Adhyaya 94

Verse 1

सूत उवाच । तथान्या लोहयष्टिस्तु तस्मिन्क्षेत्रेऽतिशोभना । मुक्ता परशुरामेण भंक्त्वा निजकुठारकम्

सूत उवाच—तथैव तस्मिन्क्षेत्रेऽतिशोभना अन्यापि लोहयष्टिः विद्यते। परशुरामेण निजकुठारं भङ्क्त्वा सा लोहयष्टिः प्रतिष्ठापिता।

Verse 2

तां दृष्ट्वा मानवः सम्यगुपवासपरायणः । मुच्यते हि स्वकात्पापात्तत्क्षणाद्विजसत्तमाः

तां दृष्ट्वा मानवः सम्यगुपवासपरायणः। स्वकीयात् पापात् तत्क्षणादेव मुच्यते, हे द्विजसत्तमाः।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कुतः परशुरामेण भंक्त्वा निजकुठारकम् । निर्मिता लोहयष्टिः सा तत्रोत्सृष्टा च सा कुतः

ऋषय ऊचुः—परशुरामेण निजकुठारं भङ्क्त्वा किमर्थं सा लोहयष्टिः निर्मिता? सा च तत्र कुतः कारणात् उत्सृष्टा?

Verse 4

सूत उवाच । यदा रामो ह्रदं कृत्वा तर्पयित्वा निजान्पितॄन् । गतामर्षो द्विजेन्द्राणां दत्त्वा यज्ञे वसुन्धराम्

सूत उवाच—यदा रामः ह्रदं कृत्वा निजान् पितॄन् तर्पयित्वा, द्विजेन्द्राणां प्रति अमर्षं त्यक्त्वा, यज्ञे वसुन्धरां दानरूपेण दत्तवान्।

Verse 5

ततः संप्रस्थितो हृष्टो धृत्वा मनसि सागरम् । स्नानार्थं तं समादाय कुठारं भास्करप्रभम्

ततः स हृष्टः संप्रस्थितः, मनसि सागरं निधाय। स्नानार्थं समादाय तं कुठारं भास्करप्रभं जगाम।

Verse 6

तदा स मुनिभिः प्रोक्तः सर्वैस्तत्क्षेत्रवासिभिः । वांछद्भिस्तु हितं तस्य सदा शमपरायणैः

तदा स सर्वैर्मुनिभिः तस्मिन्क्षेत्रनिवासिभिः । सदा शमपरायणैः तस्य हितमिच्छद्भिरिदं प्रोक्तः ॥

Verse 7

रामराम महाभाग यद्धारयसि पाणिना । शस्त्रं पूर्णे प्रतिज्ञोऽपि तन्न युक्तं भवेत्तव

राम राम महाभाग यद्धारयसि पाणिना । शस्त्रं पूर्णप्रतिज्ञोऽपि तन्न युक्तं भवेत्तव ॥

Verse 9

अनेन करसंस्थेन तव कोपः कथंचन । न यास्यति शरीरस्थस्तस्मादेनं परित्यज

अनेन करसंस्थेन तव कोपः कथंचन । न यास्यति शरीरस्थस्तस्मादेनं परित्यज ॥

Verse 12

यदि चैनं मया मुक्तं कुठारं च द्विजोत्तमाः । ग्रहीष्यति परः कश्चिन्मम वध्यो भविष्यति

यदि चैनं मया मुक्तं कुठारं च द्विजोत्तमाः । ग्रहीष्यति परः कश्चिन्मम वध्यो भविष्यति ॥

Verse 13

नापराधमिमं शक्तः सोढ़ुं चाहं कथंचन । अपि ब्राह्मणमुख्यस्य जनस्यान्यस्य का कथा

नापराधमिमं शक्तः सोढुं चाहं कथंचन । अपि ब्राह्मणमुख्यस्य जनस्यान्यस्य का कथा ॥

Verse 14

तथापि नास्ति ते शांतिर्मुक्तेऽप्यस्मिन्द्विजोत्तमाः । गृहीतेऽपि च युष्माभिस्तस्माद्रक्ष्यः प्रयत्नतः

तथापि, हे द्विजोत्तमाः, अस्य मोक्षणेऽपि युष्माकं शान्तिर्न भविष्यति। युष्माभिः गृहीतेऽपि तस्मादेतद् यत्नतः रक्षणीयम्॥

Verse 15

ब्राह्मणा ऊचुः । यद्येवं त्वं महाभाग रक्षार्थं संप्रयच्छसि । अस्माकं तत्र भंक्त्वाशु पिंडं कृत्वा समर्पय

ब्राह्मणा ऊचुः—यदि एवं, हे महाभाग, रक्षार्थं किञ्चिद् अस्मभ्यं संप्रयच्छसि, तर्हि तत्रैवाशु तत् भङ्क्त्वा पिण्डं कृत्वा अस्मभ्यं समर्पय॥

