Adhyaya 24

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ गुहामध्यनिवासिनी । देवी कात्यायनी यत्र शुंभदानवनाशिनी

पुलस्त्य उवाच—ततः, हे नृपश्रेष्ठ, गुहामध्यनिवासिनीं यत्र देवी कात्यायनी शुम्भदानवनाशिनी, तत्र गच्छेत्।

Verse 2

शुंभोनाम महादैत्यः पुराऽसीत्पृथिवीतले । तेन सर्वं जगद्व्याप्तं जित्वा देवान्रणाजिरे

पुरा पृथिवीतले ‘शुम्भ’ इति नाम्ना महादैत्योऽभवत्। स रणाजिरे देवान् जित्वा सर्वं जगद्व्याप्याध्यतिष्ठत्।

Verse 3

स शंकरवराद्दैत्यो देवदानवरक्षसाम् । अवध्यो योषितं मुक्त्वा सर्वेषां प्राणिनां भुवि

स दैत्यः शंकरवरप्रभावात् देवदानवरक्षसां तथा भुवि सर्वप्राणिनामपि, योषितं विना, अवध्योऽभवत्।

Verse 4

ततो देवगणाः सर्वे गत्वाऽर्बुदमथाचलम् । तपस्तेपुर्वधार्थाय शुंभस्य जगतीपते । देवीमाराधयामासुर्व्यक्तरूपां सुरेश्वरीम्

ततः सर्वे देवगणाः शुंभस्य जगतीपतेर्वधार्थम् अर्बुदाचलं गत्वा तपः चक्रुः, व्यक्तरूपां सुरेश्वरीं देवीं च समाराधयामासुः।

Verse 5

अथ तेषां प्रसन्ना सा दृष्टिगोचरमागता । अब्रवीद्वरदास्मीति ब्रूत किं करवाणि च

अथ सा तेषां प्रसन्ना दृष्टिगोचरमागता, उवाच—‘वरदा अस्मि; ब्रूत, किं करवाणि?’

Verse 6

देवा ऊचुः । सर्वं नोऽपहृतं देवि शुंभेन सुदुरात्मना । तं निषूदय कल्याणि सोवध्योन्यैः सदा रणे

देवा ऊचुः—देवि, शुंभेन सुदुरात्मना अस्माकं सर्वमपहृतम्; कल्याणि, तं निषूदय, स अन्यैः सदा रणेऽवध्यः।

Verse 7

त्वया संरक्षिता देवि पुरा बाष्कलितो वयम्

देवि, त्वया पुरा वयं बाष्कलिता अपि संरक्षिताः।

Verse 9

स तया याचिते युद्धे ज्ञात्वा तां योषितं नृप । अवज्ञाय ततो दैत्यः प्रेषयामास दानवान्

स तया याचिते युद्धे ज्ञात्वा तां योषितं नृप । अवज्ञाय ततो दैत्यः प्रेषयामास दानवान्

Verse 10

जीवग्राहेण दुष्टेयं गृह्यतां परुषस्वना । क्रियतां दारुणो दंडो मम वाक्यान्न संशयः

जीवग्राहेण दुष्टेयं गृह्यतां परुषस्वना । क्रियतां दारुणो दंडो मम वाक्यान्न संशयः

Verse 11

अथ तस्य समादेशाद्दानवास्तां ततो द्रुतम् । गत्वा निर्भर्त्सयामासुर्वेष्टयित्वा दिशो दश

अथ तस्य समादेशाद्दानवास्तां ततो द्रुतम् । गत्वा निर्भर्त्सयामासुर्वेष्टयित्वा दिशो दश

