष्टस्तस्या रूपेण विस्मितः। सर्वं निवेदयामास महिषाय विचेष्टितम्॥ तस्याश्चैव तथाऽलापानस्पृहत्वं च कृत्स्नशः॥

Verse 96

तच्छुत्वा महिषो राजन्कामबाणप्रपीडितः । सेनापतिं समाहूय वाक्यमेतदुवाच ह

तच्छ्रुत्वा महिषो राजन् कामबाणप्रपीडितः। सेनापतिं समाहूय वाक्यमेतदुवाच ह॥

Verse 97

अर्बुदे पर्वते सेनां कल्पयस्व सुदुर्धराम् । हस्त्यश्वकल्पितां भीमां रथपत्तिसमाकुलाम्

अर्बुदे पर्वते सेनां कल्पयस्व सुदुर्धराम्। हस्त्यश्वकल्पितां भीमां रथपत्तिसमाकुलाम्॥

Verse 98

ततोऽसौ कल्पयामास चतुरंगां वरूथिनीम् । पताकाच्छत्रशबलां वादित्रारावभूषिताम्

ततः स चतुरङ्गां वरूथिनीं सम्यक् प्रकल्पयामास—पताकाच्छत्रशबलां वादित्राणां निनादेन समलङ्कृताम्।

Verse 99

ततो द्विपाश्च संनद्धा दृश्यंतेऽधिष्ठिता भटैः । इतश्चेतश्च धावन्तः सपक्षाः पर्वता इव

ततो भटैरधिष्ठिताः संनद्धा द्विपाः दृश्यन्ते—इतश्चेतश्च धावन्तः सपक्षाः पर्वता इव।

Verse 100

अश्वाश्चैवाप्यकल्माषा वायुवेगाः सुवर्चसः । अंगत्राणसमायुक्ताः शतशोऽथ सहस्रशः

अथाश्वाश्चाप्यकल्माषा वायुवेगाः सुवर्चसः—अङ्गत्राणसमायुक्ताः शतशोऽथ सहस्रशः।

Verse 101

विमानप्रतिमाकारा रथास्तेन प्रकल्पिताः । किंकिणीजालसद्घंटापताकाभिरलंकृताः

तेन विमानप्रतिमाकारा रथाः प्रकल्पिताः—किंकिणीजालसद्घण्टापताकाभिरलङ्कृताः।

Verse 102

पत्तयश्च महाकाया महेष्वासा महाबलाः । असिचर्मधराश्चान्ये प्रासपट्टिशपाणयः

पत्तयश्च महाकाया महेष्वासा महाबलाः; अन्येऽसिचर्मधराः प्रासपट्टिशपाणयश्च।

Verse 103

लक्षमेकं मतंगानां रथानां त्रिगुणं ततः । अश्वा दशगुणा राजन्नसंख्याताः पदातयः

मतङ्गानां लक्षमेकं, रथानां ततो त्रिगुणं; अश्वा दशगुणा राजन्, पदातयस्त्वसंख्येयाः।

Verse 104

ततश्चार्बुदमासाद्य वेष्टयित्वा स दूरतः । संमितैः सचिवैः सार्धं तदंतिकमुपाद्रवत्

ततः सऽर्बुदमासाद्य दूरतः परिवेष्ट्य तत्; संमितैः सचिवैः सार्धं तदन्तिकमुपाद्रवत्।

Verse 105

ध्यानस्थां वीक्ष्य तां देवीं कन्दर्पशरपीडितः । ततोऽब्रवीत्स तां वाक्यं विनयेन समन्वितः

ध्यानस्थां तां देवीं दृष्ट्वा कन्दर्पशरपीडितः; ततो विनयसंयुक्तैर्वाक्यैस्तामभ्यभाषत।

Verse 106

श्रुत्वा तवेदृशं रूपमहं प्राप्तो वरानने । गांधर्वेण विवाहेन तस्माद्वरय मां द्रुतम्

श्रुत्वा तवेदृशं रूपं प्राप्तोऽहं वरानने; गांधर्वेण विवाहेन तस्माद्वरय मां द्रुतम्।

Verse 107

षष्टिभार्यासहस्राणि मम संति शुचिस्मिते । कृत्वा मां दर्पितं कांतं तासां त्वं स्वामिनी भव

षष्टिभार्यासहस्राणि मम सन्ति शुचिस्मिते; मां दर्पितं कृत्वा कान्तं तासां त्वं स्वामिनी भव।

Verse 108

अनर्हं ते तपो बाले भुंक्ष्व भोगान्यथेप्सितान् । त्रैलोक्यस्वामिनी भूत्वा मया सार्धमहर्निशम्

अनर्हं ते तपो बाले; भुङ्क्ष्व भोगान् यथेप्सितान्। त्रैलोक्यस्वामिनी भूत्वा मया सार्धम् अहर्निशम् वस॥