Verse 16

येन रक्षामहे सर्वे परमं यवमाश्रिताः । न च गृह्णाति वा कश्चिद्गते कालांतरेऽपि च

येन वयं सर्वे परमं यवम् आश्रिताः सन्तः रक्षामहे। तथा च कालान्तरगतेऽपि कश्चिदपि न तद् गृह्णीयात्॥

Verse 17

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा रामः शस्त्रभृतां वरः । चक्रे लोहमयीं यष्टिं तं भंक्त्वा स कुठारकम्

तेषां वचनं श्रुत्वा रामः शस्त्रभृतां वरः। स्वकुठारं भङ्क्त्वा लोहमयीं यष्टिं चकार॥

Verse 18

ततः स ब्राह्मणेंद्राणामर्पयामास सादरम् । रक्षार्थं भार्गवश्रेष्ठो विनयावनतः स्थितः

ततः भार्गवश्रेष्ठः स विनयावनतः स्थित्वा रक्षार्थं ब्राह्मणेन्द्राणां तां यष्टिं सादरम् अर्पयामास॥

Verse 19

ब्राह्मणा ऊचुः । लोहयष्टिमिमां राम त्वत्कुठारसमुद्भवाम् । वयं संरक्षयिष्यामः पूजयिष्याम एव हि

ब्राह्मणा ऊचुः—हे राम, त्वत्कुठारसमुद्भवामिमां लोहयष्टिं वयं संरक्षयिष्यामः, नूनं पूजयिष्याम एव।

Verse 20

यथा शक्तिमयी कीर्तिः स्कन्दस्यात्र प्रतिष्ठिता । लोहयष्टिमयी तद्वत्तव राम भविष्यति

यथा शक्तिमयी कीर्तिः स्कन्दस्यात्र प्रतिष्ठिता, तथा लोहयष्टिमयी कीर्तिस्तव, हे राम, अत्र भविष्यति।

Verse 21

भ्रष्टराज्यस्तु यो राजा एनामाराधयिष्यति । स्वं राज्यमचिरात्प्राप्य स प्रतापी भविष्यति

भ्रष्टराज्यस्तु यो राजा एनामाराधयिष्यति, स स्वं राज्यमचिरात्प्राप्य प्रतापी भविष्यति।

Verse 22

विद्याकृते द्विजो वा यः सदैनां पूजयिष्यति । स विद्यां परमां प्राप्य सर्वज्ञत्वं प्रपत्स्यते

विद्याकृते द्विजो यो वा सदैनां पूजयिष्यति, स विद्यां परमां प्राप्य सर्वज्ञत्वं प्रपत्स्यते।

Verse 23

अपुत्रो वा नरो योऽथ नारी वा पूजयिष्यति । एतां यष्टिं त्वदीयां च पुत्रवान्स भविष्यति

अपुत्रो नरो वा नारी वा यः पूजयिष्यति, एतां त्वदीयां यष्टिं स पुत्रवान् भविष्यति।

Verse 24

उपवासपरो भूत्वा यश्चैनां पूजयिष्यति । आश्विनस्यासिते पक्षे चतुर्दश्यां विशेषतः

उपवासपरः सन् यः एतां देवतां पूजयिष्यति, स आश्विनमासस्य कृष्णपक्षे विशेषतः चतुर्दश्यां महत्पुण्यं प्राप्नोति।

Verse 25

एवं श्रुत्वा ततो रामस्तेषामेव द्विजन्मनाम् । प्रणम्य प्रययौ तूर्णं समुद्रसदनं प्रति

एवं श्रुत्वा रामः तेषां द्विजन्मनां विप्राणां प्रणम्य, तूर्णं समुद्रसदनं प्रति प्रययौ।

Verse 26

तेऽपि विप्रास्ततस्तस्याश्चक्रुः प्रासादमुत्तमम् । तत्र संस्थाय तां चक्रुस्ततः पूजासमाहिताः

तेऽपि विप्राः तस्याः उत्तमं प्रासादं चक्रुः; तत्र तां संस्थाप्य, पूजासमाहिताः सन्तः ततोऽर्चां चक्रुः।

Verse 27

प्राप्नुवंति च तत्पार्श्वात्कामानेव हृदि स्थितान् । सुस्तोकेनाऽपि कालेन दुर्लभास्त्रिदशैरपि

तत्पार्श्वात् जनाः हृदि स्थितान् कामान् एव प्राप्नुवन्ति; सुस्तोकेनापि कालेन, ये वराः त्रिदशैरपि दुर्लभाः।

Verse 94

कुठारश्चैव विप्रेंद्रा रुद्रतेजोद्भवेन च । लोहेन निर्मितः पूर्वमक्षयो विश्वकर्मणा

विप्रेन्द्राः, रुद्रतेजोद्भवेन लोहेन निर्मितः कुठारश्च पूर्वं विश्वकर्मणा कृतः; स च अक्षयस्वभावः।