Verse 12

ततोऽवलोकनाद्दैत्यास्तया ते भस्मसात्कृताः । ततः शुंभः प्रकुपितः स्वयमेव समाययौ

ततोऽवलोकनाद्दैत्यास्तया ते भस्मसात्कृताः । ततः शुंभः प्रकुपितः स्वयमेव समाययौ

Verse 13

अब्रवीत्तिष्ठतिष्ठेति खङ्गमुद्यम्य भीषणः । सोऽपिदेव्या महाराज तथा चैवावलोकितः

अब्रवीत्तिष्ठतिष्ठेति खङ्गमुद्यम्य भीषणः । सोऽपिदेव्या महाराज तथा चैवावलोकितः

Verse 14

अभवद्भस्मसात्सद्यः पतंग इव पावकम् । हते तस्मिंस्ततो दैत्याः शेषाः पार्थिवसत्तम । भित्त्वा रसातलं जग्मुः पातालं भयसंयुताः

स सद्य एव भस्मसादभवत्, पतङ्ग इव पावके। तस्मिन् हते ततः शिष्टा दैत्याः, हे पार्थिवसत्तम, रसातलं भित्त्वा भयसंयुताः पातालं जग्मुः।

Verse 15

ततो देवगणाः सर्वे तुष्टुवुस्तां सुरेश्वरीम् । अब्रुवंश्च वरं ब्रूहि यत्ते मनसि वर्त्तते

ततः सर्वे देवगणाः तां सुरेश्वरीं तुष्टुवुः। ऊचुश्च—वरं ब्रूहि, यत्ते मनसि वर्तते।

Verse 16

देव्युवाच । तत्रैव पर्वते स्थास्ये ह्यर्बुदेऽहं सुरोत्तमाः । अभीष्टः पर्वतोऽस्माकं सं सदाऽर्बुदसंज्ञितः

देव्युवाच—तत्रैव पर्वतेऽर्बुदेऽहं स्थास्ये, हे सुरोत्तमाः। अयं पर्वतोऽस्माकं अभीष्टः, सदा ‘अर्बुद’ इति संज्ञितो भविष्यति।

Verse 17

देवा ऊचुः । तत्रस्थां त्वां समालोक्य मर्त्त्या यांति त्रिविष्टपम् । विना यज्ञैस्तथा दानैः स्वर्गः संकीर्णतां गतः । नान्यत्कारणमस्तीह निषेधस्य सुरेश्वरि

देवा ऊचुः—तत्रस्थां त्वां समालोक्य मर्त्याः त्रिविष्टपं यान्ति, विना यज्ञैस्तथा दानैः। स्वर्गः संकीर्णतां गतः; निषेधस्येह नान्यत्कारणमस्ति, हे सुरेश्वरि।

Verse 19

देवा ऊचुः । यद्येवं देवि तेऽभीष्टमेवं कुरु शुचिस्मिते । वयं त्वां तत्र द्रक्ष्यामः शुक्लाष्टम्यां सदा शुचेः

देवा ऊचुः—यद्येवं देवि तेऽभीष्टम्, एवं कुरु शुचिस्मिते। वयं त्वां तत्र द्रक्ष्यामः शुक्लाष्टम्यां सदा, हे शुचि।

Verse 20

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ताः सुरा देव्या प्रहृष्टास्त्रिदिवं ययुः । सापि देवी गिरौ तत्र गत्वा चैवार्बुदे नृप

पुलस्त्य उवाच—देव्याः एवमुक्ताः सुराः प्रहृष्टाः त्रिदिवं ययुः। सा अपि देवी तत्र गिरौ गत्वा, हे नृप, अर्बुदे न्यवसत्॥

Verse 21

गुहामध्यं समासाद्य नित्यं जगद्धिताय वै । विविक्ते न्यवसत्प्रीता दुर्ल्लभा सुरमानवैः

गुहामध्यं समासाद्य सा नित्यं जगद्धिताय वै। विविक्ते प्रीतमनाः न्यवसत्, सुरमानवैर्दुर्लभा॥

Verse 22

यस्तां पश्यति राजेन्द्र शुक्लाष्टम्यां समाहितः । अभीष्टं स सदाप्नोति यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

यस्तां पश्यति राजेन्द्र शुक्लाष्टम्यां समाहितः। अभीष्टं स सदाप्नोति यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्॥

Verse 24

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्विंशोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे ‘कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम चतुर्विंशोऽध्यायः समाप्तः॥