Verse 109

एवमुक्ताऽपि सा तेन नोत्तरं प्रत्यभाषत । ततः कामसमाविष्टस्तदंतिकमुपाययौ

एवमुक्ताऽपि सा तेन नोत्तरं प्रत्यभाषत। ततः कामसमाविष्टस् तदन्तिकम् उपाययौ॥

Verse 110

ततस्तं लोलुपं दृष्ट्वा सा देवी कोपसंयुता । अस्मरद्वाहनं सिंहं समायातः स साऽरुहत्

ततस्तं लोलुपं दृष्ट्वा सा देवी कोपसंयुता। अस्मरद्वाहनं सिंहं समायातः स साऽरुहत्॥

Verse 111

अब्रवीत्परुषं वाक्यं गच्छगच्छेति चासकृत् । नो चेत्त्वां च वधिष्यामि स्थानेऽस्मिन्दानवाधम

अब्रवीत् परुषं वाक्यं गच्छ गच्छेति चासकृत्। नो चेत् त्वां च वधिष्यामि स्थानेऽस्मिन् दानवाधम॥

Verse 112

अथाऽसौ सचिवैः सार्द्धं समंतात्पर्यवेष्टयत् । प्रग्रहार्थं तु तां देवीं कामबाणप्रपीडितः

अथाऽसौ सचिवैः सार्द्धं समन्तात् पर्यवेष्टयत्। प्रग्रहार्थं तु तां देवीं कामबाणप्रपीडितः॥

Verse 113

ततो जहास सा देवी सशब्दं परमेश्वरी । तस्मादहर्निशं सार्द्धं निष्क्रांता पुरुषा घनाः

ततो सा परमेश्वरी देवी सशब्दं जहास। तस्माद् हर्निशं सार्धं घनाः पुरुषसमूहा निष्क्रान्ताः॥

Verse 114

सुसन्नद्धाः सशस्त्राश्च रोषेण महताऽन्विताः । ततस्तानब्रवीद्देवी पापोऽयं वध्यतामिति

सुसन्नद्धाः सशस्त्राश्च महता रोषेण समन्विताः। ततः देवी तानब्रवीत्—पापोऽयं वध्यतामिति॥

Verse 115

ततस्ते सहिताः सर्वे महिषं समुपाद्रवन् । तिष्ठतिष्ठेति जल्पन्तो मुंचन्तोऽस्त्रणि भूरिशः

ततः ते सर्वे सहिताः महिषं समुपाद्रवन्। ‘तिष्ठ तिष्ठ’ इति जल्पन्तो भूरिशोऽस्त्राणि मुञ्चन्तः॥

Verse 116

ततः समभवद्युद्धं गणानां दानवैः सह । ततस्ते सचिवाः सर्वे वैवस्वतगृहं गताः

ततः गणानां दानवैः सह युद्धं समभवत्। ततः ते सचिवाः सर्वे वैवस्वतगृहं गताः॥

Verse 117

अथाऽसौ महिषो रुष्टः सचिवैर्विंनिपातितैः । स्वसैन्यमानयामास तस्मिन्पर्वतरोधसि

अथ स महिषः सचिवैर्विनिपातितैः रुष्टः। तस्मिन् पर्वतरोधसि स्वसैन्यमानयामास॥

Verse 118

रथप्रवरमारुह्य सारथिं समभाषत । नय मां सारथे तूर्णं यत्र साऽस्ते व्यवस्थिता

रथप्रवरमारुह्य स सारथिं समभाषत— “सारथे, तूर्णं मां नय यत्र सा व्यवस्थिताऽस्ति।”

Verse 119

हत्वैनामद्य यास्यामि पारं रोषस्य दुस्तरम् । एवमुक्तस्ततो राजन्प्रेरयामास सारथिः

“अद्यैनां हत्वा रोषस्य दुस्तरं पारं यास्यामि।” इत्युक्ते, राजन्, ततः सारथिः रथं प्रचोदयामास।

Verse 120

रथं तेनैव मार्गेण यत्र सा तिष्ठते ध्रुवम् । एतस्मिन्नेव काले तु तत्रोत्पाताः सुदारुणाः

स तेनैव मार्गेण रथं निनाय यत्र सा ध्रुवं तिष्ठति; एतस्मिन्नेव काले तत्रोत्पाताः सुदारुणा अभवन्।

Verse 121

बहवस्तेन मार्गेण येनासौ प्रस्थितो नृप । सम्मुखः प्रववौ वातो रूक्षः कर्करसंयुतः

बहव उत्पाता मार्गेऽस्मिन् येनासौ प्रस्थितो नृप; सम्मुखं प्रववौ वातो रूक्षः कर्करसंयुतः।

Verse 122

पपात महती चोल्का निहत्य रविमंडलम् । अपसव्यं मृगाश्चक्रुस्तस्य मार्गे नृपोत्तम

महती चोल्का पपात रविमण्डलं निहत्येव; अपसव्यं मृगाश्चक्रुस्तस्य मार्गे नृपोत्तम।

Verse 123

उपविष्टास्तथा वांता बहुमूत्रं प्रसुस्रुवुः । रथध्वजे समाविष्टो गृध्रः शब्दमथाकरोत्

उपविष्टाः तत्रैव ते वान्त्वा बहुमूत्रं प्रसुस्रुवुः। रथध्वजे समारूढो गृध्रः शब्दं तदा व्याहरत्॥

Verse 124

स तान्सर्वाननादृत्य महोत्पातान्सुदारुणान् । प्रययौ सम्मुखस्तस्या देव्याः कोपपरायणः

स तान् सर्वान् महोत्पातान् सुदारुणान् अनादृत्य। देव्याः सम्मुखम् अभ्येत्य कोपपरायणोऽभवत्॥

Verse 125

विमुंचंश्च शरान्नादांस्तिष्ठतिष्ठेति च ब्रुवन् । न कश्चिद्दृश्यते तत्र तेषां मध्ये नृपोत्तम

शरान् विमुञ्चन् नादांश्च कुर्वन् ‘तिष्ठ तिष्ठ’ इति ब्रुवन्। तत्र कश्चिद् न दृश्यते तेषां मध्ये नृपोत्तमः॥

Verse 126

महिषं रोषसंयुक्तं यो वारयति संगरे । तेन हत्वा गणगणान्कृतं रुधिरकर्दमम्

रोषसंयुक्तं महिषं संगरे कः वारयितुं क्षमः। तेन गणगणान् हत्वा रुधिरकर्दमं कृतम्॥

Verse 127

ततो देवी समासाद्य प्रोक्ता गर्वेण पार्थिव । न त्वया संगरो भीरु नूनं कर्तुं ममोचितः

ततो देवी समासाद्य गर्वेण पार्थिवं जगौ। ‘भीरो त्वं, नूनं मया सह संगरो न तवोचितः’॥

Verse 128

न च बालिशि मे वीर्यं न सौभाग्यं न वा धनम् । न करोषि हि तेन त्वं मम वाक्यं कथञ्चन

हे बालिश! न त्वं मम वीर्यं न सौभाग्यं न धनं च मन्यसे; तस्मात् त्वं मम वाक्यं कथञ्चन नानुवर्तसे।

Verse 129

नूनं तत्त्वेन जानामि अवलिप्तासि भामिनि । कुरुष्वाद्यापि मे वाक्यं भार्या भव मम प्रिया

नूनं तत्त्वेन जानामि—अवलिप्तासि भामिनि; कुरुष्वाद्यापि मे वाक्यं, भार्या भव मम प्रिये।

Verse 130

स्त्रियं त्वां नोत्सहे हंतुं पौरुषे च व्यवस्थितः । असकृन्निर्जितः संख्ये मया शक्रः सुरैः सह

स्त्रीत्वात् त्वां नोत्सहे हन्तुं, पौरुषे च व्यवस्थितः; असकृच्छक्रः सुरैः सार्धं मया संख्ये निर्‍ജितः।

Verse 131

त्रैलोक्ये नास्ति मत्तुल्यः पुमान्कश्चिच्च बालिशि । एवमुक्ता ततो देवी कोपेन महताऽन्विता

त्रैलोक्ये नास्ति मत्तुल्यः पुमान् कश्चिद् रे बालिशि; एवमुक्ता ततो देवी कोपेन महताऽନ्विता।

Verse 132

प्रगृह्य सशरं चापं वाक्यमेतदुवाच ह । नालापो युज्यते पाप कर्तुं सह मम त्वया

सशरं चापं प्रगृह्य सा वाक्यमेतदुवाच ह—नालापो युज्यते पाप, मया सह तव; कर्मैव युज्यते।

Verse 133

कुमार्याः कामयुक्तेन तथापि शृणु मे वचः । न त्वया निर्जितः शक्रः स्ववीर्येण रणाजिरे

कुमार्याः कामवशेनापि त्वं प्रवृत्तोऽसि, तथापि मम वचनं शृणु। न त्वया स्ववीर्येण रणाङ्गणे शक्रो निर्जितः।

Verse 134

पितामह वरं देवा मन्यंते दानवाधम । गौरवात्तस्य तेन त्वमात्मानं मन्यसेऽधिकम्

हे दानवाधम! देवा पितामहं वरं मन्यन्ते; तस्य गौरवात् त्वमप्यात्मानमधिकं मन्यसे।

Verse 135

मुक्त्वैकां कामिनीं पाप त्वं कृतः पद्मयोनिना । अवध्यः सर्वसत्त्वानां पुंसः जातौ धरातले

हे पाप! एकां कामिनीं मुक्त्वा पद्मयोनिना त्वं कृतोऽसि—धरातले मनुष्यजातौ सर्वसत्त्वानामवध्यः।

Verse 136

पितामहवरः सोऽत्र जयशीलोऽसि दानव । यदि ते पौरुषं चास्ति तच्छीघ्रं संप्रदर्शय

अत्र पितामहवरः स्थितः; त्वं जयशीलोऽसि दानव। यदि ते पौरुषं विद्यते, तत्क्षिप्रं प्रदर्शय।

Verse 137

एषा त्वामिषुभिस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् । एवमुक्त्वा ततो देवी शरानष्टौ मुमोच ह

एषा त्वामिषुभिस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम् इति। एवमुक्त्वा देवी ततः शरानष्टौ मुमोच ह।

Verse 138

चतुर्भिश्चतुरो वाहाननयद्यमसादनम् । सारथेश्च शिरः कायाच्छरेणैकेन चाक्षिपत्

चतुर्भिश्चतुरो वाहाननयद्यमसादनम् । सारथेश्च शिरः कायाच्छरेणैकेन चाक्षिपत्

Verse 139

ध्वजं चिच्छेद चैकेन ततोऽन्येन हृदि क्षतः । स गात्रविद्धो व्यथितो ध्वजयष्टिं समाश्रितः

ध्वजं चिच्छेद चैकेन ततोऽन्येन हृदि क्षतः । स गात्रविद्धो व्यथितो ध्वजयष्टिं समाश्रितः

Verse 140

मूर्छया सहितो राजन्किंचित्कालमधोमुखः । ततः स चेतनो भूत्वा मुमोच निशिताञ्छरान्

मूर्छया सहितो राजन्किंचित्कालमधोमुखः । ततः स चेतनो भूत्वा मुमोच निशिताञ्छरान्

Verse 141

देवी सखीसमायुक्ता सर्वदेशेष्वताडयत् । ततः क्षुरप्रबाणेन धनुस्तस्य द्विधाऽकरोत्

देवी सखीसमायुक्ता सर्वदेशेष्वताडयत् । ततः क्षुरप्रबाणेन धनुस्तस्य द्विधाऽकरोत्

Verse 142

छिन्नधन्वा ततो दैत्यश्चर्मखङ्गसमन्वितः । विद्राव्य सहसा देवीं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्

छिन्नधन्वा ततो दैत्यश्चर्मखङ्गसमन्वितः । विद्राव्य सहसा देवीं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्

Verse 143

तस्य चापततस्तूर्णं खड्गं द्वाभ्यां ह्यकृन्तयत् । शराभ्यामर्धबाणेन प्रहस्य प्रासमेव च

स तु तस्य तूर्णमापततः खड्गं द्वाभ्यां शराभ्यां छित्त्वा, प्रहसन्ती शराभ्यामर्धबाणेन च तस्य प्रासमपि निपातयामास।

Verse 144

विशस्त्रो विरथो राजन्स तदा दानवाधमः । ततोऽस्मरच्छरान्भूप शस्त्राणि विविधानि च

राजन्, तदा स दानवाधमः विशस्त्रो विरथश्चाभवत्; ततः, भूप, स शरान् नानाविधानि शस्त्राणि च स्मरन् मनसि चिन्तयामास।

Verse 145

ब्रह्मास्त्रं मनसि ध्यायंस्तृणं तस्यै मुमोच सः । मुक्तेनास्त्रेण तस्मिंस्तु धूमवर्तिर्व्यजायत

स ब्रह्मास्त्रं मनसा ध्यायन् तृणमिव तस्यै मुमोच; तस्मिन् मुक्तेऽस्त्रे तु धूमवर्तिर्भ्रमरीव व्यजायत।

Verse 146

एतस्मिन्नेव काले तु स ब्रह्मास्ते दिवौकसः । परं भयमनुप्राप्ता दृष्ट्वा तस्य पराक्रमम्

एतस्मिन्नेव काले दिवौकसः सह ब्रह्मणा तस्य पराक्रमं दृष्ट्वा परं भयमनुप्राप्ताः।

Verse 147

ततो देवी क्षणं ध्यात्वा तदस्त्रं पार्थिवोत्तम । ब्रह्मास्त्रेणाहनत्तूर्णं ततो व्यर्थं व्यजायत

ततो देवी क्षणं ध्यात्वा, पार्थिवोत्तम, तदस्त्रं ब्रह्मास्त्रेण तूर्णमहनत्; ततः तद्व्यर्थं व्यजायत।

Verse 148

ब्रह्मास्त्रे विफले जाते ह्याग्नेयं दानवोत्तमः । प्रेषयामास तां क्रुद्धो ह्यहनद्वारुणेन सा

ब्रह्मास्त्रे विफले जाते दानवोत्तमः क्रुद्धः अग्नेयमस्त्रं प्रेषयामास; सा तु वारुणेनास्त्रेण तदस्त्रं निहत्यापातयत्।

Verse 149

एवं नानाप्रकाराणि तेन मुक्तानि सा तदा । अस्त्राणि विफलान्येव चक्रे देवी सहस्रशः

एवं तेन तदा मुक्तानि नानाविधान्यस्त्राणि देवी सहस्रशः विफलान्येव चकार।

Verse 150

एवं निःशेषितास्त्रोऽसौ दानवो बलवत्तरः । चकार परमां मायां दिव्यैरस्त्रैः सुरेश्वरी

एवं निःशेषितास्त्रोऽसौ बलवत्तरः दानवः; सुरेश्वरी तु दिव्यैरस्त्रैः समर्थितां परमां मायां चकार।

Verse 151

व्यक्षिपच्च महाकायं महिषं पर्वताकृतिम् । दीर्घतीक्ष्णविषाणाभ्यां युक्तमंजनसंनिभम्

ततः सा देवी पर्वताकृतिं महाकायं महिषं व्यक्षिपत्—अंजनसंनिभं दीर्घतीक्ष्णविषाणाभ्यां युक्तम्।

Verse 152

सिंहस्कंधं च सा देवी ततस्तमध्यरोहत । खड्गेन तीक्ष्णेन शिरो देवी तस्य न्यकृंतत

ततः सा देवी सिंहस्कन्धा तं महिषं समधिरोहति; तीक्ष्णखड्गेन तस्य शिरो देवी न्यकृन्तत्।

Verse 153

शूलेन भेदयामास पृष्ठदेशे सुरेश्वरी । ततः कलेवरात्तस्मान्निश्चक्राम महान्पुमान्

शूलेन सुरेश्वरी पृष्ठदेशे तं भेदयामास । ततः तस्मात् कलेवरात् महान् पुमान् निश्चक्राम ॥

Verse 154

चर्मखड्गधरो रौद्रस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । तमप्येवं गृहीत्वा तत्केशपाशे सुरेश्वरी

चर्मखड्गधरो रौद्रः “तिष्ठ तिष्ठ” इति चाब्रवीत् । तमप्येवं सुरेश्वरी केशपाशे गृहीत्वा ॥

Verse 155

निस्त्रिंशेनाहनत्प्रोच्चैः स च प्राणैर्व्ययुज्यत । दानवः पार्थिवश्रेष्ठ पार्श्वे सिंहविदारिते

निस्त्रिंशेन प्रोच्चैः आहनत्, स च प्राणैर्व्ययुज्यत । दानवः, पार्थिवश्रेष्ठ, पार्श्वे सिंहविदारिते ॥

Verse 156

ततो जघान भूयोऽपि दानवान्सा रुषान्विता । हतशेषाश्च ये दैत्या निर्भिद्य धरणीतलम्

ततो सा रुषान्विता भूयोऽपि दानवान् जघान । हतशेषा ये दैत्या निर्भिद्य धरणीतलम् ॥

Verse 157

प्रविष्टा भयसंत्रस्ताः पातालं जीवितैषिणः । ततो देव गणाः सर्वे वसवो मरुतोऽश्विनौ

प्रविष्टा भयसंत्रस्ताः पातालं जीवितैषिणः । ततो देवगणाः सर्वे वसवो मरुतोऽश्विनौ ॥

Verse 158

विश्वेदेवास्तथा साध्या रुद्रा गुह्यककिन्नराः । आदित्याः शक्रसंयुक्ताः समेत्य परमेश्वरीम्

विश्वेदेवाः साध्याश्च रुद्राः गुह्यककिन्नराः । आदित्याः शक्रसहिताः समागत्य परमेश्वरीम् ॥

Verse 159

समंताद्दिव्यपुष्पैश्च तां देवीं समवाकिरन् । स्तुवंतो विविधैः स्तोत्रैर्नमंतो भक्तितत्पराः

समन्ताद्दिव्यपुष्पैस्तां देवीं समवाकिरन् । विविधैः स्तोत्रसङ्घैश्च स्तुवन्तो भक्तितत्पराः ॥

Verse 160

युक्तं कृतं महेशानि यद्धतः पापकृत्तमः । त्रैलोक्यं सकलं ध्वस्तं पापेनानेन सुंदरि

युक्तं कृतं महेशानि यद्धतः पापकृत्तमः । त्रैलोक्यं सकलं ध्वस्तं पापेनानेन सुन्दरि ॥

Verse 161

त्वया दत्तं पुना राज्यं वासवस्य त्रिविष्टपे । तस्माद्वरय भद्रं ते वरं यन्मनसीप्सितम् । सर्वे देवाः प्रसन्नास्ते प्रदास्यंति न संशयः

त्वया दत्तं पुनः राज्यं वासवस्य त्रिविष्टपे । तस्माद्वरय भद्रं ते वरं यन्मनसीप्सितम् । सर्वे देवाः प्रसन्नास्ते प्रदास्यन्ति न संशयः ॥

Verse 162

देव्युवाच । यदि देवाः प्रसन्ना मे यदि देयो वरो मम । आश्रमोऽत्रैव मे पुण्यो जायतां ख्यातिसंयुतः

देव्युवाच । यदि देवाः प्रसन्ना मे यदि देयो वरो मम । आश्रमोऽत्रैव मे पुण्यो जायतां ख्यातिसंयुतः ॥

Verse 163

अस्मिंश्चाहं सदा देवाः स्थास्यामि वरपर्वते

अस्मिन्नेव वरपर्वते, हे देवाः, अहं सदा नित्यं निवत्स्यामि।

Verse 164

रूपेणानेन देवेशि ये त्वां द्रक्ष्यंति मानवाः । आश्रमेऽत्र महापुण्ये ते यास्यंति परां गतिम्

देवेशि, अत्र महापुण्येऽस्मिन्नाश्रमे ये मानवाः त्वां अनेनैव रूपेण द्रक्ष्यन्ति, ते परां गतिं यास्यन्ति।

Verse 165

ब्रह्मज्ञानसमायुक्तास्ते भविष्यंति मानवाः

ते मानवाः ब्रह्मज्ञानसमायुक्ता भविष्यन्ति।

Verse 166

यस्माच्चंडं कृतं कर्म त्वया दानवसूदनात् । तस्मात्त्वं चंडिकानाम लोके ख्यातिं गमिष्यसि

यतः त्वया दानवसूदनात् चण्डं कर्म कृतम्, तस्मात् त्वं लोके ‘चण्डिका’ इति नाम्ना ख्यातिं गमिष्यसि।

Verse 167

तव नाम्ना तथा ख्यात आश्रमोऽयं भविष्यति

तव नाम्ना एव अयम् आश्रमः अपि तथा ख्यातः भविष्यति।

Verse 168

येऽत्र कृष्ण चतुर्द्दश्यामाश्विने मासि शोभने पिंडदानं करिष्यंति स्नानं कृत्वा समाहिताः

येऽत्र कृष्णचतुर्दश्याम् आश्विनमासि शोभने स्नानं कृत्वा समाहिताः पिण्डदानं करिष्यन्ति।

Verse 169

गयाश्राद्धफलं कृत्यं तेषां देवि भविष्यति त्वद्दर्शनात्तथा मुक्तिः पातकस्य भविष्यति

गयाश्राद्धफलं कृत्यं तेषां देवि भविष्यति। त्वद्दर्शनात् तथा पातकमुक्तिर्भविष्यति॥

Verse 170

कृष्ण उवाच । एकरात्रिं भविष्यंति येऽत्र श्रद्धासमन्विताः । उपवासपरास्तेषां पापं यास्यति संक्षयम्

कृष्ण उवाच। एकरात्रिं येऽत्र श्रद्धासमन्विताः उपवासपराः तेषां पापं संक्षयं यास्यति॥

Verse 171

पुत्रहीनश्च यो मर्त्यो नारी वापि समाहिता । तन्मनाः पिंडदानं वै तथा स्नानं करिष्यति । अपुत्रो लभते शीघ्रं सुपुत्रं नात्र संशयः

पुत्रहीनो यो मर्त्यो नारी वा समाहिता। तन्मनाः पिण्डदानं स्नानं च करिष्यति। अपुत्रो लभते शीघ्रं सुपुत्रं नात्र संशयः॥

Verse 172

इन्द्र उवाच । भ्रष्टराज्यो नृपो योऽत्र स्नानं दानं करिष्यति । सर्वशत्रुक्षयस्तस्य राज्यावाप्तिर्भविष्यति

इन्द्र उवाच। भ्रष्टराज्यो नृपो योऽत्र स्नानं दानं करिष्यति। सर्वशत्रुक्षयस्तस्य राज्यावाप्तिर्भविष्यति॥

Verse 173

अग्निरुवाच । अत्रागत्य शुचिः श्राद्धं यः करिष्यति मानवः । आत्मवित्तानुसारेण तस्य यज्ञफलं भवेत्

अग्निरुवाच—अत्रागत्य शुचिर्भूत्वा यः कश्चिन्मानवः स्ववित्तानुसारेण श्राद्धं करिष्यति, तस्य यज्ञफलप्राप्तिर्भवेत्।

Verse 174

यम उवाच । अत्र स्नात्वा तिलान्यस्तु ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यति । अल्पमृत्युभयं तस्य न कदाचिद्भविष्यति

यम उवाच—अत्र स्नात्वा यः कश्चिद् ब्राह्मणेभ्यस्तिलान् प्रदास्यति, तस्याल्पमृत्युभयं कदाचिन्न भवेत्।

Verse 175

राक्षसा ऊचुः । पिंडदानं नरा येऽत्र करिष्यंति तवाऽश्रमे । प्रेतोत्थं न भयं तस्य देवि क्वापि भविष्यति

राक्षसा ऊचुः—देवि, ये नरा अत्र तवाश्रमे पिण्डदानं करिष्यन्ति, तेषां प्रेतोत्थं भयं क्वापि न भविष्यति।

Verse 176

वरुण उवाच । स्नानार्थं ब्राह्मणेंद्राणां योऽत्र तोयं प्रदास्यति । विमलस्तु सदा भावि इह लोके परत्र च

वरुण उवाच—अत्र यो ब्राह्मणेन्द्राणां स्नानार्थं तोयं प्रदास्यति, स इह लोके परत्र च सदा विमलः भवेत्।

Verse 177

वायुरुवाच । विलेपनानि शुभ्राणि सुगंधानि विशेषतः । योत्र दास्यति विप्रेभ्यो नीरोगः स भविष्यति

वायुरुवाच—शुभ्राणि सुगन्धानि च विशेषतो विलेपनानि योऽत्र विप्रेभ्यो दास्यति, स नीरोगो भविष्यति।

Verse 178

धनद उवाच । योऽत्र वित्तं यथाशक्त्या ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यति । न भविष्यति लोके स वित्तहीनः कथंचन

धनद उवाच—योऽत्र यथाशक्ति ब्राह्मणेभ्यो वित्तं दास्यति, स लोके कदाचन वित्तहीनो न भविष्यति।

Verse 179

ईश्वर उवाच । योऽत्र व्रतपरो भूत्वा चातुर्मास्यं वसिष्यति । इह लोके परे चैव तस्य भावि सदा सुखम्

ईश्वर उवाच—योऽत्र व्रतपरः सन् चातुर्मास्यं वत्स्यति, तस्येह परत्र च सदा सुखं भावि।

Verse 180

वसव ऊचुः । त्रिरात्रं यो नरः सम्यगुपवासं करिष्यति । आजन्ममरणात्पापान्मुक्तः स च भविष्यति

वसव ऊचुः—यो नरः सम्यक् त्रिरात्रोपवासं करिष्यति, स आजन्ममरणात् पापेभ्यः मुक्तो भविष्यति।

Verse 181

आदित्य उवाच । अत्राश्रमपदे पुण्ये ये नरा भक्तिसंयुताः । छत्रोपानत्प्रदातारस्तेषां लोकाः सनातनाः

आदित्य उवाच—अत्र पुण्ये आश्रमपदे ये नरा भक्तिसंयुताः छत्रोपानत्प्रदातारः, तेषां लोकाः सनातनाः।

Verse 182

अश्विनावूचतुः । मिष्टान्नं श्रद्धयोपेतो ब्राह्मणाय प्रदास्यति । योऽत्र तस्य परा प्रीतिर्भविष्यत्यविनाशिनी १

अश्विनावूचतुः—योऽत्र श्रद्धयोपेतो ब्राह्मणाय मिष्टान्नं प्रदास्यति, तस्याविनाशिनी परा प्रीतिर्भविष्यति।

Verse 183

तीर्थान्यूचुः । अद्यप्रभृति सर्वेषां तीर्थानामिह संस्थितिः । भविष्यति विशेषेण ह्याश्रमे लोकविश्रुते

तीर्थान्यूचुः—अद्यप्रभृति सर्वेषां तीर्थानामिहैव संस्थितिर्भविष्यति, विशेषेण लोकविश्रुतेऽस्मिन्नाश्रमे।

Verse 185

गंधर्वा ऊचुः । गीतवाद्यानि यश्चात्र प्रकरिष्यति मानवः । सप्तजन्मांतराण्येव रूपवान्स भविष्यति

गन्धर्वा ऊचुः—योऽत्र मानवो गीतवाद्यानि प्रकरिष्यति, स सप्तजन्मान्तराण्येव रूपवान् तेजस्वी भविष्यति।

Verse 186

ऋषय ऊचुः । आश्रमेऽस्मिंस्त्रिरात्रं य उपवासं करिष्यति । चांद्रायणसहस्रस्य फलं तस्य भविष्यति

ऋषय ऊचुः—योऽस्मिन्नाश्रमे त्रिरात्रं उपवासं करिष्यति, तस्य चान्द्रायणसहस्रस्य फलं भविष्यति।

Verse 187

पुलस्त्य उवाच । एवं सर्वे वरान्दत्त्वा देव्यै देवा नृपोत्तम । तदाज्ञया दिवं जग्मुर्देवी तत्रैव संस्थिता

पुलस्त्य उवाच—एवं सर्वे देवा देव्यै वरान् दत्त्वा, नृपोत्तम, तदाज्ञया दिवं जग्मुः; देवी तत्रैव संस्थिता।

Verse 188

अथ मर्त्त्या दिवं जग्मुर्दृष्ट्वा देवीं तदाश्रमे । अनायासेन संपूर्णास्ततो मर्त्यैस्त्रिविष्टपः

अथ मर्त्याः तदाश्रमे देवीं दृष्ट्वा दिवं जग्मुः; अनायासेन ततो मर्त्यैस्त्रिविष्टपः संपूर्णोऽभवत्।

Verse 189

अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टा धरातले । धर्मक्रियास्तथा चान्या मुक्त्वा देव्याः प्रपूजनम्

अग्निष्टोमादयः सर्वाः क्रियाः धरातले नष्टाः, तथा अन्याः सर्वा धर्मक्रियाश्च; देव्याः प्रपूजनं विना न किञ्चिदवशिष्टम्।

Verse 190

ततो भीतः सहस्राक्षः संमंत्र्य गुरुणा सह । आह्वयामास वेगेन कामं क्रोधं भयं मदम्

ततः भीतः सहस्राक्षः गुरुणा सह संमन्त्र्य, वेगेन कामं क्रोधं भयं मदं च समाह्वयत्।

Verse 191

व्यामोहं गृहपुत्रोत्थं तृष्णामायासमन्वितम् । गत्वा यूयं द्रुतं मर्त्ये स्थातुकामान्नरान्स्त्रियः

गृहपुत्रोत्थव्यामोहं तृष्णामायाससंयुतम् आदाय, यूयं द्रुतं मर्त्यलोके गत्वा स्थातुकामान् नरान् स्त्रियश्च गृह्णीत।

Verse 192

चंडिकायतने पुण्ये सेवध्वं हि ममाज्ञया । विशेषेणाश्विने मासि कृष्णपक्षेंऽत्यवासरे

ममाज्ञया पुण्ये चण्डिकायतने यूयं सेवध्वम्; विशेषेणाश्विनमासि कृष्णपक्षस्य अन्त्यवासरे।

Verse 193

एवमुक्तास्ततः सर्वे कामाद्यास्ते द्रुतं ययुः । मर्त्यलोके महाराज रक्षां चक्रुश्च सर्वशः

एवमुक्ताः ततः सर्वे कामादयः द्रुतं ययुः; मर्त्यलोके महाराज सर्वतः रक्षां चक्रुः।

Verse 194

एवं ज्ञात्वा द्रुतं गच्छ तत्र पार्थिवसत्तम । यदीच्छसि परं श्रेय इह लोके परत्र च

एवं विदित्वा शीघ्रं गच्छ तत्र, पार्थिवसत्तम। यदि इच्छसि परं श्रेयः, इह लोके परत्र च॥

Verse 195

यो याति चंडिकां द्रष्टुमबुर्दं प्रति पार्थिव । नृत्यंति पितरस्तस्य गर्जंति च पितामहाः

यो याति चण्डिकां द्रष्टुमर्बुदं प्रति पार्थिव। नृत्यन्ति पितरस्तस्य गर्जन्ति च पितामहाः॥

Verse 196

तारयिष्यति नः सर्वान्स पुत्रो य इहाश्रमे । चंडिकायाः प्रगत्वाऽथ कुर्याच्छ्राद्धं समाहितः

तारयिष्यति नः सर्वान् स पुत्रो य इहाश्रमे। चण्डिकायाः प्रगत्वाऽथ कुर्याच्छ्राद्धं समाहितः॥

Verse 197

एकया लभ्यते राज्यं स्वर्गश्चैव द्वितीयया । तृतीयया भवेन्मोक्षो यात्रया तत्र पार्थिव

एकया लभ्यते राज्यं स्वर्गश्चैव द्वितीयया। तृतीयया भवेन्मोक्षो यात्रया तत्र पार्थिव॥

Verse 198

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यात्रां तत्र समाचरेत् । अर्बुदे पर्वतश्रेष्ठे सर्वतीर्थमये शुभे

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन यात्रां तत्र समाचरेत्। अर्बुदे पर्वतश्रेष्ठे सर्वतीर्थमये शुभे॥

Verse 200

पुनंत्येवान्यतीर्थानि स्नानदानैरसंशयम् । अर्बुदालोकनादेव विपाप्मा तत्र जायते

अन्यानि तीर्थानि स्नानदानादिभिः निःसन्देहं पुनन्ति; अर्बुदस्य तु केवलदर्शनादेव तत्र जनो विपाप्मा जायते।

Verse 201

यः शृणोति सदाख्यानमेत च्छ्रद्धासमन्वितः । स प्राप्नोति नरश्रेष्ठ कामान्मनसि वांछितान्

यः श्रद्धासमन्वितः एतत् सदाख्यानं शृणोति, स नरश्रेष्ठ मनसि वाञ्छितान् कामान् प्राप्नोति।

Verse 202

यस्यैतत्तिष्ठते गेहे लिखितं पुस्तकं नृप । तस्यापि वांछिताः कामाः संपद्यते दिनेदिने

नृप, यस्य गेहे एतत् लिखितं पुस्तकं तिष्ठति, तस्य वाञ्छिताः कामाः अपि दिनेदिने संपद्यन्ते।

Verse 203

पठति श्रद्धयोपेतो यो वा भूमिपते नरः । सोऽपि यात्राफलं राजंल्लभते पुरुषोत्तमः

भूमिपते, यो नरः श्रद्धयोपेतः एतत् पठति, स अपि राजन् यात्राफलं लभते; स पुरुषोत्तमः।